तदुत्सवं समाज्ञाय ययुर्लोकास्त्वरायुताः । सीतापतिमुखालोकनिश्चलीभूतलोचनाः
तो उत्सव कळताच, लोकांच्या गर्दीने तिथे धाव घेतली; त्यांच्या नजरा सीतेच्या पतीवर स्थिर झाल्या.
राजेंद्रं सीतया साकं गच्छंतं सरितं प्रति । विलोक्य मुदिता लोकाश्चिरं दर्शनलालसाः
राजा सीतेसह नदीकडे जाताना पाहून, ज्यांना त्याच्या दर्शनाची फार दिवसांची आस होती, ते लोक आनंदले.
अनेक नटगंधर्वा गायंतो यश उज्ज्वलम् । अनुजग्मुर्महीशानं सर्वलोकनमस्कृतम्
अनेक नट, गंधर्व त्याची उज्ज्वल कीर्ती गात गात, सर्व लोकांनी पूजिलेल्या त्या भूमिपतीच्या मागे गेले.
नर्तक्यस्तत्र नृत्यंत्यः क्षोभयंत्यः पतेर्मनः । जलयंत्रैश्च सिंचंत्यो ययुः श्रीरामसेवनम्
तेथे नर्तकिणी नाचू लागल्या, राजाच्या मनाला आनंद देऊ लागल्या, आणि पाण्याच्या यंत्रांनी त्याला शिंपडू लागल्या, श्रीरामाची सेवा करण्यासाठी गेल्या.
महाराजं विलिपंत्यो हरिद्रा कुंकुमादिभिः । परस्परं प्रलिपंत्यो मुदं प्रापुर्महत्तराम्
त्या मोठ्या राजाला हळद, कुंकू इत्यादींनी अंगाला लावू लागल्या; एकमेकींना लावताना त्यांचा आनंद अधिकच वाढला.
कुचयुग्मोपरिन्यस्तमुक्ताहारसुशोभिताः । श्रवणद्वंद्वसंमृष्टस्वर्णकुंडललक्षिताः
ज्यांच्या उरःस्थळी मोत्यांच्या माळा शोभत होत्या, आणि दोन्ही कानात सोन्याची कुंडले झळकत होती, त्या स्त्रिया तेजस्वी दिसत होत्या.
अनेकनरनारीभिः संकीर्णं मार्गमाचरन् । यथावत्सरितं प्राप शिवपुण्यजलाप्लुताम्
अनेक पुरुष आणि स्त्रियांनी भरलेल्या रस्त्याने जात, तो योग्य रीतीने शिवपावन जलाने पवित्र झालेल्या नदीवर पोहोचला.
तत्र गत्वा स वैदेह्या रामः कमललोचनः । प्रविवेश जलं पुण्यं वसिष्ठादिभिरन्वितः
तेथे वैदेहीसमवेत कमलनयन राम वसिष्ठ व इतरांसह त्या पवित्र पाण्यात उतरला.
अनुप्रविविशुः सर्वे राजानो जनतास्तथा । तत्पादरजसा पूतजलं लोकैकवंदितम्
सर्व राजे आणि लोकही त्याच्याप्रमाणे, त्याच्या पादरजाने पावन झालेल्या आणि सर्व जगाने वंदिलेल्या पाण्यात उतरले.
परस्परं प्रसिंचंतो जलयंत्रैर्मनोरमैः । सुशोणनयनाः सर्वे हर्षं प्रापुर्मनोधिकम्
मनमोहक पाण्याच्या यंत्रांनी एकमेकांना शिंपडत, सर्वांच्या डोळ्यांत आनंदाने लालिमा आली आणि त्यांना मनापेक्षा जास्त आनंद मिळाला.
स रामः सीतया सार्धं चिरं पुण्यजलप्लवे । क्रीडित्वा जलकल्लोलैर्निरगाद्धर्मसंयुतः
राम आणि सीता दोघे मिळून त्या पवित्र पाण्यात खूप वेळ खेळले, पाण्याच्या लाटांमध्ये आनंद घेतला आणि मग धर्माचा आधार घेत तेथून निघून गेले.
दुकूलवासाः सकिरीटकुंडलः केयूरशोभावरकंकणान्वितः । कंदर्पकोटिश्रियमुद्वहन्नृपो राजाग्र्यवर्यैरुपसंस्तुतो बभौ
तो राजा सुंदर वस्त्र घालून, मुकुट आणि कुंडले घालून, हातात कंकण व केयूरांनी शोभून, कोट्यवधी कामदेवांपेक्षा अधिक तेजस्वी दिसत होता. श्रेष्ठ राजांनी त्याचे कौतुक केले आणि तो फारच तेजस्वी वाटत होता.
सयागयूपं वरवर्णशोभितं कृत्वा सरित्तीरवरे महामनाः । त्रैलोक्यलोकश्रियमाप ह्यद्भुतामन्यैर्दुरापां नृपतिर्भुजैर्निजैः
त्या राजाने नदीच्या सुंदर काठी रंगीबेरंगी यज्ञस्तंभ उभारला आणि आपल्या सामर्थ्याने इतरांना कठीण वाटणारी, तीनही लोकांची अद्भुत कीर्ती मिळवली.
एवं जनकपुत्र्यासौ हयमेधत्रयं चरन् । त्रैलोक्ये कीर्तिमतुलां प्राप देवैः सुदुर्लभाम्
जनककन्येसोबत तीन अश्वमेध यज्ञ करून, त्याने तीनही लोकांत देवांनाही दुर्लभ अशी अतुल कीर्ती मिळवली.
एवं ते वर्णितं तात यत्पृष्टो रामसत्कथाम् । विस्तृतः कथितो मेधो भूयः किं पृच्छसे द्विज
माझ्या प्रिय, तू विचारलेल्या रामाच्या पुण्यकथांचे मी सविस्तर वर्णन केले. मेधाने ही कथा पूर्ण सांगितली आहे, अजून काय विचारायचे आहेस, द्विजा?
यः शृणोति हरेर्भक्त्या रामचंद्रस्य सन्मखम् । ब्रह्महत्यां क्षणात्तीर्त्वा ब्रह्मशाश्वतमाप्नुयात्
जो कोणी भक्तीने हरिरूप रामचंद्राच्या या पुण्य यज्ञाचे श्रवण करतो, तो ब्रह्महत्येचे पाप क्षणात पार करून शाश्वत ब्रह्म प्राप्त करतो.
अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो धनमाप्नुयात् । रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बंधनात्
ज्याला मूल नाही त्याला मुले मिळतात, गरीबाला धन मिळते, आजारी माणूस रोगमुक्त होतो आणि कैदेत असलेला सुटका मिळवतो.
यत्कथाश्रवणाद्दुष्टः श्वपचोऽपि परं पदम् । प्राप्नोति किमु विप्राग्र्यो रामभक्तिपरायणः
या कथेला ऐकून अगदी दुष्ट आणि अस्पृश्य माणसालाही परमपद मिळते, मग रामभक्त श्रेष्ठ ब्राह्मणाला काय कमी?
रामं स्मृत्वा महाभागं पापिनः परमं पदम् । प्राप्नुयुः परमं स्वर्गं शक्रदेवादिदुर्लभम्
महाभाग रामाचे स्मरण करून पापी माणसाही परमपद, म्हणजेच इंद्रादिक देवांनाही दुर्लभ असे श्रेष्ठ स्वर्ग, सहज मिळवतो.
ते धन्या मानवा लोके ये स्मरंति रघूत्तमम् । ते क्षणात्संसृतिं तीर्त्वा गच्छंति सुखमव्ययम्
या जगात जे लोक रघुकुलातील श्रेष्ठ रामाचे स्मरण करतात, ते खरेच धन्य. ते क्षणात संसारसागर पार करून अखंड सुखाला पोहोचतात.
प्रत्येकमक्षरं ब्रह्महत्यावंशदवानलः । तं यः श्रावयते धीमांस्तं गुरुं संप्रपूजयेत्
या कथेतले प्रत्येक अक्षर ब्रह्महत्येच्या वंशाचा नाश करणारे अग्नी आहे. जो हे वाचतो किंवा ऐकवतो, त्याला गुरूप्रमाणे सन्मान द्यावा.
श्रुत्वा कथां वाचकाय गवां द्वंद्वं प्रदापयेत् । सपत्नीकाय संपूज्य वस्त्रालंकारभोजनैः
ही कथा ऐकल्यावर वाचकाला दोन गायी द्याव्यात, त्याच्यासह त्याच्या पत्नीचे वस्त्र, दागिने आणि जेवणाने सन्मान करावा.
कुंडलाभ्यां विराजंत्यौ मुद्रिकाभिरलंकृते । रामसीते स्वर्णमय्यौ प्रतिमे शोभने वरे
कुंडले आणि अंगठ्या घातलेल्या सोन्याच्या राम-सीतेच्या मूर्ती अतिशय सुंदर आणि तेजस्वी दिसतात.
कृत्वा तु वाचकायैव दीयते भो द्विजोत्तम । तस्य देवाश्च पितरो वैकुंठं प्राप्नुयुस्तदा
त्या मूर्ती तयार करून वाचकाला द्याव्यात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा. त्यामुळे त्याचे देव आणि पितर वैकुंठाला जातात.
त्वया पृष्टा रामकथा मया ते कथिता पुरा । किमन्यत्कथ्यतां ब्रह्मन्पुरतस्तव धीमतः
तू विचारलेली रामकथा मी तुला पूर्वी सांगितली आहे. आता, बुद्धिमान ब्राह्मणा, तुझ्या उपस्थितीत अजून काय सांगू?
शृण्वंति ये कथामेतां ब्रह्महत्यौघनाशिनीम् । ते यांति परमं स्थानं यच्च देवैः सुदुर्लभम्
ही कथा जी लोक ऐकतात, ती ब्रह्महत्येच्या पापांचा नाश करणारी आहे. असे लोक देवांनाही दुर्लभ असे परमस्थान मिळवतात.
गोघ्नश्चापि सुतघ्नश्च सुरापो गुरुतल्पगः । क्षणात्पूतो भवत्येव नात्र संशयितुं क्षमम्
गायी मारणारा, मूल मारणारा, मद्यपान करणारा किंवा गुरुपत्नीला स्पर्श करणारा, हे सर्वही क्षणात पावन होतात; यात शंका नाही.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखण्डे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे श्रवणपठनपुण्यवर्णनं नामाष्टषष्टितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील शेष आणि वात्स्यायन यांच्या संवादात रामाश्वमेधाच्या श्रवण-पठणाच्या पुण्याचे वर्णन करणारा अठ्ठ्याऐंशी अध्याय इथे संपला.
ऋषय ऊचुः - सम्यक्छ्रुतो महाभाग त्वत्तो रामाश्वमेधकः । इदानीं वद माहात्म्यं श्रीकृष्णस्य महात्मनः
ऋषी म्हणाले – हे महाभागा, तुझ्याकडून आम्ही रामाच्या अश्वमेध यज्ञाची कथा नीट ऐकली. आता श्रीकृष्ण या महान आत्म्याच्या महिम्याबद्दल आम्हाला सांग.
सूत उवाच-। शृण्वंतु मुनिशार्दूलाः श्रीकृष्णचरितामृतम् । शिवा पप्रच्छ भूतेशं यत्तद्वः कीर्तयाम्यहम्
सूतमुनी म्हणाले – हे श्रेष्ठ ऋषीहो, श्रीकृष्णाच्या चरित्ररूपी अमृतकथेचं ऐका. पार्वतीने शंकराला जे विचारलं होतं, ते मी तुम्हाला सांगतो.