प्रत्येकमक्षरं ब्रह्महत्यावंशदवानलः । तं यः श्रावयते धीमांस्तं गुरुं संप्रपूजयेत्
या कथेतले प्रत्येक अक्षर ब्रह्महत्येच्या वंशाचा नाश करणारे अग्नी आहे. जो हे वाचतो किंवा ऐकवतो, त्याला गुरूप्रमाणे सन्मान द्यावा.
श्रुत्वा कथां वाचकाय गवां द्वंद्वं प्रदापयेत् । सपत्नीकाय संपूज्य वस्त्रालंकारभोजनैः
ही कथा ऐकल्यावर वाचकाला दोन गायी द्याव्यात, त्याच्यासह त्याच्या पत्नीचे वस्त्र, दागिने आणि जेवणाने सन्मान करावा.
कुंडलाभ्यां विराजंत्यौ मुद्रिकाभिरलंकृते । रामसीते स्वर्णमय्यौ प्रतिमे शोभने वरे
कुंडले आणि अंगठ्या घातलेल्या सोन्याच्या राम-सीतेच्या मूर्ती अतिशय सुंदर आणि तेजस्वी दिसतात.
कृत्वा तु वाचकायैव दीयते भो द्विजोत्तम । तस्य देवाश्च पितरो वैकुंठं प्राप्नुयुस्तदा
त्या मूर्ती तयार करून वाचकाला द्याव्यात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा. त्यामुळे त्याचे देव आणि पितर वैकुंठाला जातात.
त्वया पृष्टा रामकथा मया ते कथिता पुरा । किमन्यत्कथ्यतां ब्रह्मन्पुरतस्तव धीमतः
तू विचारलेली रामकथा मी तुला पूर्वी सांगितली आहे. आता, बुद्धिमान ब्राह्मणा, तुझ्या उपस्थितीत अजून काय सांगू?
शृण्वंति ये कथामेतां ब्रह्महत्यौघनाशिनीम् । ते यांति परमं स्थानं यच्च देवैः सुदुर्लभम्
ही कथा जी लोक ऐकतात, ती ब्रह्महत्येच्या पापांचा नाश करणारी आहे. असे लोक देवांनाही दुर्लभ असे परमस्थान मिळवतात.
गोघ्नश्चापि सुतघ्नश्च सुरापो गुरुतल्पगः । क्षणात्पूतो भवत्येव नात्र संशयितुं क्षमम्
गायी मारणारा, मूल मारणारा, मद्यपान करणारा किंवा गुरुपत्नीला स्पर्श करणारा, हे सर्वही क्षणात पावन होतात; यात शंका नाही.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखण्डे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे श्रवणपठनपुण्यवर्णनं नामाष्टषष्टितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील शेष आणि वात्स्यायन यांच्या संवादात रामाश्वमेधाच्या श्रवण-पठणाच्या पुण्याचे वर्णन करणारा अठ्ठ्याऐंशी अध्याय इथे संपला.
ऋषय ऊचुः - सम्यक्छ्रुतो महाभाग त्वत्तो रामाश्वमेधकः । इदानीं वद माहात्म्यं श्रीकृष्णस्य महात्मनः
ऋषी म्हणाले – हे महाभागा, तुझ्याकडून आम्ही रामाच्या अश्वमेध यज्ञाची कथा नीट ऐकली. आता श्रीकृष्ण या महान आत्म्याच्या महिम्याबद्दल आम्हाला सांग.
सूत उवाच-। शृण्वंतु मुनिशार्दूलाः श्रीकृष्णचरितामृतम् । शिवा पप्रच्छ भूतेशं यत्तद्वः कीर्तयाम्यहम्
सूतमुनी म्हणाले – हे श्रेष्ठ ऋषीहो, श्रीकृष्णाच्या चरित्ररूपी अमृतकथेचं ऐका. पार्वतीने शंकराला जे विचारलं होतं, ते मी तुम्हाला सांगतो.
एकदा पार्वती देवी शिवं संस्निग्धमानसा । प्रणयेन नमस्कृत्य प्रोवाच वचनं त्विदम्
एकदा देवी पार्वती प्रेमळ मनाने शंकराला आदराने वंदन करून म्हणाली.
पार्वत्युवाच-। अनंतकोटिब्रह्मांड तद्बाह्याभ्यंतरस्थितेः । विष्णोः स्थानं परं तेषां प्रधानं वरमुत्तमम्
पार्वती म्हणाली – अनंत कोटी ब्रह्मांडांच्या आत-बाहेर असलेल्या सर्व जगांत, विष्णूचं परमस्थान हेच सर्वांत श्रेष्ठ आणि मुख्य आहे.
यत्परं नास्ति कृष्णस्य प्रियं स्थानं मनोरमम् । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व महाप्रभो
कृष्णाला ज्या सर्वोच्च आणि मनोहारी स्थानीपेक्षा प्रिय दुसरं काही नाही, त्या स्थानाची सर्व माहिती मला ऐकायची आहे. हे महाप्रभो, कृपया सांग.
ईश्वर उवाच-। गुह्याद्गुह्यतरं गुह्यं परमानंदकारकम् । अत्यद्भुतं रहःस्थानमानंदं परमं परम्
ईश्वर म्हणाले – हे सर्वांत गुप्त, अत्यंत आनंद देणारं आणि अद्भुत असं एक रहस्यस्थळ आहे, जे सर्वोच्च आणि परमानंदाचं मूळ आहे.
दुर्लभानां च परमं दुर्लभं मोहनं परम् । सर्वशक्तिमयं देवि सर्वस्थानेषु गोपितम्
हे देवी, ते स्थान फार दुर्मिळ, अत्यंत मोहक आणि सर्व सामर्थ्यांनी भरलेलं आहे. सर्व ठिकाणी ते गुप्तपणे वसलेलं आहे.
सात्वतां स्थानमूर्द्धन्यं विष्णोरत्यंतदुर्लभम् । नित्यं वृंदावनं नाम ब्रह्मांडोपरि संस्थितम्
सात्वतांचा श्रेष्ठ आणि विष्णूसाठीही अतिशय दुर्मिळ असं स्थान म्हणजे व्रुंदावन, जे ब्रह्मांडाच्या वर कायमचं वसलेलं आहे.
पूर्णब्रह्मसुखैश्वर्यं नित्यमानंदमव्ययम् । वैकुंठादि तदंशांशं स्वयं वृंदावनं भुवि
पूर्ण ब्रह्मसुख आणि ऐश्वर्याने परिपूर्ण, नित्य आणि अविनाशी असं व्रुंदावन पृथ्वीवर आहे. वैकुंठ वगैरे त्याचे केवळ अंश आहेत.
गोलोकैश्वर्यं यत्किंचिद्गोकुले तत्प्रतिष्ठितम् । वैकुंठवैभवं यद्वै द्वारिकायां प्रतिष्ठितम्
गोलोकाचं जे काही ऐश्वर्य आहे ते सर्व गोळोकात स्थिर आहे; वैकुंठाचं वैभव द्वारकेत स्थिर आहे.
यद्ब्रह्मपरमैश्वर्यं नित्यं वृंदावनाश्रयम् । कृष्णधामपरं तेषां वनमध्ये विशेषतः
ब्रह्माचं सर्वोच्च ऐश्वर्य नित्य व्रुंदावनात वसलेलं आहे, आणि कृष्णाचं परमधाम त्या वनाच्या मध्यभागी विशेषत्वाने आहे.
तस्मात्त्रैलोक्यमध्ये तु पृथ्वी धन्येति विश्रुता । यस्मान्माथुरकं नाम विष्णोरेकांतवल्लभम्
म्हणून त्रैलोक्यात पृथ्वी ही धन्य मानली जाते, कारण येथे विष्णूला सर्वांत प्रिय असं मथुरा नावाचं स्थान आहे.
स्वस्थानमधिकं नामधेयं माथुरमंडलम् । निगूढं विविधं स्थानं पुर्यभ्यंतरसंस्थितम्
मथुरेचं क्षेत्र हे विष्णूचं स्वतःचं श्रेष्ठ स्थान मानलं जातं, ते विविध आणि गुप्त स्थळांनी भरलेलं, शहराच्या आत वसलेलं आहे.
सहस्रपत्रकमलाकारं माथुरमंडलम् । विष्णुचक्रपरिभ्रामाद्धाम वैष्णवमद्भुतम्
मथुरेचं क्षेत्र हे हजार पाकळ्यांच्या कमळासारखं आहे, ते अद्भुत वैष्णवधाम आहे आणि विष्णूच्या चक्राने सतत फिरत असतं.
कर्णिकापर्णविस्तारं रहस्यद्रुममीरितम् । प्रधानं द्वादशारण्यं माहात्म्यं कथितं क्रमात्
त्याच्या मध्यभागी आणि पाकळ्यांमध्ये गुप्त वन आहे; मुख्य बारा अरण्यांची महती क्रमाने सांगितली आहे.
भद्र श्री लोह भांडीर महाताल खदीरकाः । बकुलं कुमुदं काम्यं मधु वृंदावनं तथा
भद्र, श्री, लोहे, भांडीर, महाताल, खदिर, बकुळ, कुमुद, काम्य, मधु आणि व्रुंदावन ही बारा अरण्यं आहेत.
द्वादशैतावती संख्या कालिंद्याः सप्त पश्चिमे । पूर्वे पंचवनं प्रोक्तं तत्रास्ति गुह्यमुत्तमम्
ही बारा अरण्यं अशी मोजली जातात – यमुनाच्या पश्चिमेला सात आणि पूर्वेला पाच; त्यातच सर्वोच्च गुप्त स्थान आहे.
महारण्यं गोकुलाख्यं मधु वृंदावनं तथा । अन्यच्चोपवनं प्रोक्तं कृष्णक्रीडारसस्थलम्
गोकुळ नावाचं महान अरण्य, मधु, व्रुंदावन आणि एक दुसरं उपवन, ही सर्व कृष्णाच्या लीला घडणारी पवित्र स्थळं आहेत.
कदंबखंडनं नंदवनं नंदीश्वरं तथा । नंदनंदनखंडं च पलाशाशोककेतकी
कदंबाचं वन, नंदवन, नंदीश्वर, तसेच नंदनंदनाचं खंड, पलाश, अशोक आणि केतकीची झाडं अशी ही सर्व स्थळं आहेत.
सुगंधमानसं कैलममृतं भोजनस्थलम् । सुखप्रसाधनं वत्सहरणं शेषशायिकम्
सुगंधी मानस सरोवर, कैलासाचं अमृत, जेवणाचं ठिकाण, सुखाचं निवासस्थान, वासरू चोरलेलं आणि शेषनागावरचं शयनस्थान असं वर्णन आहे.
श्यामपूर्वो दधिग्रामश्चक्रभानुपुरं तथा । संकेतं द्विपदं चैव बालक्रीडनधूसरम्
श्यामपूर, दहीचं गाव, चक्रभानूचं नगर, भेटीचं ठिकाण, दोन पाय असलेले आणि मुलांच्या खेळाने उडालेली धूळ अशी ही स्थळं सांगितली आहेत.
कामद्रुमं सुललितमुत्सुकं चापि काननम् । नानाविधरसक्रीडा नानालीलारसस्थलम्
कामद्रुम म्हणजे इच्छा पूर्ण करणारे झाड, सुंदर सजलेलं आणि उत्सुकतेने भरलेलं जंगल, विविध प्रकारच्या खेळाच्या गोडीच्या जागा आणि नानाविध लीला घडणारी ठिकाणं आहेत.