तत्र स्नात्वा पितॄंस्तृप्त्वा दानं दत्त्वा यथाविधि । ध्यानं तव महाबाहो कृतवान्वेदसंमितम्
तिथे मी स्नान करून, पितरांना तृप्त करून, योग्य पद्धतीने दान दिले आणि मग, महाबाहु, वेदाप्रमाणे तुझ्या ध्यानात मग्न झालो.
तदा जनाः समायाता बहवस्तत्र भूपते । तेषां प्रवंचनार्थाय दंभमेनमकारिषम्
मग, राजन, तिथे बरेच लोक जमले; त्यांना फसवण्यासाठी मी हा ढोंग केला.
अनेकक्रतुसंभारैः पूर्णमजिरमुत्तमम् । वासोभिश्छादितं रम्यं चषालादियुतं महत्
अनेक यज्ञांच्या सामग्रीने ते सुंदर अंगण भरले होते, वस्त्रांनी झाकलेले, देखणे आणि सर्व साधनांनी युक्त असे होते.
अग्निहोत्रोद्भवोधूमः सर्वतो नभसोंगणम् । चकार रम्यमतुलं चित्रकारिवपुर्धरः
अग्निहोत्रातून उठणाऱ्या धुराने आकाश सर्वत्र भरून गेले होते; ती भूमी इतकी सुंदर आणि अनुपम दिसत होती, जणू एखाद्या चित्रकाराने रंगवली आहे.
अनेकतिलकश्रीभिः शोभितांगो महत्तपाः । दर्भशोभः समित्पाणिर्दंभो मूर्तिधरः किमु
माझे शरीर अनेक शुभ चिन्हांनी सजलेले होते, मोठ्या तपस्येने तेजस्वी दिसत होते; हातात कुश आणि समिधा धरून, जणू ढोंग स्वतःच मूर्तरूपात उभे होते.
दुर्वासास्तत्र स्वच्छंदं पर्यटञ्जगतीतलम् । प्राप तत्र महातेजा धूतपापसरित्तटे
तिथे महातेजस्वी दुर्वास ऋषी मुक्तपणे पृथ्वीवर फिरत होते; ते त्या पाप नष्ट करणाऱ्या नदीच्या काठी आले.
ददर्श मां दंभकरं मौनधारिणमग्रतः । अनर्घ्यकरमुन्मत्तमस्वागतवचः करम्
त्यांनी मला, ढोंग करणारा, मौन धारण केलेला, समोर उभा असताना पाहिले—जो निरर्थक कृत्ये करणारा, वेडसर, आणि स्वागताचे शब्दही न बोलणारा होता.
दृष्ट्वातीव क्रुधाक्रांतः समुद्र इव पर्वणि । शशापासौ मुनिस्तीव्रो दंभिनं मां महामतिः
माझे असे वर्तन पाहून, तो महान ऋषी समुद्र जसा पौर्णिमेला उसळतो तसा प्रचंड रागावला आणि त्या तीव्र मनाने मला, ढोंगी असल्याबद्दल, शाप दिला.
दंभं करोषि चेत्तीरे सरितस्त्वं सुदुर्मते । तस्मात्प्राप्नुहि निर्वाच्यं पशुत्वं तापसाधम
नदीच्या काठी तू ढोंग करतोस, हे अतिशय दुष्ट मना; म्हणून, नीच तपस्व्या, तुला न बोलता येणारे पशुत्व प्राप्त होवो!
शापं प्रदत्तं संश्रुत्य दुःखितोऽहं तदाभवम् । अग्राहिषं पदे तस्य मुनेर्दुर्वाससः किल
तो शाप ऐकून मी फार दुःखी झालो; मग मी त्या दुर्वास ऋषींच्या पायांना धरले, असे सांगितले जाते.
तदा मे कृतवान्राम द्विजोऽनुग्रहमुत्तमम् । वाजितां प्राप्नुहि मखे राजराजस्य तापस
मग, हे राम, त्या ब्राह्मणाने मला मोठे वर दिले: 'तपस्व्या, तुला राजाधिराजाच्या अश्वमेध यज्ञात भाग घ्यायला मिळेल.'
पश्चात्तद्धस्तसंपर्काद्याहि तत्परमं पदम् । दिव्यं वपुर्मनोहारि धृत्वा दंभविवर्जितम्
नंतर, त्यांच्या हाताचा स्पर्श झाल्यावर, तू त्या परमपदाला जाशील; दिव्य, मनमोहक आणि ढोंग नसलेले रूप धारण करशील.
तेन शापोपिसंदिष्टो ममानुग्रहतां गतः । यदहं तव हस्तस्य स्पर्शं प्राप्तो मनोरमम्
अशा प्रकारे, तो शापही माझ्यासाठी वरदान ठरला, कारण मला तुझ्या हाताचा आनंददायक स्पर्श मिळाला.
यदेव राम देवादिदुर्लभं बहुजन्मभिः । तत्तेऽहं करजस्पर्शं प्राप्तवानिह दुर्लभम्
हे राम, जे देवांनाही अनेक जन्मांत दुर्लभ आहे, तो तुझ्या हाताचा दुर्मिळ स्पर्श मी येथे प्राप्त केला.
आज्ञापय महाराज त्वत्प्रसादादहं महत् । गच्छामि शाश्वतं स्थानं तव दुःखादिवर्जितम्
राजा, मला आज्ञा द्या. तुमच्या कृपेने मी आता त्या शाश्वत स्थानाकडे जात आहे, जिथे दुःख वगैरे काहीच नाही.
न यत्र शोको न जरा न मृत्युः कालविभ्रमः । तत्स्थानं देव गच्छामि त्वत्प्रसादान्नराधिप
देवा, तुझ्या कृपेने, हे नराधिपा, मी त्या ठिकाणी जात आहे जिथे शोक नाही, वार्धक्य नाही, मृत्यू नाही आणि काळाचा गोंधळही नाही.
इत्युक्त्वा तं परिक्रम्य विमानवरमारुहत् । अनेकरत्नखचितं सर्वदेवाधिवंदितम्
असं म्हणून त्याने त्या राजाची प्रदक्षिणा केली आणि अनेक रत्नांनी सजवलेले, सर्व देवांनी वंदन केलेले उत्तम विमानावर चढला.
गतोऽसौ शाश्वतस्थानं रामपादप्रसादतः । पुनरावृत्तिरहितं शोकमोहविवर्जितम्
तो रामाच्या पादुकांची कृपा मिळवून, पुन्हा न परतणाऱ्या, शोक व मोह नसलेल्या शाश्वत स्थानाला गेला.
तेन तत्कथितं श्रुत्वा रामं ज्ञात्वेतरे जनाः । विस्मयं प्रापिरे सर्वे परस्परमुदुन्मदाः
त्याने सांगितलेले ऐकून आणि रामाला ओळखून, इतर सर्व लोक आश्चर्यचकित झाले आणि एकमेकांत आनंद व्यक्त करू लागले.
शृणु द्विजमहाबुद्धे दंभेनापि स्मृतो हरिः । ददाति मोक्षं सुतरां किं पुनर्दंभवर्जनात्
हे बुद्धिमान ब्राह्मण, ऐक! दांभिकपणाने जरी हरिचे स्मरण केले तरी तो मुक्ती देतो, मग दांभिकपणा सोडून केल्यास किती अधिक मिळेल!
यथाकथंचिद्रामस्य कर्तव्यं स्मरणं परम् । येन प्राप्नोति परमं पदं देवादिदुर्लभम्
रामाचे स्मरण जसे जमेल तसे करावे, कारण त्यानेच ते परमपद मिळते जे देवांनाही दुर्लभ आहे.
तच्चित्रं वीक्ष्य मुनयः कृतार्थं मेनिरे निजम् । यद्रामचरणप्रेक्षा करस्पर्शपवित्रितम्
हे अद्भुत दृश्य पाहून, ऋषींना वाटले की त्यांचे जीवन सफल झाले, कारण त्यांना रामाचे चरण पाहायला मिळाले आणि त्याच्या हाताचा स्पर्श मिळाला.
गते तस्मिन्सुरे स्वर्गं हयरूपधरे पुरा । उवाच रामस्तपसां निधीन्वेदविदुत्तमान्
घोड्याचे रूप धारण केलेला तो देव स्वर्गात गेल्यावर, रामाने वेदज्ञ आणि तपस्वी श्रेष्ठ ऋषींना विचारले.
किं कर्तव्यं मयाब्रह्मन्हयो नष्टो गतः सुखम् । होमः कथं पुरोभावी सर्वदैवततर्पकः
ब्राह्मण, आता मी काय करावे? घोडा हरवला आणि सुखाला गेला. सर्व देवांना तृप्त करणारा यज्ञ कसा पूर्ण करावा?
यथा स्यात्सुरसंतृप्तिर्यथा मे मख उत्तमः । तथा कुर्वंतु मुनयो यथा मे स्याद्विधिश्रुतम्
माझा यज्ञ उत्तम व्हावा आणि देवांना पूर्ण तृप्ती मिळावी, तसेच शास्त्रानुसार सर्व काही व्हावे, यासाठी ऋषींनी तसेच करावे.
इति वाक्यं समाश्रुत्य जगाद मुनिसत्तमः । वसिष्ठः सर्वदेवानां चित्ताभिज्ञानकोविदः
हे ऐकून, सर्व देवांच्या मनाचा जाणकार आणि श्रेष्ठ ऋषी वसिष्ठ म्हणाले.
कर्पूरमाहर क्षिप्रं येन देवाः स्वयं पुरा । प्राप्य हव्यं ग्रहीष्यंति मद्वाक्यप्रेरिताधुना
लवकर कर्पूर आणा. पूर्वी ज्याने देवांनी स्वतः हवि घेतली होती, तोच मी सांगतो, आता ते माझ्या आज्ञेने ते स्वीकारतील.
इति वाक्यं समाकर्ण्य रामः क्षिप्रमुपाहरत् । कर्पूरं बहुदेवानां प्रीत्यर्थं बहुशोभनम्
हे ऐकताच, रामाने अनेक देवांच्या आनंदासाठी सुंदर असा पुष्कळ कर्पूर लवकर आणला.
तदा मुनिः प्रहृष्टात्मा देवानाह्वयदद्भुतान् । ते सर्वे तत्क्षणात्प्राप्ताः स्वपरीवारसंवृताः
तेव्हा आनंदित मनाने त्या ऋषीने अद्भुत देवांना बोलावले. ते सर्व आपल्या आपल्या परिवारासह त्या क्षणीच आले.
शेष उवाच- परिस्वादन्क्रतौ तृप्तिं न प्राप सुरसंयुतः
शेष म्हणाला — यज्ञातील हवि चाखूनही देवांना समाधान मिळाले नाही.