नागविस्तारविष्टंभं रहस्यद्रुममीरितम् । सहस्रपत्रकमलं गोकुलाख्यं महत्पदम्
नागांचं विस्तृत क्षेत्र, आधाराचा खांब, गुप्त झाड असं सांगितलं आहे. तसेच हजार पाकळ्यांचं कमळ, गोळकुल नावाचं महान स्थान आहे.
कर्णिकातन्महद्धाम गोविंदस्थानमुत्तमम् । तत्रोपरि स्वर्णपीठे मणिमंडपमंडितम्
त्या कमळाच्या मध्यभागी मोठं धाम आहे, गोविंदाचं श्रेष्ठ स्थान आहे. त्यावर सोन्याच्या सिंहासनावर रत्नांनी सजलेला मंडप आहे.
कर्णिकायां क्रमाद्दिक्षु विदिक्षु दलमीरितम् । यद्दलं दक्षिणे प्रोक्तं परं गुह्योत्तमोत्तमम्
त्या मध्यभागातून सर्व दिशांना आणि उपदिशांना पाकळ्या विस्तारलेल्या आहेत. दक्षिणेकडील पाकळी ही सर्वांत श्रेष्ठ आणि गुप्त मानली आहे.
तस्मिन्दले महापीठं निगमागमदुर्गमम् । योगींद्रैरपि दुष्प्रापं सर्वात्मा यच्च गोकुलम्
त्या पाकळीवर महान आसन आहे, जे वेद आणि आगम मार्गाने गाठता येत नाही. योगींद्रांनाही ते मिळवणं कठीण आहे आणि ते सर्वत्र व्यापून असलेलं गोळकुल आहे.
द्वितीयं दलमाग्नेय्यां तद्रहस्यदलं तथा । संकेतं द्विपदं चैव कुटीद्वौ तत्कुले स्थितौ
दुसरी पाकळी आग्नेय दिशेला आहे आणि तीही गुप्त आहे. तिथे भेटीचं स्थान, दोन पाय असलेले आणि त्या वंशात दोन झोपड्या स्थापन झाल्या आहेत.
पूर्वं दलं तृतीयं च प्रधानस्थानमुत्तमम् । गंगादिसर्वतीर्थानां स्पर्शाच्छतगुणं स्मृतम्
पूर्वेकडील तिसरी पाकळी ही प्रधान आणि श्रेष्ठ स्थान आहे. तिला गंगा वगैरे सर्व तीर्थांच्या स्पर्शापेक्षा शंभरपट पुण्य मिळतं असं मानलं जातं.
चतुर्थं दलमैशान्यां सिद्धपीठेऽपि तत्पदम् । व्यायामनूतनागोपी तत्र कृष्णं पतिं लभेत्
चौथी पाकळी ईशान्य दिशेला आहे आणि ती सिद्धपीठ आहे. तिथे व्यायाम केलेली गायी राखणारी मुलगी कृष्णाला पती म्हणून प्राप्त करते.
वस्त्रालंकारहरणं तद्दले समुदाहृतम् । उत्तरे पंचमं प्रोक्तं दलं सर्वदलोत्तमम्
त्या पाकळीवर वस्त्र आणि दागिन्यांची चोरी घडली आहे. उत्तरेला पाचवी पाकळी आहे, ती सर्व पाकळ्यांमध्ये श्रेष्ठ मानली जाते.
द्वादशादित्यमत्रैव दलं च कर्णिकासमम् । वायव्यां तु दलं षष्ठं तत्र कालीह्रदः स्मृतः
इथे बारा सूर्य आहेत आणि एक पाकळी मध्यभागासारखी आहे. वायव्य दिशेला सहावी पाकळी आहे, तिथे काळीचं सरोवर आहे असं स्मरणात आहे.
दलोत्तमोत्तमं चैव प्रधानं स्थानमुच्यते । सर्वोत्तमदलं चैव पश्चिमे सप्तमं स्मृतम्
सर्व पाकळ्यांमध्ये श्रेष्ठ अशी पाकळी हे मुख्य स्थान मानलं जातं. पश्चिम दिशेला सातवी आणि सर्वांत श्रेष्ठ पाकळी आहे असं स्मरणात आहे.
यज्ञपत्नीगणानां च तदीप्सितवरप्रदम् । अत्रासुरोऽपि निर्वाणं प्राप त्रिदशदुर्लभम्
यज्ञपत्नींच्या समूहांना इथे त्यांची इच्छित वरदानं मिळतात. इथे एका असुरालाही निर्वाण मिळालं, जे देवांनाही दुर्मिळ आहे.
ब्रह्ममोहनमत्रैव दलं ब्रह्मह्रदावहम् । नैर्ऋत्यां तु दलं प्रोक्तमष्टमं व्योमघातनम्
इथेच ब्रह्माचा मोह झाला आणि त्या पाकळीमुळे ब्रह्मसरोवर प्रकटलं. नैऋत्य दिशेला आठवी पाकळी आहे, ती आकाशाला भिडणारी आहे.
शंखचूडवधस्तत्र नानाकेलिरसस्थलम् । श्रुतमष्टदलं प्रोक्तं वृंदारण्यांतरस्थितम्
तिथे शंखचूडाचा वध आणि नाना प्रकारच्या खेळांच्या गोडीची जागा आहे. हे आठ पाकळ्यांचं कमळ वृंदारण्याच्या आत आहे असं सांगितलं आहे.
श्रीमद्वृंदावनं रम्यं यमुनायाः प्रदक्षिणम् । शिवलिंगमधिष्ठानं दृष्टं गोपीश्वराभिधम्
श्रीवृंदावन हे रम्य असून, ते यमुनेला प्रदक्षिणा घालणारं आहे. तिथे शिवलिंगाचं स्थान आहे, ज्याला गोपीश्वर असं नाव आहे.
तद्बाह्ये षोडशदलं श्रियापूर्णं तमीश्वरम् । सर्वासु दिक्षु यत्प्रोक्तं प्रादक्षिण्याद्यथाक्रमम्
त्या बाहेरील सोळा पाकळ्यांचे कमळ, श्रीमंतीने भरलेले, सर्व दिशांना वर्णन केलेला तो परमेश्वर आहे. त्या कमळाची योग्य रीतीने प्रदक्षिणा करावी.
महत्पदं महद्धाम स्वधामाधावसंज्ञकम् । प्रथमैकदलं श्रेष्ठं माहात्म्यं कर्णिकासमम्
ते महान स्थान, श्रेष्ठ धाम, ज्याला त्याचे स्वतःचे स्थान म्हणतात, ते एकमेव आणि उत्तम पाकळी आहे, ज्याचे माहात्म्य करंडकासारखे आहे.
तत्र गोवर्द्धनगिरौ रम्ये नित्यरसाश्रये । कर्णिकायां महालीला तल्लीला रसगह्वरौ
त्या रम्य गोवर्धन पर्वतावर, जो नित्यरसाचा आश्रय आहे, त्या करंडकात महान लीला आणि त्या लीलांचा सार असलेली गुहा आहे.
यत्र कृष्णो नित्यवृंदाकाननस्य पतिर्भवेत् । कृष्णो गोविंदतां प्राप्तः किमन्यैर्बहुभाषितैः
त्या ठिकाणी श्रीकृष्ण नित्य व्रुंदावनाचा स्वामी आहे; कृष्णाने सर्वात मोठा आनंद मिळवला आहे—अशा वेळी इतर अनेक शब्दांची गरज नाही.
दलं तृतीयमाख्यातं सर्वश्रेष्ठोत्तमोत्तमम् । चतुर्थं दलमाख्यातं महाद्भुतरसस्थलम्
तिसरी पाकळी सर्वश्रेष्ठ आणि उत्तम आहे असे सांगितले आहे; चौथी पाकळी अद्भुत रसाचे स्थान म्हणून ओळखली जाते.
नंदीश्वरवनं रम्यं तत्र नंदालयः स्मृतः । कर्णिकादलमाहात्म्यं पंचमं दलमुच्यते
तेथे रमणीय नंदीश्वर वन आहे, जे नंदाचे निवासस्थान म्हणून स्मरणात आहे; पाचवी पाकळी करंडकाच्या माहात्म्याने युक्त आहे असे म्हटले जाते.
अधिष्ठाताऽत्र गोपालो धेनुपालनतत्परः । षष्ठं दलं यदाख्यातं तत्र नंदवनं स्मृतम्
येथे गोपाल हा अधिष्ठाता असून तो गायींच्या रक्षणात तत्पर आहे; सहावी पाकळी जिथे नंदवन आहे असे स्मरणात आहे.
सप्तमं बकुलारण्यं दलं रम्यं प्रकीर्तितम् । तत्राष्टमं तालवनं तत्र धेनुवधः स्मृतः
सातवी पाकळी रम्य बकुळवन आहे असे प्रसिद्ध आहे; आठवी पाकळी तालवन आहे, जिथे धेनुकासुर वधाची आठवण केली जाते.
नवमं कुमुदारण्यं दलं रम्यं प्रकीर्तितम् । कामारण्यं च दशमं प्रधानं सर्वकारणम्
नववी पाकळी सुंदर कुमुदवन आहे असे सांगितले आहे; दहावी पाकळी कामवन आहे, जी सर्व कारणांची मुख्य आहे.
ब्रह्मप्रसाधनं तत्र विष्णुच्छद्मप्रदर्शनम् । कृष्णक्रीडारसस्थानं प्रधानं दलमुच्यते
तेथे ब्रह्माचे अलंकरण आणि विष्णूच्या आश्रयाचे दर्शन आहे; कृष्णाच्या लीलारसाचे स्थान ही मुख्य पाकळी आहे असे म्हटले जाते.
दलमेकादशं प्रोक्तं भक्तानुग्रहकारणम् । निर्माणं सेतुबंधस्य नानावनमयस्थलम्
अकरावी पाकळी भक्तांवर कृपा करण्यासाठी आहे असे सांगितले आहे; तेथे सेतूबंधाचे निर्माण आणि विविध वने असलेले स्थान आहे.
भांडीरं द्वादशदलं वनं रम्यं मनोहरम् । कृष्णः क्रीडारतस्तत्र श्रीदामादिभिरावृतः
द्वादशावी पाकळी म्हणजे मोहक आणि सुंदर भांडीरवन आहे; तेथे श्रीकृष्ण श्रीदामादी मित्रांसह खेळण्यात मग्न असतो.
त्रयोदशं दलं श्रेष्ठं तत्र भद्रवनं(रं) स्मृतम् । चतुर्दशदलं प्रोक्तं सर्वसिद्धिप्रदस्थलम्
तेरावी पाकळी श्रेष्ठ असून ती भद्रवन म्हणून ओळखली जाते; चौदावी पाकळी सर्व सिद्धी देणारे स्थान आहे असे सांगितले आहे.
श्रीवनं तत्र रुचिरं सर्वैश्वर्यस्य कारणम् । कृष्णक्रीडादलमयं श्रीकांतिकीर्तिवर्द्धनम्
तेथे सुंदर श्रीवन आहे, जे सर्व ऐश्वर्याचे कारण आहे; कृष्णाच्या लीलांनी युक्त अशी पाकळी श्रीची कीर्ती आणि गौरव वाढवते.
दलं पंचदशं श्रेष्ठं तत्र लोहवनं स्मृतम् । कथितं षोडशदलं माहात्म्यं कर्णिकासमम्
पंधरावी श्रेष्ठ पाकळी लोव्हवन म्हणून ओळखली जाते; अशा प्रकारे सोळा पाकळ्यांचे माहात्म्य, करंडकासारखे, वर्णन केले आहे.
महावनं तत्र गीतं तत्रास्ति गुह्यमुत्तमम् । बालक्रीडारतस्तत्र वत्सपालैः समावृतः
तेथे महावनाचे गाणे होते, जिथे श्रेष्ठ रहस्य आहे; तेथे श्रीकृष्ण गवळ्यांसह बाललीलांमध्ये रमतो.