तैरेव स सुरान्हत्वा सभां मयविनिर्मिताम् । उवास व्योमगो दिव्यो नगर्यां विमलेंबरे
त्याच शस्त्रांनी त्याने देवांना ठार मारले आणि आपल्या मायेनं निर्माण केलेल्या सभेत, स्वच्छ आकाशातील दिव्य नगरीत, तेजस्वी वस्त्र घालून तो राहू लागला.
ततो देवगणाः सर्वे पुरस्कृत्य शचीपतिम् । भयार्ताः शरणं जग्मुः कृष्णमक्लिष्टकारिणम्
मग सर्व देवगण, शचीपतीला पुढे करून, भीतीने व्याकुळ होऊन, निष्कलंक कर्म करणाऱ्या कृष्णाच्या शरण गेले.
कृष्णोऽपि तदुपश्रुत्य सर्वं नरकचेष्टितम् । देवानामभयं दत्वा वैनतेयं व्यचिंतयत्
कृष्णाने नरकाच्या सर्व कृत्यांची बातमी ऐकून, देवांना भीतीमुक्त केले आणि मग त्याने गरुडाचा विचार केला.
तस्मिन्क्षणे हरेस्तस्य वैनतेयो महाबलः । प्रांजलिः पुरतस्तस्थौ सर्वदेवनमस्कृतः ५० 6.249.
त्याच क्षणी, सर्व देवांनी वंदन केलेला, प्रचंड बळाचा गरुड, हात जोडून हरिच्या समोर उभा राहिला.
तमारुह्य द्विजश्रेष्ठं सत्यया सह केशवः । संस्तूयमानो मुनिभिः प्रययौ राक्षसालयम्
केशवाने सत्येसह त्या श्रेष्ठ पक्ष्यावर बसून, ऋषींच्या स्तुतीत, राक्षसांच्या निवासाकडे प्रस्थान केले.
प्रदीप्यमानमाकाशे यथा सूर्यस्य मंडलम् । राक्षसैर्बहुभिर्युक्तं दिव्यैराभरणैर्युतम्
त्याने आकाशात सूर्याच्या तेजस्वी मंडळासारखी, असंख्य राक्षसांनी आणि दिव्य दागिन्यांनी सजलेली ती नगरी पाहिली.
ददर्श तत्पुरं कृष्णो दुर्भेद्यं त्रिदशैरपि । तदावरणानि भगवान्वीक्ष्य चक्रेण वीर्यवान्
कृष्णाने ती नगरी पाहिली, जी त्रिदशांनाही अभेद्य होती; तिच्या किल्ल्यांकडे पाहून, पराक्रमी भगवंताने आपला चक्र सज्ज केला.
चिच्छेद तेजसा दीप्त्या तमांसि च दिवाकरः । ततस्ते राक्षसाः सर्वे शतशोऽथ सहस्रशः
त्याच्या तेजाने आणि प्रभेने, जसा सूर्य अंधार दूर करतो, तसा त्याने अंधार छेदला; मग सर्व राक्षस शेकड्यांनी, हजारोंनी—
उद्यम्य शूलानि तदा युद्धायाभिमुखं ययुः । ततस्तु तोमरैर्दिव्यैर्भिण्डिपालैः सुपट्टिशैः
त्यावेळी त्यांनी भाले उचलून युद्धासाठी पुढे सरकले; मग दिव्य तोमर, गदा आणि मजबूत पट्ट्यांनी—
केशवं ताडयामासुः पलालैरिव पावकम् । ततस्तु शार्ङ्गमादाय भगवान्गरुडध्वजः
त्यांनी केशवाला जशी काड्या आगीत टाकतात तशी वार केली; मग गरुडध्वज भगवंताने आपले शार्ङ्ग धनुष्य उचलले.
दिव्यशस्त्राणि चिच्छेद बाणैरग्निशिखोपमैः । तेषां शिरोधरा नागानश्वांश्चैव तरस्विनः
अग्निसारख्या ज्वालासमान बाणांनी त्याने त्यांच्या दिव्य शस्त्रांचे तुकडे केले; त्यांच्या हत्तींच्या आणि वेगवान घोड्यांच्या मानेही त्याने छाटल्या.
चक्रेणैव प्रचिच्छेद वीर्यवान्पुरुषोत्तमः । केचिच्चक्रेण संछिन्नास्तथान्ये शरताडिताः
पराक्रमी पुरुषोत्तमाने केवळ चक्रानेच त्यांना छाटले; काहींना चक्राने, तर काहींना बाणांनी घायाळ केले.
गदया निहताः केचिद्राक्षसास्तद्रणाजिरे । एवं ते राक्षसाः सर्वे पातिता धरणीतले
काही राक्षस त्या रणभूमीत गदेद्वारे मारले गेले; अशा प्रकारे सर्व राक्षस पृथ्वीवर पडले.
शक्रोत्सृष्टेन वज्रेण निर्भिन्ना इव भूधराः । निहत्य दानवान्सर्वान्पुंडरीकायतेक्षणः
जसे इंद्राच्या वज्राने पर्वत फाटतात, तसेच कमळासारख्या डोळ्यांनी सर्व दानवांचा संहार केला.
पाञ्चजन्यं महाशंखं प्रदध्मौ पुरुषोत्तमः । ततः स नरको दैत्यो धनुरादाय वीर्यवान्
पुरुषोत्तमाने मोठा शंख पाञ्चजन्य फुंकला; मग तो पराक्रमी नरकासुर धनुष्य घेऊन उभा राहिला.
दिव्यं स्यंदनमारुह्य ययौ युद्धाय केशवम् । तयोर्युद्धमभूद्घोरं तुमुलं लोमहर्षणम्
तो दिव्य रथावर बसून केशवाशी युद्धासाठी गेला; त्यांचे युद्ध अत्यंत भीषण, गोंगाटमय आणि अंगावर काटा आणणारे होते.
बहुभिर्बाणसाहस्रैर्मेघयोरिव वर्षतोः । ततोऽर्द्धचंद्र बाणेन वासुदेवः सनातनः
दोन्ही बाजूंनी हजारो बाणांचा वर्षाव जणू मेघांप्रमाणे होत होता; मग सनातन वासुदेवाने अर्धचंद्र बाणाने—
तस्य राक्षसमुख्यस्य धनुश्चिच्छेद वीर्यवान् । ससर्जास्त्रं महादिव्यं नरकस्य महोरसि
त्या राक्षसश्रेष्ठाचे धनुष्य पराक्रमी भगवंताने छाटले; त्याने नरकाच्या विशाल छातीवर एक महान दिव्य अस्त्र सोडले.
स तेन भिन्नहृदयः पपातोर्व्यां महासुरः । शक्रवज्रेण निर्भिन्नो महाचल इवोन्नदन्
त्या महादैत्याचं हृदय इंद्राच्या वज्रानं भेदलं आणि तो मोठ्या गडगडाटानं पर्वतासारखा पृथ्वीवर कोसळला.
उपगम्य ततः कृष्णः समीपं तस्य रक्षसः । भूम्या संप्रार्थितः प्राह वरं वृण्विति राक्षसम् । स चाह राक्षसः कृष्णं गरुडोपरि संस्थितम्
त्यावेळी कृष्ण त्या राक्षसाजवळ गेला, तो जमिनीवर पडलेला असताना, आणि पृथ्वीच्या विनंतीनं त्याला म्हणाला, 'एखादं वर माग.'
न मे कृत्यं वरेणास्ति नरकोऽहं तथापि च । अन्यलोकहितार्थाय वृणेऽहं वरमुत्तमम्
त्या राक्षसानं, गरुडावर उभा राहून कृष्णाला उत्तर दिलं, 'माझ्या दृष्टीने काहीच मागायचं नाही, कारण मी नरक आहे; पण इतर लोकांच्या भल्यासाठी मी एक उत्तम वर मागतो.'
मृताहनि तु मे कृष्ण सर्वभूतेश्वरेश्वर । ये नरा मंगलस्नानं कुर्वंति मधुसूदन । न तेषां निरयप्राप्तिर्भवत्वेवं भयापह
'हे कृष्णा, सर्व सृष्टीचे अधिपती, माझ्या मृत्यूच्या दिवशी जे पुरुष मंगलस्नान करतील, हे मधुसूदना, त्यांना कधीही नरकप्राप्ती होऊ नये—असं होऊ दे, भय दूर करणाऱ्या.'
महादेव उवाच- एवमस्त्विति गोविंदो ददौ तस्मै वरं प्रभुः । ततः पश्यन्हरेः साक्षाच्छरदंबुज सन्निभौ
महादेव म्हणाले—'तसं होऊ दे,' असं गोविंदानं त्या राक्षसाला तो वर दिला. त्यानंतर, शरद ऋतूच्या कमळासारख्या तेजस्वी हरिच्या पायांकडे पाहताना—
चरणौ वज्रवैडूर्य्यनूपुराभ्यां विराजितौ । अर्चितौ विधिरुद्राद्यैस्त्रिदशैर्मुनिभिस्तथा
वज्रासारख्या रत्नांच्या आणि वैडूर्यांच्या नूपुरांनी शोभलेले ते पाय, ब्रह्मा, रुद्र आणि इतर देव, तसेच ऋषी यांनी पूजलेले—
त्यक्त्वा प्राणान्महीपुत्रः सारूप्यमगमद्धरेः । ततो देवगणाः सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः
मग पृथ्वीपुत्रानं प्राण सोडले आणि हरिसारख्या रूपाला गेला. त्यानंतर सर्व देवगण अत्यानंदानं भरून गेले.
ववृषुः पुष्पवर्षाणि तुष्टुवुश्च महर्षयः । प्रविश्य नगरं तस्य कृष्णः कमललोचनः
त्यांनी फुलांची वृष्टी केली आणि महर्षींनी स्तुती केली. त्यानंतर कमळासारख्या डोळ्यांचा कृष्ण आपल्या नगरीत गेला.
बलात्तेन गृहीतानि रत्नानि त्रिदिवौकसाम् । कुंडले देवमातुश्च तथैवोच्चैःश्रवो हयम्
त्याने देवतांच्या रत्नांची, देवमातेच्या कुंडलांची आणि उच्चैःश्रवा या घोड्याचीही बलपूर्वक परत मिळवली.
ऐरावतं गजश्रेष्ठं प्रदीप्तं मणिपर्वतम् । सर्वमेतद्यदुश्रेष्ठो ददौ शक्राय वज्रिणे
एरावत हा श्रेष्ठ हत्ती, तेजस्वी रत्नांचा डोंगर—हे सर्व यदुकुळातील श्रेष्ठ कृष्णानं वज्रधारी इंद्राला दिलं.
पार्थिवान्सर्वराष्ट्रेभ्यो जित्वाऽसौ नरको बली । कन्याषोडशसाहस्रं हृतवान्नरकस्तदा
सर्व राज्यांतील राजांना जिंकून, बलाढ्य नरकानं त्या वेळी सोळा हजार कन्या पळवून नेल्या.
सन्निरुद्धास्तु ताः सर्वा नरकांतःपुरे तदा । दृष्ट्वा कृष्णं महावीर्यं कंदर्पशतसंनिभम्
त्या सर्व कन्या नरकाच्या अंतःपुरात बंदिस्त होत्या; त्यांनी शंभर मदनांसारखा तेजस्वी, पराक्रमी कृष्ण पाहिला.