हनूमता संगमनमित्येतद्वनसंज्ञितम् । अपरं च शृणु मुने संक्षिप्य कथयाम्यहम्
तिथे हनुमंताशी भेट झाली; हे सर्व वनकांड म्हणून ओळखले जाते. आता, ऋषी, मी तुला दुसरे कांड थोडक्यात सांगतो.
सप्ततालप्रभेदश्च वालेर्मारणमद्भुतम् । सुग्रीवे राज्यदानं च नगवर्णनमित्युत
सात ताल वृक्ष तोडणे, वालीचा अद्भुत वध, सुग्रीवाला राज्य देणे आणि नगरीचे वर्णन हे सर्व घडले.
लक्ष्मणात्कर्मसंदेशः सुग्रीवस्य विवासनम् । तथा सैन्यसमुद्देशः सीतान्वेषणमप्युत
लक्ष्मणाकडून कार्याचा संदेश गेला, सुग्रीवाचा वनवास, सैन्याची मांडणी आणि सीतेचा शोध हेही झाले.
संपातिप्रेक्षणं तत्र वारिधेर्लंघनं तथा । परतीरे कपिप्राप्तिः कैष्किंधं कांडमद्भुतम्
तिथे संपातीचे दर्शन, समुद्र ओलांडणे, त्या पार काठावर वानरांचा पोहोचणे आणि अद्भुत किष्किंधा कांड घडले.
सुंदरं शृणु कांडं वै यत्र रामकथाद्भुता । प्रतिगेहे प्रति भ्रांतिः कपेश्चित्रस्य दर्शनम्
आता सुंदर कांड ऐक, जिथे रामकथेची अद्भुतता उलगडते; प्रत्येक घराघरात फिरणे आणि अद्वितीय वानराचे दर्शन होते.
सीतासंदर्शनं तत्र जानक्याभाषणं तथा । वनभंगः प्रकुपितैर्बंधनं वानरस्य च
तिथे सीतेचे दर्शन, जानकीचे बोलणे, रागावलेल्या लोकांनी वनाचा विध्वंस आणि वानराचे बांधणे झाले.
ततो लंकाप्रज्वलनं वानरैः संगतिस्ततः । रामाभिज्ञानदानं च सैन्यप्रस्थानमेव च
यानंतर वानरांनी लंकेला आग लावली, पुन्हा एकत्र आले, रामाची खूण दिली आणि सैन्याने प्रस्थान केले.
समुद्रे सेतुकरणं शुकसारणसंगतिः । इति सुंदरमाख्यातं युद्धे सीतासमागमः
समुद्रावर सेतू बांधला, शुक आणि सारण यांची भेट झाली; असे सुंदर कांड सांगितले गेले आणि युद्धात सीतेशी पुन्हा भेट झाली.
उत्तरे ऋषिसंवादो यज्ञप्रारंभ एव च । तत्रानेका रामकथाः शृण्वतां पापनाशकाः
उत्तर कांडात ऋषींसोबत संवाद आणि यज्ञाची सुरुवात आहे; तिथे अनेक रामकथा ऐकायला मिळतात, ज्या पापांचा नाश करतात.
इति षट्कांडमाख्यातं ब्रह्महत्यापनोदनम् । संक्षेपतो मया तुभ्यमाख्यातं सुमनोहरम्
अशी ही सहा कांडांची कथा सांगितली, जी ब्रह्महत्येचे पाप दूर करते; मी तुला ही कथा थोडक्यात, मनाला आनंद देणारी सांगितली.
चतुर्विंशतिसाहस्रं षट्कांडपरिचिह्नितम् । तद्वै रामायणं प्रोक्तं महापातकनाशनम्
ही सहा कांडांनी चिन्हांकित, चोवीस हजार श्लोकांची रामायण कथा, महापापांचा नाश करणारी म्हणून प्रसिद्ध आहे.
तच्छ्रुत्वा राघवः प्रीतः पुत्रावाधाय चासने । दृढं तौ परिरभ्याथ सीतां सस्मार वल्लभाम्
हे ऐकून राघव आनंदित झाला, आपल्या मुलांना जवळ बसवले, त्यांना घट्ट मिठी मारली आणि आपल्या प्रिय सीतेची आठवण काढली.
सप्तषष्टितमोऽध्यायः 5.67 शेष उवाच। अथ सौमित्रिरागत्य जानकीं नतवान्मुहुः । प्रेमगद्गदया शंसन्वाचं रामप्रणोदिताम्
शेष म्हणाला — त्या वेळी सौमित्र जवळ आला आणि त्याने जानकीला वारंवार वाकून नमस्कार केला. रामाने सांगितलेले शब्द तो प्रेमाने भरलेल्या आवाजात बोलला.
सीता समागतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं विनयान्वितम् । तन्मुखाद्रामसंदेशं श्रुत्वोवाच विलज्जिता
लक्ष्मण नम्रपणे आणि आदराने समोर येताना पाहून, सीतेने त्याच्या तोंडून रामाचा संदेश ऐकला आणि लाजून बोलू लागली.
सौमित्रे कथमागच्छे रामत्यक्ता महावने । तिष्ठामि रामं स्मरन्ती वाल्मीकेराश्रमे त्वहम्
सौमित्रा, रामाने मला या मोठ्या जंगलात सोडले असताना मी कशी परत जाऊ? मी वाल्मीकींच्या आश्रमात राहीन आणि रामाचा आठव करत राहीन.
तस्या मुखोदितं वाक्यं श्रुत्वा सौमित्रिरब्रवीत् । मातः पतिव्रते रामस्त्वामाकारयते मुहुः
तिच्या तोंडून हे शब्द ऐकून सौमित्र म्हणाला — आई, राम तुझ्यावर खूप प्रेम करतो आणि तो तुला पुन्हा पुन्हा बोलावतो.
पतिव्रता पतिकृतं दोषं नानयते हृदि । तस्मादागच्छ हि मया स्थित्वा स्यंदन उत्तमे
ज्या स्त्रीला पतीवर निष्ठा आहे, ती पतीने केलेला दोष मनात धरत नाही. म्हणून, माझ्यासोबत ये आणि या उत्तम रथात बस.
इत्यादि वचनं श्रुत्वा जानकी पतिदेवता । मनोरोषं परित्यज्य तस्थौ सौमित्रिणा रथे
असे शब्द ऐकून, पतीला देव मानणारी जानकी मनातील राग सोडून सौमित्रासोबत रथात उभी राहिली.
तापसीः सकला नत्वा मुनींश्च निगमोज्ज्वलान् । रामं स्मरंती मनसा रथे स्थित्वागमत्पुरीम्
तिने सर्व तपस्विनी आणि तेजस्वी ऋषी यांना वाकून नमस्कार केला. मनात रामाचा आठव करत ती रथात उभी राहून नगराकडे निघाली.
क्रमेण नगरीं प्राप्ता महार्हाभरणान्विता । सरयूं सरितं प्राप यत्र रामः स्वयं स्थितः
हळूहळू ती नगरात पोहोचली. तिच्या अंगावर मौल्यवान दागिने होते. ती सरयू नदीवर आली, जिथे राम स्वतः उपस्थित होता.
रथादुत्तीर्य ललिता लक्ष्मणेन समन्विता । रामस्य पादयोर्लग्ना पतिव्रतपरायणा
ललित सीता लक्ष्मणासोबत रथातून खाली उतरली आणि पतीवर निष्ठा ठेवून रामाच्या पायांवर लीन झाली.
रामस्तामागतां दृष्ट्वा जानकीं प्रेमविह्वलाम् । साध्वि त्वया सहेदानीं कुर्वे यज्ञसमापनम्
रामाने प्रेमाने भारावलेल्या जानकीला समोर येताना पाहून म्हटले — सती, आता तू आली आहेस, म्हणून मी यज्ञाची पूर्णता करतो.
वाल्मीकिं सा नमस्कृत्य तथान्यान्विप्रसत्तमान् । जगाम मातृपदयोः सन्नतिं कर्तुमुत्सुका
तिने वाल्मीकी आणि इतर श्रेष्ठ ऋषी यांना वाकून नमस्कार केला आणि मग आईंच्या पायांवर वाकण्यासाठी उत्सुकतेने गेली.
कौशल्या तामथायांतीं वीरसूं जानकीं प्रियाम् । आशीर्भिरभिसंयुज्य ययौ हर्षमनेकधा
कौसल्या, आपल्या वीरवती आणि प्रिय सूनबाई जानकीला येताना पाहून, तिला आशीर्वाद देत मिठी मारली आणि अनेक प्रकारच्या आनंदाने भरली.
कैकेयीपदयोर्नम्रां वीक्ष्य वैदेहपुत्रिकाम् । भर्त्रा सह चिरं जीव सपुत्रेत्याशिषं व्यधात्
कैकेयीने वैदेहीकन्येला आपल्या पायांवर वाकलेले पाहून, तिला 'पती आणि पुत्रासोबत दीर्घायुष्य लाभो' असा आशीर्वाद दिला.
सुमित्रा स्वपदेनम्रां वीक्ष्य वैदेहपुत्रिकाम् । आशिषं व्यदधात्तस्याः पुत्रपौत्रप्रदायिनीम्
सुमित्रेनेही वैदेहीकन्येला आपल्या पायांवर वाकलेले पाहून, तिला पुत्र आणि नातवंडे मिळो असा आशीर्वाद दिला.
सीता ताः सर्वतो नत्वा रामचंद्र प्रिया सती । परमं हर्षमापन्ना बभूव किल वाडव
सीता, रामचंद्राची प्रिय पत्नी, सर्वांना वाकून नमस्कार करून अत्यंत आनंदाने उजळून निघाली, जणू काही प्रखर ज्वाळा.
समागतां वीक्ष्य पत्नीं रामचंद्रस्य कुंभजः । सुवर्णपत्नीं धिक्कृत्य तामधाद्धर्मचारिणीम्
रामचंद्राची पत्नी त्याच्याजवळ परत आली हे पाहून, कुंभज ऋषीने आपल्या सुवर्णपत्नीचा तिरस्कार केला आणि धर्मनिष्ठ सीतेला सन्मान दिला.
रामस्तदा यज्ञमध्ये शुशुभे सीतया सह । तारयानुगतो यद्वच्छशीव शरदुत्प्रभः
त्या वेळी राम यज्ञाच्या मध्यभागी सीतेसह तेजाने उजळून गेला, जणू शरद ऋतूतील चंद्र तारकांसह चमकत असतो.
प्रयोगमकरोत्तत्र काले प्राप्ते मनोरमे । वैदेह्या धर्मचारिण्या सर्वपापापनोदनम्
योग्य वेळ येताच, रामाने तिथे विधी केला, जो धर्मनिष्ठ वैदेहीसह सर्व पापे दूर करणारा होता.