केचिद्वदंति तस्यांशं ब्रह्मचिद्रूपमद्वयम् । तद्दशांशं महाविष्णुं प्रवदंति मनीषिणः
काही जण म्हणतात, त्याचा अंश म्हणजे अद्वितीय ब्रह्मस्वरूप; ज्ञानी लोक म्हणतात, त्या ब्रह्माचा दहावा भाग म्हणजे महाविष्णू.
योगींद्रैः सनकाद्यैश्च तदेव हृदि चिंत्यते । त्रिभंगं ललिताशेष निर्माणसारनिर्मितम्
सनकादी श्रेष्ठ योगींनी हृदयात ध्यान केलेली तीच मूर्ती, त्रिभंग ललित आणि सर्व सृष्टीचा सार असलेली.
तिर्यग्ग्रीवजितानंतकोटिकंदर्पसुंदरम् । वामांसार्पित सद्गण्डस्फुरत्कांचनकुंडलम्
कंठ किंचित वाकलेला, अनंत नागांच्या गर्वालाही मागे टाकणारा, डाव्या गालावर झळाळते सोन्याचे कुंडल शोभत आहे.
सहापांगेक्षणस्मेरं कोटिमन्मथसुंदरम् । कुंचिताधरविन्यस्त वंशीमंजुकलस्वनैः
कडेने हसत पाहणारे, कोटी मदनांनाही लाजवणारे सौंदर्य, वाकलेल्या ओठांवर ठेवलेली बासरी, आणि मधुर सुरांनी भरलेली.
जगत्त्रयं मोहयंतं मग्नं प्रेमसुधार्णवे । श्रीपार्वत्युवाच-। परमं कारणं कृष्णं गोविंदाख्यं महत्पदम्
तीनही लोकांना मोहवणारा, प्रेमाच्या अमृतसागरात बुडालेला. श्री पार्वती म्हणाली: तोच कृष्ण, गोविंद नावाने प्रसिद्ध, सर्वश्रेष्ठ कारण आणि महान स्थान आहे.
वृंदावनेश्वरं नित्यं निर्गुणस्यैककारणम् । तत्तद्रहस्यमाहात्म्यं किमाश्चर्यं च सुंदरम्
वृंदावनाचा शाश्वत स्वामी, निर्गुणाचा एकमेव कारण; त्याचे गूढ महात्म्य आणि अद्भुत सौंदर्य काय आहे?
तद्ब्रूहि देवदेवेश श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो । ईश्वर उवाच-। यदंघ्रिनखचंद्रांशु महिमांतो न गम्यते
देवतांच्या देवते, हे प्रभो, मला ते ऐकायचं आहे, कृपया सांग. ईश्वर म्हणाले — त्याच्या पायांच्या नखांमधून उमटणाऱ्या चंद्रासारख्या किरणांचं मोठेपण कुणालाही समजू शकत नाही.
तन्माहात्म्यं कियद्देवि प्रोच्यते त्वं मुदा शृणु । अनंतकोटिब्रह्मांडे अनंतत्रिगुणोच्छ्रये
हे देवी, त्या महिम्याचं खरं स्वरूप पूर्णपणे सांगता येत नाही; आनंदानं ऐक. अनंत ब्रह्मांडांमध्ये, अनंत प्रकारच्या त्रिगुणांनी व्यापलेल्या जगात—
तत्कलाकोटिकोट्यंशा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । सृष्टिस्थित्यादिना युक्तास्तिष्ठंति तस्य वैभवाः
त्या प्रभूच्या असंख्य शक्तींपैकी अगदी लहान अंश म्हणजे ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश; हे सर्व सृष्टी, स्थिती आणि इतर कार्यांमध्ये गुंतलेले आहेत आणि त्याच्या वैभवात वावरतात.
तद्रूपकोटिकोट्यंशाः कलाः कंदर्पविग्रहाः । जगन्मोहं प्रकुर्वंति तदंडांतरसंस्थिताः
त्याच्या मूळ रूपाचे असंख्य अंश म्हणजे कामदेवाचे विविध रूपे; हे सर्व प्रत्येक ब्रह्मांडात राहून जगाला मोहात टाकतात.
तद्देहविलसत्कांतिकोटिकोट्यंशको विभुः । तत्प्रकाशस्य कोट्यंश रश्मयो रविविग्रहाः
ज्याच्या देहातून असंख्य तेजस्वी सौंदर्यांची झळाळी निघते, असा तो प्रभू; त्याच्या प्रकाशाच्या अगदी लहान अंशापासून सूर्याच्या किरणांचा जन्म होतो.
तस्य स्वदेहकिरणैः परानंद रसामृतैः । परमामोदचिद्रूपैर्निर्गुणस्यैककारणैः
त्याच्या स्वतःच्या देहातील किरणांमधून, परमानंद, अमृतासारखा रस, सर्वोच्च आनंद, शुद्ध चेतनेची रूपे आणि निर्गुणाचा एकमेव कारण असं सर्व प्रकट होतं.
तदंशकोटिकोट्यंशा जीवंति किरणात्मकाः । तदंघ्रिपंकजद्वंद्व नखचंद्र मणिप्रभाः
त्याच्या त्या असंख्य अंशांपैकी, किरणांनी बनलेली असंख्य जीव सजीव आहेत; त्याच्या पायांच्या कमळासारख्या जोड्यांमध्ये, नखांमधील चंद्रासारख्या मणींच्या प्रभा आहे.
आहुः पूर्णब्रह्मणोऽपि कारणं वेददुर्गमम् । तदंशसौरभानंतकोट्यंशो विश्वमोहनः
पूर्ण ब्रह्माचं कारणसुद्धा वेदांना सहज कळत नाही असं सांगितलं जातं; त्याच्या सुगंधाच्या असंख्य अंशांनी हे विश्व मोहून जातं.
तत्स्पर्शपुष्पगंधादि नानासौरभसंभवः । तत्प्रिया प्रकृतिस्त्वाद्या राधिका कृष्णवल्लभा
त्याच्या स्पर्शातून, फुलं, सुवास आणि इतर अनेक प्रकारचे सुगंध निर्माण होतात; त्याची प्रिय, आद्य प्रकृती म्हणजे राधा, जी कृष्णाची सर्वात लाडकी आहे.
तत्कलाकोटिकोट्यंशा दुर्गाद्यास्त्रिगुणात्मिकाः । तस्या अंघ्रिरजः स्पर्शात्कोटिविष्णुः प्रजायते
त्याच्या शक्तींच्या असंख्य अंशांपैकी दुर्गा आणि इतर त्रिगुणात्मक रूपे आहेत; तिच्या पायांतील धुळीच्या स्पर्शानेच कोट्यवधी विष्णू जन्माला येतात.
पार्वत्युवाच- यदाकर्णनमेतस्य ये वा पारिषदाः प्रभोः । तदहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व दयानिधे
पार्वती म्हणाली — हे प्रभो, जे या कथेला ऐकतात किंवा प्रभूचे सेवक आहेत, त्यांच्याबद्दल मला ऐकायचं आहे. कृपया सांग, दयाळू स्वामी.
ईश्वर उवाच। राधया सह गोविंदं स्वर्णसिंहासनेस्थितम् । पूर्वोक्तरूपलावण्यं दिव्यभूषांबरस्रजम्
ईश्वर म्हणाले — राधेसोबत गोविंद सोन्याच्या सिंहासनावर विराजमान आहेत, पूर्वी वर्णन केलेल्या सौंदर्याने आणि दिव्य दागिन्यांनी, वस्त्रांनी आणि हारांनी सजलेले आहेत.
त्रिभंगी मंजु सुस्निग्धं गोपीलोचनतारकम् । तद्बाह्ये योगपीठे च स्वर्णसिंहासनावृते
त्रिभंग मुद्रेत, मनमोहक आणि कोमल, गोपींच्या नजरेत तारा म्हणून शोभणारे; आणि बाहेर, योगपीठावर, सोन्याच्या सिंहासनाने वेढलेले आहेत.
प्रत्यंगरभसावेशाः प्रधानाः कृष्णवल्लभाः । ललिताद्याः प्रकृत्यंशा मूलप्रकृतिराधिका
प्रत्येक अंगाशी एकरूप झालेले, कृष्णाच्या मुख्य प्रियका आहेत; ललिता आणि इतर प्रकृतीचे अंश असून, राधा ही मूळ प्रकृती आहे.
संमुखे ललिता देवी श्यामला वायुकोणके । उत्तरे श्रीमती धन्या ऐशान्यां श्रीहरिप्रिया
समोर ललिता देवी आहेत; वायव्य दिशेला श्यामला, उत्तरेला श्रीमती धन्या आणि ईशान्य दिशेला श्रीहरिप्रिया आहेत.
विशाखा च तथा पूर्वे शैब्या चाग्नौ ततः परम् । पद्मा च दक्षिणे पश्चान्नैर्ऋते क्रमशः स्थिताः
पूर्वेला विशाखा, आग्नेय दिशेला शैब्या, दक्षिणेला पद्मा आणि मागे नैऋत्य दिशेला त्या अनुक्रमे विराजमान आहेत.
योगपीठे केसराग्रे चारु चंद्रावती प्रिया । अष्टौ प्रकृतयः पुण्याः प्रधानाः कृष्णवल्लभाः
योगपीठावर, सिंहाच्या केसांच्या टोकावर, सुंदर चंद्रावती प्रियका आहे; या आठ प्रकृती पवित्र असून, कृष्णाच्या मुख्य प्रियका आहेत.
प्रधानप्रकृतिस्त्वाद्या राधा चंद्रावती समा । चंद्रावली चित्ररेखा चंद्रा मदनसुंदरी
प्रमुख प्रकृती म्हणजे राधा, जी चंद्रावतीसारखीच आहे; चंद्रावली, चित्ररेखा, चंद्रा आणि मदनसुंदरी.
प्रिया च श्रीमधुमती चंद्ररेखा हरिप्रिया । षोडशाद्याः प्रकृतयः प्रधानाः कृष्णवल्लभाः
प्रिय, श्रीमधुमती, चंद्ररेखा आणि हरिप्रिया — या सोळा मुख्य स्वरूपे, कृष्णाच्या अत्यंत आवडत्या, सगळ्यात श्रेष्ठ आहेत.
वृंदावनेश्वरी राधा तथा चंद्रावली प्रिया । अभिन्नगुणलावण्य सौंदर्याश्चारुलोचनाः
वृंदावनेश्वरी राधा आणि चंद्रावली प्रिया — या दोघींच्या गुणात, सौंदर्यात आणि मोहक डोळ्यांत काहीही फरक नाही.
मनोहरा मुग्धवेषाः किशोरीवयसोज्ज्वलाः । अग्रेतनास्तथा चान्या गोपकन्याः सहस्रशः
त्या सगळ्याजणी मनमोहक, निरागस वेशात, तारुण्याने उजळलेल्या आहेत; त्यांच्यात अग्रेसर असलेल्या असंख्य गोपिकाही आहेत.
शुद्धकांचनपुंजाभाः सुप्रसन्नाः सुलोचनाः । तद्रूपहृदयारूढास्तदाश्लेष समुत्सुकाः
त्या सगळ्या शुद्ध सोन्यासारख्या तेजस्वी, प्रसन्न आणि सुंदर डोळ्यांच्या आहेत; कृष्णाच्या रूपात मन गुंतलेले, त्याच्या मिठीची आतुरता मनात आहे.
श्यामामृतरसे मग्नाः स्फुरत्तद्भावमानसाः । नेत्रोत्पलार्चिते कृष्णपादाब्जेऽपितचेतसः
त्या कृष्णाच्या श्याम रंगाच्या अमृतात बुडालेल्या, त्याच्या भावाने मन भरून गेलेले, कमळासारख्या डोळ्यांनी कृष्णाच्या पायांची पूजा करणाऱ्या आणि मनाने त्याच्याशी एकरूप झालेल्या आहेत.
श्रुतिकन्यास्ततो दक्षे सहस्रायुतसंयुताः । जगन्मुग्धीकृताकारा हृद्वर्तिकृष्णलालसाः
त्यांच्या दक्षिणेला, हजारो वेदकन्या आहेत, ज्यांचे रूप साऱ्या जगाला मोहून टाकते आणि ज्यांच्या हृदयात कृष्णाची ओढ आहे.