आवयोरुज्ज्वला कीर्तिरावयोरुज्ज्वलो रसः । आवयोरुज्ज्वलौ वंशावावयोरुज्ज्वलाः क्रियाः
आपली कीर्ती उज्ज्वल आहे, आपला रस उज्ज्वल आहे, आपली वंश उज्ज्वल आहे, आणि आपली कृत्येही उज्ज्वल आहेत.
भवेयुरावयोः कीर्तिर्गायका उज्ज्वला भुवि । आवयोर्भक्तिमंतो ये ते यांत्यंते भवांबुधेः
आपली उज्ज्वल कीर्ती पृथ्वीवर गायली जावी; आपल्यावर भक्ती असणारे लोक या जन्ममरणाच्या समुद्राचा शेवट गाठतात.
इत्युक्ता भवती तेन प्रीयमाणेन ते गुणैः । पत्युः पादांबुजे द्रष्टुं करोतु सदयं मनः
त्याने तुझ्या गुणांनी आनंदलेला असता, असे सांगितल्यावर, तुझे मन दयाळूपणे पतीच्या कमळासारख्या पायांकडे वळावे.
वासांसि रमणीयानि भूषणानि महांति च । अंगरागस्तथा गंधा मनोज्ञास्त्वयि योजिताः
सुंदर वस्त्रे, मोठी दागिने, अंगाला लावायचे सुगंधी लेप आणि मनमोहक सुवास तुझ्यावर घातले आहेत.
रथो दास्यश्च रामेण प्रेषिता उत्सवायते । छत्रं च चामरे शुभ्रे गजा अश्वाश्च शोभने
उत्सवासाठी रामाने रथ आणि दासी पाठवल्या आहेत; शुभ्र छत्र, स्वच्छ चामरे, तसेच देखणे हत्ती आणि घोडेही पाठवले आहेत.
स्तूयमाना द्विजश्रेष्ठैः सूतमागधबंदिभिः । वंद्यमाना पुरस्त्रीभिः सेव्यमाना च योद्धृभिः
श्रेष्ठ ब्राह्मण, सूत, मागध आणि बंदी यांनी तुझी स्तुती केली; नगरातील स्त्रिया तुझे स्वागत करीत होत्या आणि वीरांनी तुझी सेवा केली.
पुष्पैः संछाद्यमाना च देवीदेवांगनादिभिः । धनानि ददती तेभ्यो द्विजातिभ्यो यथेप्सितम्
देवी, देवांगना आणि अप्सरा यांनी तुला फुलांनी झाकले; त्यांना आणि द्विजांना हवी तशी संपत्ती तू दिलीस.
गजारूढौ कुमारौ च पुरस्कृत्य जनेश्वरी । मयानुगम्यमाना च गच्छायोध्यां निजां पुरीम्
लोकांची राणी, तुझ्या पुढे हत्तीवर बसलेले तुझे कुमार, आणि माझ्या पाठोपाठ, तू आपल्या अयोध्या या नगरीत गेलीस.
त्वयि तत्र गतायां तु संगतायां प्रियेण ते । सर्वासां राजनारीणामागतानां च सर्वशः
तू तिथे गेल्यावर आणि प्रिय पतीशी भेटल्यावर, सर्व राजघराण्यातील स्त्रिया आणि आलेल्या सर्वजणी
सर्वासामृषिपत्नीनां कौसलानां तथैव च । मंगलैर्वाद्यगीताद्यैर्भवत्वद्य महोत्सवः
—सर्व ऋषिपत्न्या आणि कोसल देशातील स्त्रिया— यांनी आज तुझ्यासाठी मंगल वाद्य, गीते आणि इतर संगीताने मोठा उत्सव केला.
शेष उवाच-। इतिविज्ञापनां देवी श्रुत्वा सीता तमाह सा । नाहं कीर्तिकरी राज्ञो ह्यपकीर्तिः स्वयं त्वहम्
शेष म्हणाला: हे ऐकून, सीतेने त्याला उत्तर दिले—'मी राजाला कीर्ती देणारी नाही; उलट, मी त्याची लाज आहे.'
किं मया तस्य साध्यं स्याद्धर्मकामार्थशून्यया । सत्येवं भवतां भूपे को विश्वासो निरंकुशे
'धर्म, काम आणि अर्थ नसताना मी त्याच्यासाठी काय करू शकते? खरंच, राजन, माझ्यावर पूर्ण विश्वास कसा ठेवता येईल?'
प्रत्यक्षा वा परोक्षा वा भर्तुर्दोषा मनःस्थिताः । न वाच्या जातु मादृश्या कल्याणकुलजातया
'पतीचे दोष प्रत्यक्ष असोत किंवा अप्रत्यक्ष, माझ्यासारख्या कुलीन स्त्रीने ते कधीच बोलू नयेत.'
पाणिग्रहणकाले मे यद्रूपो हृदये स्थितः । तद्रूपो हृदयान्नासौ कदाचिदपसर्पति
'लग्नाच्या वेळी माझ्या मनात जो रूप होता, तेच रूप माझ्या हृदयातून कधीच जात नाही.'
लक्ष्मणेमौ कुमारौ मे तत्तेजोंशसमुद्भवौ । वंशांकुरौ महाशूरौ धनुर्विद्याविशारदौ
'लक्ष्मण, हे माझे दोन कुमार त्याच्या तेजाचा अंश घेऊन जन्मले आहेत; हे वंशाचे अंकुर, मोठे शूर आणि धनुर्विद्येत पारंगत आहेत.'
नीत्वा पितुः समीपं तु लालनीयौ प्रयत्नतः । तपसाराधयिष्यामि रामं काममिह स्थिता
'त्यांना वडिलांकडे नेऊन काळजीपूर्वक वाढवावे; मी येथे राहून तप करून रामाची उपासना करीन.'
वाच्यं त्वया महाभाग पूज्यपादाभिवंदनम् । सर्वेभ्यः कुशलं चापि गत्वेतो मदपेक्षया
'हे भाग्यवान, सर्वांना माझ्या वतीने पूज्य पायांना नमस्कार सांग आणि माझ्या वतीने कुशलता विचार.'
पुत्रौ समादिशत्सीता गच्छतं पितुरंतिकम् । शुश्रूषणीय एवासौ भवद्भ्यां स्वपदप्रदः
सीतेने आपल्या मुलांना सांगितले—'वडिलांकडे जा; त्यांचीच सेवा तुम्ही दोघांनी करावी, कारण तेच स्वतःचे स्थान देणारे आहेत.'
आज्ञप्तावप्यनिच्छंतौ तौ कुमारौ कुशीलवौ । वाल्मीकिवचनात्तत्र जग्मतुश्च सलक्ष्मणौ
आज्ञा असूनही कुश आणि लव हे कुमार जावयास इच्छुक नव्हते; पण वाल्मीकींच्या शब्दावर ते लक्ष्मणासह तिथे गेले.
वाल्मीकेरेव पादाब्जसमीपं तत्सुतौ गतौ । लक्ष्मणोऽपि ववंदे तं गत्वा बालकसंयुतः
ते दोघे वाल्मीकींच्या कमळासारख्या पायाजवळ गेले; लक्ष्मणही मुलांना घेऊन तिथे जाऊन त्यांना वंदन केला.
वाल्मीकिर्लक्ष्मणस्तौ तु कुमारौ मिलिता अमी । सभायां संस्थितं रामं ज्ञात्वा ते जग्मुरुत्सुकाः
वाल्मिकी आणि लक्ष्मण, हे दोघे राजकुमार एकत्र येऊन, सभेत उभा असलेला राम ओळखून, उत्कंठेने त्याच्याकडे गेले.
लक्ष्मणः प्रणिपत्याथ सीतावाक्यादिसर्वशः । कथयामास रामाय हर्षशोकयुतः सुधीः
लक्ष्मणाने नम्रपणे वाकून, सीतेचे सर्व शब्द रामाला सांगितले, त्याचे मन आनंद आणि दुःख यांनी भरलेले होते.
सीतासंदेशवाक्येभ्यो रामो मूर्च्छां समन्वभूत् । संज्ञामवाप्य चोवाच लक्ष्मणं नयकोविदम्
सीतेच्या संदेशामुळे रामाला चक्कर आली; शुद्धीवर येऊन त्याने योग्य सल्ला देणाऱ्या लक्ष्मणाशी बोलले.
गच्छ मित्र पुनस्तत्र यत्नेन महता च ताम् । शीघ्रमानय भद्रं ते मद्वाक्यानि निवेद्य च
मित्रा, तू पुन्हा त्या ठिकाणी मोठ्या प्रयत्नाने जा, आणि तिला लवकर घेऊन ये. माझे शब्द तिला सांग, आणि तुला सर्व शुभ होवो.
अरण्ये किं तपस्यंत्या गतिरन्या विचिंतिता । श्रुता दृष्टाथ वा मत्तो यन्नागच्छसि जानकि
जाणकी, तू वनात तप करत असताना दुसरा काही मार्ग ठरवला आहेस का? मी काही बोललो किंवा केले म्हणून तू येत नाहीस का?
त्वदिच्छया त्वमेवेतो गतारण्यं मुनिप्रियम् । पूजिता मुनिपत्न्यस्ता दृष्टा मुनिगणास्त्वया
तू स्वतःच्या इच्छेनेच, ऋषीप्रिय अशा त्या वनात गेलीस. तिथे ऋषींच्या पत्नींकडून सन्मान मिळवला, आणि ऋषींच्या समुदायाला पाहिले.
पूर्णो मनोरथस्तेऽद्य किं नागच्छसि भामिनि । न दोषं मयि पश्येस्त्वं स्वात्मेच्छाया विलोकनात्
आज तुझे मनातील इच्छापूर्ती झाली आहे, सुंदर सिये, तरीही तू का येत नाहीस? तुझ्या स्वतःच्या इच्छेप्रमाणे मी वागलो म्हणून माझ्यात दोष पाहू नकोस.
गत्वा गत्वाथ वामोरु पतिरेव गतिः स्त्रियाः । निर्गुणोपि गुणांभोधिः किंपुनर्मनसेप्सितः
ओ नाजूक कटिप्रदेश असलेल्या सिये, पुन्हा पुन्हा सांगतो, स्त्रीसाठी नवरा हाच खरा आधार असतो; तो गुणहीन असला तरी गुणांचा सागर असतो, आणि मनाने आवडणारा असेल तर किती अधिक!
याया क्रियाकुलस्त्रीणां सासा पत्युः प्रतुष्टये । पूर्वमेवप्रतुष्टोऽहमिदानीं सुतरां त्वयि
जी स्त्री आपल्या कर्तव्यांत व्यस्त असते, ती पतीच्या समाधानासाठीच प्रयत्न करते; मी आधीच तुझ्यावर संतुष्ट होतो, आणि आता तर अधिकच आहे.
यागो जपस्तपोदानं व्रतं तीर्थं दयादिकम् । देवाश्च मयि संतुष्टे तुष्टमेतदसंशयम्
यज्ञ, जप, तप, दान, व्रत, तीर्थयात्रा, दया वगैरे—या सगळ्यांनी देवता तृप्त होतात, पण मी तृप्त झालो की ते नक्कीच तृप्त होतात.