धूपमंत्रः । दीपस्तमो नाशयति दीपः कांतिं प्रयच्छति । तस्माद्दीपप्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः
दिवा अंधार घालवतो, प्रकाश देतो. म्हणून मी हा दिवा अर्पण करतो, ज्यामुळे जनार्दन माझ्यावर प्रसन्न होवो.
दीपमंत्रः । नैवेद्यमिदमन्नाद्यं देवदेव जगत्पते । लक्ष्म्या सह गृहाण त्वं परमामृतमुत्तमम्
हे देवांचा देव, हे जगाचा स्वामी, लक्ष्मीसमवेत हे अन्नरूप नैवेद्य स्वीकार, हे सर्वोत्तम अमृत आहे.
नैवेद्यमंत्रः । अर्घ्यं दद्यात्ततो भक्त्या एवं ध्यात्वा जनार्दनम् । फलेन चैव हस्तेन शंखेनादाय चोदकम्
मग भक्तीने जनार्दनाचे ध्यान करून, फळ हातात घेऊन किंवा शंखात पाणी घेऊन अर्घ्य अर्पण करावे.
जन्मांतरसहस्रेण यन्मया पातकं कृतम् । तत्सर्वं नाशमायातु प्रसादात्तव केशव
माझ्या हजारो जन्मांत जे पाप झाले असेल, ते सर्व तुझ्या कृपेने नाहीसे होवो, हे केशव.
इति अर्घमंत्रः । ततः कुंभं नवं शुभ्रं घृतपूर्णं समानयेत् । लक्ष्मीनारायणस्याग्रे तैलपूर्णमथापि वा
अशा प्रकारे अर्घ्य मंत्र झाला. त्यानंतर नवीन, स्वच्छ, तुपाने भरलेला किंवा तेलाने भरलेला कुंभ लक्ष्मीनारायणासमोर आणावा.
तस्योपरि न्यसेत्पात्रं ताम्रं मृन्मयमेव च । नवतंतुसमां वर्तिं तस्मिन्पात्रे तु निर्वपेत्
त्या कुंभावर तांब्याचे किंवा मातीचे पात्र ठेवावे आणि त्या पात्रात नव्वद दोऱ्यांची वात ठेवावी.
ततः प्रबोधयेद्दीपं स्थाप्य कुंभं सुनिश्चलम् । पुष्पगंधादिभिः पूज्य ततः संकल्पयेच्छुचिः
मग दिवा पेटवून कुंभ स्थिर ठेवावा. फुलं, सुगंध याने पूजा करून, शुद्ध मनाने संकल्प करावा.
मंत्रेणानेन देवर्षे असमीरेषु धामसु । कामो भूतस्य भव्यस्य सम्राडेको विराजते
या मंत्राने, हे दिव्य ऋषी, जिथे वारा नाही अशा घरात, जे झाले आणि जे होणार आहे त्याचा एकमेव स्वामी तेजाने उजळतो.
दीपः संवत्सरं यावत्मयायं परिकल्पितः । अग्निहोत्रमविच्छिन्नं प्रीयतां मम केशव
हा दिवा मी वर्षभर अखंड ठेवला आहे, तो अग्निहोत्रासारखा आहे. केशव माझ्यावर प्रसन्न होवो.
ततो जितेंद्रियो भूत्वा श्रुतिज्ञानपरायणः । नालपेत्पतितान्पापांस्तथा पाखण्डिनो नरान्
मग इंद्रिये जिंकून, वेदज्ञानात मन लावावे. पतित पापी किंवा पाखंडी लोकांशी बोलू नये.
रात्रौ जागरणं गीतं नृत्यवाद्यादिकैस्तथा । पुण्यपाठैश्च विविधैर्धर्माख्यानैरुपोषणैः
रात्री जागरण करावे, गाणे, नृत्य, वाद्य, पुण्यश्लोकांचे पाठ, धर्मकथा व उपवास याने रात्र घालवावी.
ततः प्रभातसमये कृतपूर्वाह्णिक क्रियः । ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या यथाशक्त्या प्रपूजयेत्
मग पहाटे, सकाळच्या पूजा करून, भक्तीने ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि आपल्या शक्तीनुसार त्यांचा सन्मान करावा.
स्वयं च पारणं कृत्वा प्रणिपत्य विसर्जयेत् । एवं संवत्सरं यावदहोरात्रं दृढव्रतः
स्वतः पारण करून, वाकून नमस्कार करावा आणि परवानगी घ्यावी. अशा प्रकारे दृढ निश्चयाने वर्षभर रात्रंदिवस व्रत पाळावे.
दीपं पलसुवर्णेन तदर्द्धार्द्धेन वा पुनः । वर्तिस्तु राजती प्रोक्ता द्विपलार्द्धार्द्धिकापि वा
दिवा एक पळ सोन्याचा, किंवा त्याच्या अर्ध्या, किंवा चौथ्या भागाचा असावा. वात चांदीची, दोन पळाच्या अर्ध्या किंवा चौथ्या भागाची असावी.
घृतपूर्णं तथा कुंभं ताम्रपात्रसमन्वितम् । लक्ष्मीनारायणो देवो यथाशक्त्या हिरण्मयः
कुंभ तुपाने भरलेला, तांब्याच्या पात्रासह असावा. लक्ष्मीनारायणाची मूर्ती आपल्या शक्तीनुसार सोन्याची करावी.
कार्यो भक्तिमता पुंसा मुक्तिद्वारमभीप्सता । ततो निमंत्रयेद्विद्वान्ब्रह्मणान्साधुसत्तमान्
मुक्तीचा मार्ग इच्छिणाऱ्या भक्ताने हे करावे. मग विद्वानाने उत्तम, सज्जन ब्राह्मणांना बोलवावे.
द्वादशोत्तमपक्षे तु विप्रान्षण्मध्यमे तथा । अन्यथा कारयेत्त्रीन्वा एकं कर्मकरं द्विजम्
शुद्ध पक्षात बारा ब्राह्मण, मध्यमात सहा, अन्यथा तीन किंवा एक ब्राह्मण विधीसाठी बोलवावा.
सपत्नीकं द्विजं शांतं क्रियावंतं विशेषतः । इतिहासपुराणज्ञं धर्मज्ञं मृदुमेव च
पत्नीसमवेत शांत, कर्मकुशल, इतिहास-पुराण जाणणारा, धर्मज्ञ आणि सौम्य असा ब्राह्मण निवडावा.
पितृभक्तं गुरुपरं देवब्राह्मणपूजकम् । पादार्घदानविधिना वस्त्रालंकारभूषणैः
जो आपल्या पूर्वजांवर प्रेम करतो, गुरूचा सन्मान करतो, देव आणि ब्राह्मणांची भक्तीपूर्वक पूजा करतो, त्याने पाय धुण्याचे पाणी, वस्त्रे आणि दागिने यांसह विधिपूर्वक आदराने सत्कार करावा.
संपूज्य पत्न्या सहितमेकं भक्त्या च पूर्ववत् । लक्ष्मीनारायणं देवं दीपवर्तियुतं तथा
मग पत्नीसमवेत, जसे पूर्वी केले तसेच, भक्तीभावाने लक्ष्मी-नारायण देवाची, दिवा आणि वात लावून, पूजा करावी.
ताम्रपात्रोपरिस्थाप्य घृतकुंभेन संयुतम् । ब्राह्मणाय ततो दद्याद्ध्यात्वा नारायणं परम् । मंत्रेणानेन देवर्षे तमहं कथयामि ते
तांब्याच्या पात्रावर ठेवून, तुपाचा कुंभही सोबत ठेवावा. मग नारायणाचे ध्यान करून, हा मंत्र म्हणून, ते ब्राह्मणाला द्यावे, हे दिव्य ऋषी, मी तुला तो मंत्र सांगतो.
अविद्या तमसा व्याप्ते संसारे पापनाशनः । ज्ञानप्रदो मोक्षदश्च तस्माद्दत्तो मयानघ
या अज्ञानरूपी अंधकाराने व्यापलेल्या संसारात, तू पापांचा नाश करणारा, ज्ञान देणारा आणि मुक्ती देणारा आहेस. म्हणून, हे पापरहित, मी हे अर्पण करतो.
इति दीपमंत्रः । दक्षिणां च यथाशक्त्या दत्त्वा विप्राय भक्तितः । भोजयेद्ब्राह्मणान्पश्चाद्घृतपायसमोदकैः
हा दिव्याचा मंत्र आहे. मग आपल्या सामर्थ्यानुसार, भक्तीने ब्राह्मणाला दक्षिणा द्यावी आणि नंतर ब्राह्मणांना तुपाचा पायस आणि पाणी यांसह भोजन द्यावे.
वस्त्रैराच्छादयेत्पश्चात्सपत्नीकं तथा द्विजम् । शय्यां सोपस्करां दद्याद्धेनुं चैव सवत्सकाम्
नंतर, ब्राह्मणास आणि त्याच्या पत्नीला वस्त्रांनी झाकावे, त्याला पलंग आणि त्याचे सामान द्यावे, तसेच वासरासह गायही द्यावी.
तेभ्यस्तु दक्षिणां दद्याद्यथावित्तानुसारतः । सुहृत्स्वजनबंधूश्च भोजयेत्पूजयेत्तथा
त्यांना आपल्या सामर्थ्यानुसार दक्षिणा द्यावी, तसेच मित्र, नातेवाईक आणि बंधूंनाही भोजन द्यावे आणि त्यांचा सन्मान करावा.
एवं महोत्सवं कुर्याद्दीपव्रत समापने । ततो विसर्जयेत्पश्चात्प्रणिपत्य क्षमापयेत्
दिव्याच्या व्रताची सांगता झाल्यावर, असा मोठा उत्सव करावा. मग सर्वांना वाकून नमस्कार करून, त्यांची क्षमा मागून, त्यांना निरोप द्यावा.
एवं कृते तु यत्पुण्यं तथा सांक्रांतिकैश्च यत् । संवत्सराख्य दीपस्य तत्फलं प्राप्यते नरैः
असे केल्याने जे पुण्य मिळते, तसेच संक्रांतीच्या व्रताने जे पुण्य मिळते, ते सर्व वर्षभर दिव्याचे व्रत करणाऱ्याला मिळते.
मासव्रतैश्च यत्पुण्यं तत्पुण्यं प्राप्यते नरैः । संवत्सरस्य दीपस्य व्रतेन चरितेन च
मासिक व्रतांनी जे पुण्य मिळते, तेही वर्षभर दिव्याचे व्रत केल्याने मिळते.
दानव्रतैर्यथासंख्यैर्यश्च योगव्रतैस्तथा । तत्फलं समवाप्नोति दीपे सांवत्सरे कृते
अनेक दानव्रते आणि योगव्रते केल्याने जे फळ मिळते, तेच वर्षभर दिव्याचे व्रत केल्याने मिळते.
गोभूहिरण्यदानानि गृहादीनां विशेषतः । यत्फलं लभते विद्वान्तत्फलं दीपदो भवेत्
गाय, जमीन, सोन्याचे दान आणि विशेषतः घरातील दान याने जो ज्ञानी माणूस फळ मिळवतो, तेच फळ दिवा देणाऱ्याला मिळते.