राजावीरमणिस्तत्र श्रुतवत्या मनोज्ञया । लक्ष्मीनिधिः कोमलया रिपुतापोंगसेनया
तिथे वीरमणि राजा मनोज्ञ श्रुतवतीसोबत होता; लक्ष्मीनिधी कोमलासोबत, आणि रिपुताप ओंगसेनासोबत होता.
विभीषणो महामूर्त्या प्रतापाग्र्यः प्रतीतया । उग्राश्वः कामगमया नीलरत्नोधिरम्यया
विभीषण मोठ्या मूर्तीच्या प्रतितेसोबत, उग्राश्व कामगमयेसोबत, आणि नीलरत्न उधिरम्येसोबत होता.
सुरथः सुमनोहार्या तथा मोहनया कपिः । इत्यादीन्नृपतीन्विप्रो वसिष्ठः प्राहिणोन्मुनिः
सुरथ सुमनोहर्येसोबत, आणि माकड मोहनीयेसोबत होता; अशा प्रकारे वसिष्ठ ऋषीने हे आणि इतर राजे पाठवले.
वसिष्ठः सरयूं गत्वा शिवपुण्यजलाप्लुताम् । उदकं मंत्रयामास वेदमंत्रेण मंत्रवित्
वसिष्ठांनी सरयू नदीवर जाऊन, तिच्या पवित्र आणि शुभ पाण्यात स्नान केले, आणि वेदमंत्रांनी त्या पाण्यावर जप सुरू केला.
पयः पुनीह्यमुं वाहमुदकेन मनोहृता । यज्ञार्थं रामचंद्रस्य सर्वलोकैकरक्षितुः
हे वाहणारा, या रम्य पाण्याने हे दूध शुद्ध कर, कारण सर्व लोकांचे रक्षण करणाऱ्या रामचंद्राच्या यज्ञासाठी हे आहे.
उदकं तन्मुनिस्पृष्टं सर्वे रामादयो नृपाः । आजह्रुर्मंडपतले विप्रवर्यैरुपस्तुते
मुनिंनी स्पर्श केलेले ते पाणी, रामासह सर्व राजांनी, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी स्तुती केलेल्या मंडपात आणले.
पयोभिर्निर्मलैः स्नाप्य वाजिनं क्षीरसन्निभम् । मंत्रेण मंत्रयामास राम हस्तेन कुंभजः
शुद्ध दूधासारख्या पाण्याने घोड्याला स्नान घालून, कुंभजाने रामाच्या हातात मंत्रोच्चार केला.
पुनीहि मां महावाह अस्मिन्ब्रह्मसमाकुले । त्वन्मेधेनाखिला देवाः प्रीणंतु परितोषिताः
हे महान घोड्या, या ब्राह्मणांनी भरलेल्या सभेत मला शुद्ध कर; तुझ्या यज्ञामुळे सर्व देवता सर्वत्र संतुष्ट होवोत.
इत्युक्त्वा स नृपो रामः सीतया सममस्पृशत् । तदा सर्वे द्विजाश्चित्रममन्यंत कुतूहलात्
असे म्हणून रामराजा सीतेसह घोड्याला स्पर्श केला; तेव्हा सर्व ब्राह्मणांनी कुतूहलाने ते अद्भुत मानले.
परस्परमवोचंस्ते यन्नामस्मरणान्नराः । महापापात्प्रमुच्यंते स रामः किं वदत्यहो
ते एकमेकांना म्हणाले: 'त्याच्या नावाचा स्मरण केल्याने माणसे मोठ्या पापांतून मुक्त होतात; मग हा राम काय बोलतो, किती आश्चर्य!'
इत्युक्तवति भूमीशे रामे कुंभोद्भवो मुनिः । करवालं चाभिमंत्र्य ददौ रामकरे मुनिः
रामाने असे बोलल्यावर, कुंभातून जन्मलेल्या मुनिने तलवार शुद्ध करून ती रामाच्या हातात दिली.
करवाले धृते स्पृष्टे रामेण स हयः क्रतौ । पशुत्वं तु विहायाशु दिव्यरूपमपद्यत
रामाने तलवार धरली आणि घोड्याला स्पर्श केला, तेव्हा यज्ञातील तो घोडा क्षणात पशुरूप सोडून दिव्य रूप धारण करू लागला.
विमानवरमारूढश्चाप्सरोभिः समंततः । चामरैर्वीज्यमानश्च वैजयंत्या विभूषितः
तो दिव्य रथावर बसला, चारही बाजूंनी अप्सरा होत्या, चामरांनी त्याला वाऱ्यावर झुलवत होत्या, आणि वैजययंती माळ घातली होती.
तदा तं वाजितां त्यक्त्वा दिव्यरूपधरं वरम् । वीक्ष्य लोकाः क्रतौ सर्वे विस्मयं प्राप्नुवंस्तदा
तेव्हा त्या श्रेष्ठाने घोड्याचे रूप सोडून दिव्य देह घेतलेला पाहून, यज्ञातील सर्व लोक आश्चर्यचकित झाले.
तदा रामः स्वयं जानञ्ज्ञापयन्सर्वतो नरान् । पप्रच्छ दिव्यरूपं तं सुरं परमधार्मिकः
तेव्हा रामाने स्वतः सर्व लोकांना सांगून, त्या दिव्य रूपधारी, अत्यंत धर्मात्मा असलेल्या त्या पुरुषाला विचारले.
कस्त्वं दिव्यवपुः प्राप्तः कस्मात्त्वं वाजितां गतः । कथं सुरस्त्रीसहितः किं चिकीर्षसि तद्वद
तू कोण, हे दिव्य रूप कसे मिळवलेस? घोड्याचे रूप तुला का घ्यावे लागले? या अप्सरांसोबत तू इथे कसा आहेस? काय करायचे आहेस, ते सांग.
रामस्य वचनं श्रुत्वा देवः प्रोवाच भूमिपम् । हसन्मेघरवां वाणीमवदत्सुमनोहराम्
रामाच्या शब्दांनी देवाने हसत हसत, गडगडणाऱ्या मेघासारखी गोड आणि मनमोहक वाणी बोलली.
तवाज्ञातं न सर्वत्र बाह्याभ्यंतरचारिणः । तथापि पृच्छते तुभ्यं कथयामि यथातथम्
तुला सर्व काही माहीत नाही, जरी तू बाहेरून आणि आतून सर्वत्र वावरतोस; तरीसुद्धा, तू विचारल्यावर मी तुला खरी गोष्ट सांगतो.
अहं पुराभवे राम द्विजः परमधार्मिकः । अचरं प्रतिकूलं वै वेदस्य रिपुतापन
हे राम, पूर्वी मी एक श्रेष्ठ धर्मशील ब्राह्मण होतो; पण शत्रूंना जाळणारा, मी वेदाच्या विरुद्ध वागलो.
कदाचिद्धुतपापायास्तीरेऽहं गतवान्पुरा । अनेकवृक्षललिते सर्वत्रसुमनोरमे
कधीतरी मी पाप दूर करणाऱ्या नदीच्या काठी गेलो, जिथे अनेक सुंदर झाडे होती आणि सर्वत्र आनंददायक वातावरण होते.
तत्र स्नात्वा पितॄंस्तृप्त्वा दानं दत्त्वा यथाविधि । ध्यानं तव महाबाहो कृतवान्वेदसंमितम्
तिथे मी स्नान करून, पितरांना तृप्त करून, योग्य पद्धतीने दान दिले आणि मग, महाबाहु, वेदाप्रमाणे तुझ्या ध्यानात मग्न झालो.
तदा जनाः समायाता बहवस्तत्र भूपते । तेषां प्रवंचनार्थाय दंभमेनमकारिषम्
मग, राजन, तिथे बरेच लोक जमले; त्यांना फसवण्यासाठी मी हा ढोंग केला.
अनेकक्रतुसंभारैः पूर्णमजिरमुत्तमम् । वासोभिश्छादितं रम्यं चषालादियुतं महत्
अनेक यज्ञांच्या सामग्रीने ते सुंदर अंगण भरले होते, वस्त्रांनी झाकलेले, देखणे आणि सर्व साधनांनी युक्त असे होते.
अग्निहोत्रोद्भवोधूमः सर्वतो नभसोंगणम् । चकार रम्यमतुलं चित्रकारिवपुर्धरः
अग्निहोत्रातून उठणाऱ्या धुराने आकाश सर्वत्र भरून गेले होते; ती भूमी इतकी सुंदर आणि अनुपम दिसत होती, जणू एखाद्या चित्रकाराने रंगवली आहे.
अनेकतिलकश्रीभिः शोभितांगो महत्तपाः । दर्भशोभः समित्पाणिर्दंभो मूर्तिधरः किमु
माझे शरीर अनेक शुभ चिन्हांनी सजलेले होते, मोठ्या तपस्येने तेजस्वी दिसत होते; हातात कुश आणि समिधा धरून, जणू ढोंग स्वतःच मूर्तरूपात उभे होते.
दुर्वासास्तत्र स्वच्छंदं पर्यटञ्जगतीतलम् । प्राप तत्र महातेजा धूतपापसरित्तटे
तिथे महातेजस्वी दुर्वास ऋषी मुक्तपणे पृथ्वीवर फिरत होते; ते त्या पाप नष्ट करणाऱ्या नदीच्या काठी आले.
ददर्श मां दंभकरं मौनधारिणमग्रतः । अनर्घ्यकरमुन्मत्तमस्वागतवचः करम्
त्यांनी मला, ढोंग करणारा, मौन धारण केलेला, समोर उभा असताना पाहिले—जो निरर्थक कृत्ये करणारा, वेडसर, आणि स्वागताचे शब्दही न बोलणारा होता.
दृष्ट्वातीव क्रुधाक्रांतः समुद्र इव पर्वणि । शशापासौ मुनिस्तीव्रो दंभिनं मां महामतिः
माझे असे वर्तन पाहून, तो महान ऋषी समुद्र जसा पौर्णिमेला उसळतो तसा प्रचंड रागावला आणि त्या तीव्र मनाने मला, ढोंगी असल्याबद्दल, शाप दिला.
दंभं करोषि चेत्तीरे सरितस्त्वं सुदुर्मते । तस्मात्प्राप्नुहि निर्वाच्यं पशुत्वं तापसाधम
नदीच्या काठी तू ढोंग करतोस, हे अतिशय दुष्ट मना; म्हणून, नीच तपस्व्या, तुला न बोलता येणारे पशुत्व प्राप्त होवो!
शापं प्रदत्तं संश्रुत्य दुःखितोऽहं तदाभवम् । अग्राहिषं पदे तस्य मुनेर्दुर्वाससः किल
तो शाप ऐकून मी फार दुःखी झालो; मग मी त्या दुर्वास ऋषींच्या पायांना धरले, असे सांगितले जाते.