शुद्धसत्वैः प्रेमपूर्णैर्वैष्णवैस्तद्वनाश्रितम् । पूर्णब्रह्मसुखेमग्नं स्फुरत्तन्मूर्तितन्मयम्
त्या वनात शुद्ध, प्रेमळ वैष्णव राहतात, जे पूर्ण ब्रह्मसुखात तल्लीन आहेत आणि ज्यांचं अस्तित्व त्याच्या मूर्तीशी एकरूप झालं आहे.
मत्तकोकिलभृंगाद्यैः कूजत्कलमनोहरम् । कपोलशुकसंगीतमुन्मत्तालि सहस्रकम्
तिथे मत्त कोकिळ, भृंग यांच्या गोड आवाजाने वातावरण मोहक झालं आहे; गालावर बसलेल्या पोपटांच्या हजारो वेड्या गाण्यांनी ते अधिक सुंदर वाटतं.
भुजंगशत्रुनृत्याढ्यं सकलामोदविभ्रमम् । नानावर्णैश्च कुसुमैस्तद्रेणुपरिपूरितम्
तिथे सर्पांचा शत्रू असलेल्या देवाचं नृत्य भरपूर आहे, सर्व प्रकारच्या आनंदाने ते भरलेलं आहे, आणि विविध रंगांच्या फुलांच्या परागाने ते ओथंबलेलं आहे.
पूर्णेंदुनित्याभ्युदयं सूर्यमंदांशुसेवितम् । अदुःखं दुःखविच्छेदं जरामरणवर्जितम्
तिथे पूर्ण चंद्र नेहमी उगवतो, सूर्याच्या मृदू किरणांनी तो सेविला जातो; तिथे दुःख नाही, सर्व दुःखाचा अंत आहे, आणि तिथे वृद्धत्व व मृत्यू नाही.
अक्रोधं गतमात्सर्यमभिन्नमनहंकृतम् । पूर्णानंदामृतरसं पूर्णप्रेमसुखार्णवम्
तिथे राग, मत्सर, भेद किंवा अहंकार नाही; तिथे पूर्ण आनंद, अमृतरस आणि परिपूर्ण प्रेमाचं सुखाचं सागर आहे.
गुणातीतं महद्धाम पूर्णप्रेमस्वरूपकम् । वृक्षादिपुलकैर्यत्र प्रेमानंदाश्रुवर्षितम्
गुणांपलीकडचं, ते महान धाम आहे, पूर्ण प्रेमाचं मूर्तिमंत रूप आहे; जिथे झाडं आणि इतरही प्रेमानंदाने रोमांचित होऊन आनंदाश्रूंचा वर्षाव करतात.
किं पुनश्चेतनायुक्तैर्विष्णुभक्तैः किमुच्यते । गोविंदांघ्रिरजः स्पर्शान्नित्यं वृंदावनं भुवि
मग ज्यांना चेतना आहे, जे विष्णूभक्त आहेत, त्यांच्याबद्दल काय सांगावं? गोविंदाच्या पायधुळीचा स्पर्श झाल्यामुळे वृंदावन नेहमी पृथ्वीवर वसलेलं आहे.
सहस्रदलपद्मस्य वृंदारण्यं वराटकम् । यस्य स्पर्शनमात्रेण पृथ्वी धन्या जगत्त्रये
सहस्त्रदल कमळाच्या मध्यभागी वृंदावन हे सर्वात सुंदर स्थान आहे; त्याचा फक्त स्पर्श जरी झाला तरी पृथ्वी तिन्ही लोकांत धन्य होते.
गुह्याद्गुह्यतरं रम्यं मध्ये वृंदावनं भुवि । अक्षरं परमानंदं गोविंदस्थानमव्ययम्
पृथ्वीच्या मध्यभागी वृंदावन हे सर्वांत गुप्त, रम्य, अक्षय, परमानंदमय आणि गोविंदाचं अचल निवासस्थान आहे.
गोविंददेहतोऽभिन्नं पूर्णब्रह्मसुखाश्रयम् । मुक्तिस्तत्र रजःस्पर्शात्तन्माहात्म्यं किमुच्यते
ते गोविंदाच्या देहापासून वेगळं नाही, पूर्ण ब्रह्मसुखाचं स्थान आहे; तिथल्या धुळीचा स्पर्श झाल्यावर मुक्ती मिळते — त्याच्या महात्म्याबद्दल अजून काय सांगावं?
तस्मात्सर्वात्मना देवि हृदिस्थं तद्वनं कुरु । वृंदावनविहारेषु कृष्णं कैशोरविग्रहम्
म्हणून, देवी, तू तुझ्या पूर्ण मनानं आणि जीव्यानं त्या वनाला — म्हणजे वृंदावनाला — आपल्या हृदयात वसव. जिथे किशोर वयातील कृष्ण आपल्या लीला करीत आनंद घेतो.
कालिंदी चाकरोद्यस्य कर्णिकायां प्रदक्षिणाम् । लीलानिर्वाणगंभीरं जलं सौरभमोहनम्
तेथे कालिंदी — म्हणजे यमुना — त्या कमळाच्या मध्यभागाभोवती प्रदक्षिणा घालते, तिचं पाणी लीला आणि गूढतेने भरलेलं, सुगंधानं मोहून टाकणारं आहे.
आनंदामृत तन्मिश्रमकरंदघनालयम् । पद्मोत्पलाद्यैः कुसुमैर्नानावर्णसमुज्जवलम्
ते पाणी आनंदाच्या अमृतानं मिसळलेलं आहे, तिथे राजहंसांचे थवे वावरतात, आणि कमळ, निळकमळ व इतर रंगीबेरंगी फुलांनी ते उजळून निघालं आहे.
चक्रवाकादिविहगैर्मंजुनानाकलस्वनैः । शोभमानं जलं रम्यं तरंगातिमनोरमम्
चक्रवाक व इतर पक्ष्यांच्या गोड, मंजुळ आवाजांनी ते रम्य पाणी अजूनच शोभून दिसतं, लाटांमुळे ते फारच मनमोहक आणि सुंदर वाटतं.
तस्योभयतटी रम्या शुद्धकांचननिर्मिता । गंगाकोटिगुणा प्रोक्ता यत्र स्पर्शवराटकः
त्या दोन्ही काठांवर सुंदर, शुद्ध सोन्यानं बनवलेली वाळू आहे; ती गंगा नदीपेक्षा कोट्यावधी पटीने श्रेष्ठ मानली जाते, जिथे स्पर्शमणी सापडते.
कर्णिकायां कोटिगुणो यत्र क्रीडारतो हरिः । कालिंदीकर्णिका कृष्णमभिन्नमेकविग्रहम्
त्या कमळाच्या मध्यभागी, इतर कुठेही मिळणार्या आनंदापेक्षा कोट्यावधी पटीने अधिक, हरि तिथे खेळण्यात मग्न असतो; कालिंदी आणि कमळाचा मध्यभाग, हे दोन्ही कृष्णच आहेत — एकरूप, अभेद्य.
पार्वत्युवाच। गोविंदस्य किमाश्चर्यं सौंदर्याकृतविग्रह । तदहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व दयानिधे
पार्वती म्हणाली: गोविंदाचे सौंदर्य म्हणजेच आश्चर्य आहे, त्याच्या रूपाची शोभा काय सांगावी! हे दयामूर्ती, मला ते ऐकायचं आहे, कृपया सांग.
ईश्वर उवाच। मध्ये वृंदावने रम्ये मंजुमंजीरशोभिते । योजनाश्रितसद्वृक्ष शाखापल्लवमंडिते
ईश्वर म्हणाले: रम्य अशा वृंदावनाच्या मध्यभागी, गोड पैंजणांच्या निनादाने गूंजणाऱ्या, योजनाभर पसरलेल्या, छायादार आणि फुलांनी डवरलेल्या उत्तम झाडांनी वेढलेल्या त्या वनात —
तन्मध्ये मंजुभवने योगपीठं समुज्जवलम् । तदष्टकोणनिर्माणं नानादीप्तिमनोहरम्
त्याच्या मध्यभागी, सुंदर अशा एका बागेत, तेजस्वी योगपीठ आहे, आठ कोपऱ्यांनी बनवलेलं, विविध प्रकाशानं झगमगणारं आणि मन मोहून टाकणारं.
तस्योपरि च माणिक्यरत्नसिंहासनं शुभम् । तस्मिन्नष्टदलं पद्मं कर्णिकायां सुखाश्रयम्
त्यावर, माणिक आणि रत्नांनी बनवलेलं सुंदर सिंहासन आहे; त्यावर आठ पाकळ्यांचं कमळ आहे, ज्याच्या मध्यभागी सुखाचा आश्रय आहे.
गोविंदस्य परं स्थानं किमस्य महिमोच्यते । श्रीमद्गोविंदमंत्रस्थ बल्लवीवृंदसेवितम्
हेच गोविंदाचं परम स्थान आहे — त्याच्या महिम्याचं वर्णन कसं करावं? तिथे श्री गोविंद मंत्र वास करतो, आणि त्याची सेवा ग्वाळणींचा समुदाय करतो.
दिव्यव्रजवयोरूपं कृष्णं वृंदावनेश्वरम् । व्रजेंद्रं संततैश्वर्यं व्रजबालैकवल्लभम्
तिथे, दिव्य व्रजाच्या रूपात, कृष्ण हा वृंदावनाचा स्वामी आहे, व्रजाचा राजा आहे, नेहमीच ऐश्वर्याने परिपूर्ण, आणि व्रजमधील गवळ्यांचा एकमेव लाडका आहे.
यौवनोद्भिन्नकैशोरं वयसाद्भुतविग्रहम् । अनादिमादिं सर्वेषां नंदगोपप्रियात्मजम्
त्याचं रूप तरुण वयाच्या उंबरठ्यावर आहे, बालपणातून बाहेर पडलेलं, सर्वांचं आद्य कारण, आणि नंदगोपाचा अत्यंत प्रिय मुलगा आहे.
श्रुतिमृग्यमजं नित्यं गोपीजनमनोहरम् । परंधाम परं रूपं द्विभुजं गोकुलेश्वरम्
ज्याला वेद शोधतात, जो अजन्मा, नित्य आहे, गोपींच्या मनाला भुरळ घालणारा, परम धाम, परम रूप, दोन भुजांचा, आणि गोकुलाचा स्वामी आहे.
बल्लवीनंदनं ध्यायेन्निर्गुणस्यैककारणम् । सुश्रीमंतं नवं स्वच्छं श्यामधाममनोहरम्
गोपिकांना आनंद देणाऱ्या, निर्गुणाचा एकमेव कारण असलेल्या, अत्यंत सुंदर, नेहमी नवा, स्वच्छ, श्यामवर्णी आणि मन मोहून टाकणाऱ्या प्रभूचं ध्यान करावं.
नवीननीरदश्रेणी सुस्निग्धं मंजुकुंडलम् । फुल्लेंदीवरसत्कांति सुखस्पर्शं सुखावहम्
नव्या काळ्या मेघांच्या गटासारखा, अत्यंत चमकदार आणि सुंदर कुंडलांनी सजलेला, फुललेल्या निळकमळासारखी कांती असलेला, स्पर्शानं सुख देणारा आणि आनंद देणारा आहे.
दलितांजनपुंजाभ चिक्कणं श्याममोहनम् । सुस्निग्धनीलकुटिलाशेषसौरभकुंतलम्
फाटलेल्या काजळाच्या गडद रंगासारखा, मऊ, श्यामवर्णी आणि मन मोहून टाकणारा, अत्यंत चमकदार, निळ्या, वळवलेल्या आणि सुगंधी केसांनी सजलेला आहे.
तदूर्ध्वं दक्षिणे काले श्यामचूडामनोहरम् । नानावर्णोज्ज्वलं राजच्छिखंडिदलमंडितम्
त्याच्या वरच्या बाजूला, उजव्या बाजूस, श्यामवर्णी सुंदर मुकुट आहे, विविध रंगांनी झगमगणारा, आणि राजेशाही मोरपिसांनी सजलेला आहे.
मंदारमंजुगोपुच्छाचूडं चारुविभूषणम् । क्वचिद्बृहद्दलश्रेणी मुकुटेनाभिमंडितम्
कधी मंदार फुलांची आणि मोरपिसांची सुंदर मुकुट घातलेली, मनोहर अलंकारांनी सजलेली, तर कधी मोठ्या हिरव्या पानांच्या रांगेने मस्तक शोभून उठलेले.
अनेकमणिमाणिक्यकिरीटभूषणं क्वचित् । लोलालकवृतं राजत्कोटिचंद्रसमाननम्
कधी अनेक रत्नांनी व माणिकांनी जडवलेल्या मुकुटांनी सजलेले, मोकळ्या, लहरत्या केसांनी, आणि चांदीच्या शिखरावरच्या चंद्रासारख्या तेजस्वी चेहऱ्याने.