यथाकथंचिद्रामस्य कर्तव्यं स्मरणं परम् । येन प्राप्नोति परमं पदं देवादिदुर्लभम्
रामाचे स्मरण जसे जमेल तसे करावे, कारण त्यानेच ते परमपद मिळते जे देवांनाही दुर्लभ आहे.
तच्चित्रं वीक्ष्य मुनयः कृतार्थं मेनिरे निजम् । यद्रामचरणप्रेक्षा करस्पर्शपवित्रितम्
हे अद्भुत दृश्य पाहून, ऋषींना वाटले की त्यांचे जीवन सफल झाले, कारण त्यांना रामाचे चरण पाहायला मिळाले आणि त्याच्या हाताचा स्पर्श मिळाला.
गते तस्मिन्सुरे स्वर्गं हयरूपधरे पुरा । उवाच रामस्तपसां निधीन्वेदविदुत्तमान्
घोड्याचे रूप धारण केलेला तो देव स्वर्गात गेल्यावर, रामाने वेदज्ञ आणि तपस्वी श्रेष्ठ ऋषींना विचारले.
किं कर्तव्यं मयाब्रह्मन्हयो नष्टो गतः सुखम् । होमः कथं पुरोभावी सर्वदैवततर्पकः
ब्राह्मण, आता मी काय करावे? घोडा हरवला आणि सुखाला गेला. सर्व देवांना तृप्त करणारा यज्ञ कसा पूर्ण करावा?
यथा स्यात्सुरसंतृप्तिर्यथा मे मख उत्तमः । तथा कुर्वंतु मुनयो यथा मे स्याद्विधिश्रुतम्
माझा यज्ञ उत्तम व्हावा आणि देवांना पूर्ण तृप्ती मिळावी, तसेच शास्त्रानुसार सर्व काही व्हावे, यासाठी ऋषींनी तसेच करावे.
इति वाक्यं समाश्रुत्य जगाद मुनिसत्तमः । वसिष्ठः सर्वदेवानां चित्ताभिज्ञानकोविदः
हे ऐकून, सर्व देवांच्या मनाचा जाणकार आणि श्रेष्ठ ऋषी वसिष्ठ म्हणाले.
कर्पूरमाहर क्षिप्रं येन देवाः स्वयं पुरा । प्राप्य हव्यं ग्रहीष्यंति मद्वाक्यप्रेरिताधुना
लवकर कर्पूर आणा. पूर्वी ज्याने देवांनी स्वतः हवि घेतली होती, तोच मी सांगतो, आता ते माझ्या आज्ञेने ते स्वीकारतील.
इति वाक्यं समाकर्ण्य रामः क्षिप्रमुपाहरत् । कर्पूरं बहुदेवानां प्रीत्यर्थं बहुशोभनम्
हे ऐकताच, रामाने अनेक देवांच्या आनंदासाठी सुंदर असा पुष्कळ कर्पूर लवकर आणला.
तदा मुनिः प्रहृष्टात्मा देवानाह्वयदद्भुतान् । ते सर्वे तत्क्षणात्प्राप्ताः स्वपरीवारसंवृताः
तेव्हा आनंदित मनाने त्या ऋषीने अद्भुत देवांना बोलावले. ते सर्व आपल्या आपल्या परिवारासह त्या क्षणीच आले.
शेष उवाच- परिस्वादन्क्रतौ तृप्तिं न प्राप सुरसंयुतः
शेष म्हणाला — यज्ञातील हवि चाखूनही देवांना समाधान मिळाले नाही.
नारायणो महादेवो ब्रह्मा तत्र चतुर्मुखः । वरुणश्च कुबेरश्च तथान्ये लोकपालकाः
त्या ठिकाणी नारायण, महादेव, चार मुखांचा ब्रह्मा, वरुण, कुबेर आणि इतर लोकपाल उपस्थित होते.
तत्रास्वाद्य हविः स्निग्धं वसिष्ठेन परिष्कृतम् । तत्र पुनर्हि विप्रेंद्राः क्षुधार्ताइव भोजनात्
वसिष्ठांनी तयार केलेली स्निग्ध हवि तेथे देवांनी चाखली, तरीही ते ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, जेवणानंतरसुद्धा उपाशीच राहिले.
सर्वान्देवांश्च संतर्प्य हविषा करुणानिधिः । वसिष्ठप्रेरितः सर्वमिति कर्तव्यमाचरत्
त्या करुणेच्या सागराने सर्व देवांना हव्याने तृप्त करून, वसिष्ठांनी सांगितल्याप्रमाणे सर्व काही केले.
ब्राह्मणादानसंतुष्टा हविस्तुष्टाः सुरावराः । तृप्ताः सर्वे स्वकं भागं गृहीत्वा स्वालयं ययुः
ब्राह्मणांना दिलेल्या दानाने आणि हव्याने देवश्रेष्ठ आनंदले; सर्वांनी आपला वाटा घेऊन समाधानाने आपापल्या निवासस्थानी परतले.
ऋषिभ्यो होतृमुख्येभ्यः प्रादाद्राज्यं चतुर्दिशम् । संतुष्टास्ते द्विजाराममाशीर्भिरददुः शुभम्
त्याने ऋषी आणि मुख्य याजकांना राज्याच्या चारही दिशा दिल्या; ते सर्व संतुष्ट होऊन राजाला शुभाशीर्वाद दिले.
पूर्णाहुतिं ततः कृत्वा वसिष्ठः प्राह सुस्त्रियः । वर्धापयंतु भूमीशं यागपूर्तिकरं परम्
पूर्णाहुती दिल्यावर वसिष्ठांनी त्या श्रेष्ठ स्त्रियांना सांगितले, "राजाला, जो यज्ञ आणि दानात श्रेष्ठ आहे, त्याचा सन्मान करा."
तद्वाक्यं ताः स्त्रियः श्रुत्वा लाजैरवाकिरन्मुदा । लावण्यजितकंदर्पं महामणिविभूषितम्
त्या वचन ऐकून स्त्रिया आनंदाने, सौंदर्यात मदनालाही हरवणाऱ्या आणि मोठ्या रत्नांनी सजलेल्या राजावर लाजांचा वर्षाव करू लागल्या.
ततोऽवभृथस्नानार्थं प्रेरयामास भूमिपम् । ययौ रामः सहस्वीयैः सरयूतीरमुत्तमम्
मग, अवभृथस्नानासाठी राजाला पाठवले; राम आपल्या राणीसह उत्तम सरयूच्या काठी गेला.
अनेकराजकोटीभिः परीतः पादचारिभिः । जगाम स सरिच्छ्रेष्ठां पक्षिवृंदसमाकुलाम्
अनेक राजा आणि पायदळांनी वेढलेला तो, पक्ष्यांच्या थव्यांनी गजबजलेल्या त्या श्रेष्ठ नदीकडे गेला.
तारापतिरिव स्वाभिर्भार्याभिर्वृत उत्प्रभः । विरोचते तथा तद्वद्रामो राजगणैर्वृतः
जसा चंद्र आपल्या पत्नींसह तेजस्वी दिसतो, तसा राम राजांच्या सभेत उजळून निघाला.
तदुत्सवं समाज्ञाय ययुर्लोकास्त्वरायुताः । सीतापतिमुखालोकनिश्चलीभूतलोचनाः
तो उत्सव कळताच, लोकांच्या गर्दीने तिथे धाव घेतली; त्यांच्या नजरा सीतेच्या पतीवर स्थिर झाल्या.
राजेंद्रं सीतया साकं गच्छंतं सरितं प्रति । विलोक्य मुदिता लोकाश्चिरं दर्शनलालसाः
राजा सीतेसह नदीकडे जाताना पाहून, ज्यांना त्याच्या दर्शनाची फार दिवसांची आस होती, ते लोक आनंदले.
अनेक नटगंधर्वा गायंतो यश उज्ज्वलम् । अनुजग्मुर्महीशानं सर्वलोकनमस्कृतम्
अनेक नट, गंधर्व त्याची उज्ज्वल कीर्ती गात गात, सर्व लोकांनी पूजिलेल्या त्या भूमिपतीच्या मागे गेले.
नर्तक्यस्तत्र नृत्यंत्यः क्षोभयंत्यः पतेर्मनः । जलयंत्रैश्च सिंचंत्यो ययुः श्रीरामसेवनम्
तेथे नर्तकिणी नाचू लागल्या, राजाच्या मनाला आनंद देऊ लागल्या, आणि पाण्याच्या यंत्रांनी त्याला शिंपडू लागल्या, श्रीरामाची सेवा करण्यासाठी गेल्या.
महाराजं विलिपंत्यो हरिद्रा कुंकुमादिभिः । परस्परं प्रलिपंत्यो मुदं प्रापुर्महत्तराम्
त्या मोठ्या राजाला हळद, कुंकू इत्यादींनी अंगाला लावू लागल्या; एकमेकींना लावताना त्यांचा आनंद अधिकच वाढला.
कुचयुग्मोपरिन्यस्तमुक्ताहारसुशोभिताः । श्रवणद्वंद्वसंमृष्टस्वर्णकुंडललक्षिताः
ज्यांच्या उरःस्थळी मोत्यांच्या माळा शोभत होत्या, आणि दोन्ही कानात सोन्याची कुंडले झळकत होती, त्या स्त्रिया तेजस्वी दिसत होत्या.
अनेकनरनारीभिः संकीर्णं मार्गमाचरन् । यथावत्सरितं प्राप शिवपुण्यजलाप्लुताम्
अनेक पुरुष आणि स्त्रियांनी भरलेल्या रस्त्याने जात, तो योग्य रीतीने शिवपावन जलाने पवित्र झालेल्या नदीवर पोहोचला.
तत्र गत्वा स वैदेह्या रामः कमललोचनः । प्रविवेश जलं पुण्यं वसिष्ठादिभिरन्वितः
तेथे वैदेहीसमवेत कमलनयन राम वसिष्ठ व इतरांसह त्या पवित्र पाण्यात उतरला.
अनुप्रविविशुः सर्वे राजानो जनतास्तथा । तत्पादरजसा पूतजलं लोकैकवंदितम्
सर्व राजे आणि लोकही त्याच्याप्रमाणे, त्याच्या पादरजाने पावन झालेल्या आणि सर्व जगाने वंदिलेल्या पाण्यात उतरले.
परस्परं प्रसिंचंतो जलयंत्रैर्मनोरमैः । सुशोणनयनाः सर्वे हर्षं प्रापुर्मनोधिकम्
मनमोहक पाण्याच्या यंत्रांनी एकमेकांना शिंपडत, सर्वांच्या डोळ्यांत आनंदाने लालिमा आली आणि त्यांना मनापेक्षा जास्त आनंद मिळाला.