तयोरकरवं नाम कुशो लव इति स्फुटम् । ववृधातेऽनिशं तत्र शुक्लपक्षे यथा शशी
मी त्यांना स्पष्टपणे कुश आणि लव अशी नावे दिली. ते दोघे तिथे नेहमी वाढत गेले, जणू शुक्ल पक्षातील चंद्र वाढतो तशी.
कालेनोपनयाद्यानि सर्वाणि कृतवानहम् । वेदान्सांगानहं सर्वान्ग्राहयामास भूपते
योग्य वेळी मी त्यांचे सर्व संस्कार केले आणि सर्व वेद आणि त्यांचे उपवेद त्यांना शिकवले, हे राजन.
सर्वाणि सरहस्यानि शृणुष्व मुखतो मम । आयुर्वेदं धनुर्विद्यां शस्त्रविद्यां तथैव च
माझ्या तोंडून सर्व गुप्त विद्या ऐक — आयुर्वेद, धनुर्विद्या, शस्त्रविद्या आणि इतरही.
विद्यां जालंधरीं चाथ संगीतकुशलौ कृतौ । गंगाकूले गायमानौ लताकुंजवनेषु च
मी त्यांना जालंधरी विद्या आणि संगीताची कुशलता शिकवली. ते गंगेच्या काठी आणि वेलींनी भरलेल्या वनांत गाणी गात असत.
चंचलौ चलचित्तौ तौ सर्वविद्याविशारदौ । तदाहमतिसंतोषं प्राप्तश्चाहं रघूत्तम
ते दोघे चंचल आणि चपळ मनाचे, सर्व विद्यांमध्ये पारंगत झाले. त्या वेळी, रघुकुळातील श्रेष्ठा, मला अतिशय समाधान वाटले.
दत्त्वा सर्वाणि चास्त्राणि मस्तके निहितः करः । अतीवगानकुशलौ दृष्ट्वा लोका विसिष्मिरे । षड्जमध्यमगांधारस्वरभेदविशारदौ
सर्व अस्त्रे देऊन, त्यांच्या डोक्यावर हात ठेवला. ते अतिशय गाण्यात कुशल झाले; त्यांची षड्ज, मध्यम, गांधार या स्वरांमध्ये प्रावीण्य पाहून सारे लोक आश्चर्यचकित झाले.
तथाविधौ विलोक्याहं गापयामि मनोहरम् । भविष्यज्ञानयोगाच्च कृतं रामायणं शुभम्
त्यांची अशी स्थिती पाहून मी त्यांना मनमोहक गाणी गाऊ दिली; आणि भविष्याची जाणीव असल्यामुळे मी शुभ रामायण रचले.
मृदंगपणवाद्यादि यंत्रवीणाविशारदौ । वनेवने च गायंतौ मृगपक्षिविमोहकौ
मृदंग, पणव आणि इतर वाद्ये, तसेच वीणेवरही ते कुशल झाले. वनोगणांत ते गात असताना पशुपक्षीही मंत्रमुग्ध होत.
अद्भुतं गीतमाधुर्यं तव रामकुमारयोः । श्रोतुं तौ वरुणो बाला वा निनाय विभावरीम्
हे राम, तुझ्या मुलांच्या गाण्याची अद्भुत गोडी अशी होती की, वरुणसुद्धा ती मुले गात असताना ऐकत रात्रभर थांबला.
मनोहरवयोरूपौ गानविद्याब्धिपारगौ । कुमारौ जगदुस्तत्र लोकेशादेशतः कलम्
त्यांचे तरुण वय आणि सुंदर रूप, तसेच गाण्याच्या सागरात पार जाण्याची त्यांची क्षमता पाहून, त्या कुमारांनी जगातील राजांच्या आज्ञेने तिथे गाणे गायले.
परमं मधुरं रम्यं पवित्रं चरितं तव । शुश्राव वरुणः सार्द्धं कुटुंबेन च गायकैः
वरुणाने आपल्या कुटुंबासह आणि गायकांसह तुझ्या परम मधुर, रम्य आणि पवित्र चरित्राचे श्रवण केले.
शृण्वन्नैव गतस्तृप्तिं मित्रेण वरुणः सह । सुधातोऽपि परं स्वादुचरितं रघुनंदन
मित्रासोबत ऐकत असतानाही वरुणाला तृप्ती मिळाली नाही, कारण रघुनंदना, तुझे चरित्र अमृताहूनही गोड आहे.
गानानंदमहालोभ हृतप्राणेंद्रियक्रियः । प्रत्यागंतुं दिदेशासौ कुमारौ न हि तावकौ
संगीताच्या अपार आनंदात मग्न होऊन, शरीर व इंद्रियांची जाणीव हरपून, त्याने तुझे दोन्ही पुत्र परत यावेत असे सांगितले नाही.
रमणीय महाभोगैर्लोभितावपि बालकौ । चलितौ न गुरोश्चात्ममातुः पादांबुजस्मृतेः
मोठ्या आणि रम्य सुखांनी मोहूनही, त्या दोन्ही मुलांनी आपल्या गुरु व आईच्या चरणांची आठवण ठेवून तेथेच राहिले.
अहं चापि गतः पश्चाद्वरुणालयमुत्तमम् । वरुणः प्रेमसहितः पूजां चक्रे मम प्रभो
मीही नंतर वरुणाच्या उत्तम निवासस्थानी गेलो, तेव्हा वरुणाने प्रेमाने माझी पूजा केली, प्रभो.
पृच्छते जन्मकर्मादि सर्वज्ञायापि बालयोः । वरुणायाब्रुवं सर्वं जन्मविद्याद्युपागमम्
वरुणाने त्या दोन्ही मुलांच्या जन्म, कर्म वगैरे गोष्टी विचारल्या, जरी तो सर्वज्ञ असला तरी मी त्याला त्यांच्या जन्म, विद्या आणि आचरण सर्व सांगितले.
श्रुत्वा सीतासुतौ देवः स चक्रेंबरभूषणैः । देवदत्तमिति ग्राह्यमिति मद्वाक्यगौरवात्
हे ऐकून, देवाने सीतेच्या पुत्रांना दिव्य वस्त्रे व दागिने घातले आणि माझ्या शब्दाचा मान ठेवून त्यांना देवदत्त वस्तू घेण्यास योग्य मानले.
आहृतं राजपुत्राभ्यां यद्दत्तं वरुणेन तत् । प्रसन्नेन तयोर्वाद्यगानविद्यावयोगुणैः । ततो मामब्रवीत्सीतामुद्दिश्य वरुणः कृती
राजपुत्रांनी जे आणले आणि वरुणाने जे दिले, त्यांच्या गायन, वादन, विद्या आणि गुणांनी प्रसन्न होऊन, मग वरुणाने सीतेसंबंधी माझ्याशी संवाद साधला.
सीतापति व्रताधुर्या रूपशीलवयोन्विता । वीरपुत्रा महाभागा त्यागं नार्हति कर्हिचित्
सीता, पतीव्रता, रूप, स्वभाव आणि वंशाने संपन्न, वीर पुत्रांची भाग्यवती, कधीही त्यागण्यास योग्य नाही.
महती हानिरेतस्यास्त्यागे हि रघुनंदन । सिद्धीनां परमासिद्धिरेषा ते ह्यनपायिनी
रघुनंदना, तिचा त्याग केल्यास मोठा तोटा होईल; ती तुझ्यासाठी सर्व सिद्धींपैकी श्रेष्ठ, कधीही न संपणारी सिद्धी आहे.
पामरैर्महिमानास्या ज्ञायते यदि दूषितैः । का हानिस्तावता राम पुण्यश्रवणकीर्तन
जर तिचे माहात्म्य दुष्ट किंवा भ्रष्ट लोकांनी समजले नाही, तरी त्यात काय हानी, राम, कारण तिची कीर्ती आणि पुण्य ऐकली व गायली जाते.
अस्मत्साक्षिकमेतस्याः पावनं चरितं सदा । सद्यस्ते सिद्धिमायांति ये सीतापदचिंतकाः
तिच्या पावन चरित्राचे आम्ही नेहमी साक्षी आहोत; जे सीतेच्या चरणांचे चिंतन करतात, ते त्वरित सिद्धी प्राप्त करतात.
यस्याः संकल्पमात्रेण जन्मस्थितिलयादिकाः । भवंति जगतां नित्यं व्यापारा ऐश्वरा अमी
जगाच्या सृष्टी, स्थिती आणि लय या सर्व गोष्टी तिच्या केवळ इच्छेने नेहमी घडतात—हेच तिचे दैवी कार्य आहे.
सीता मृत्युःसुधा चेयं तपत्येषा च वर्षति । स्वर्गो मोक्षस्तपो योगो दानं च तव जानकी
ही सीता मृत्यूही आहे आणि अमृतही; ती तापवते आणि पाऊसही पाडते; तुझी जानकी म्हणजे स्वर्ग, मोक्ष, तप, योग आणि दान आहे.
ब्रह्माणं शिवमन्यांश्च लोकपालान्मदादिकान् । करोत्येषा करोत्येव नान्या सीता तव प्रिया
ब्रह्मा, शिव आणि इतर लोकपाल, गर्वयुक्त असलेले सुद्धा, तुझी प्रिय सीता एकटीच निर्माण करते; दुसरी कोणीही नाही.
त्वं पिता सर्वलोकानां सीता च जननीत्यतः । कुदृष्टिरत्र तु क्षेमयोग्या न तव कर्हिचित्
तू सर्व लोकांचा पिता आहेस आणि सीता जननी आहे; म्हणून तुझ्याकडून तिच्याबद्दल कधीही वाईट दृष्टी असू नये.
वेत्ति सीतां सदा शुद्धां सर्वज्ञो भगवान्स्वयम् । भवानपि सुतां भूमेः प्राणादपि गरीयसीम्
सर्वज्ञ भगवान नेहमीच सीतेला शुद्ध समजतो, आणि तूही, भूमीची कन्या असलेल्या सीतेला आपल्या प्राणाहून अधिक प्रिय मान.
आदर्तव्या त्वया तस्मात्प्रिया शुद्धेति जानकी । न च शापपराभूतिः सीतायां त्वयि वा विभो
म्हणून, तुझी प्रिय जानकी नेहमी शुद्ध आहे असेच मानावे; शाप किंवा पराभव सीतेला किंवा तुला कधीच लागू शकत नाही, प्रभो.
इमानि मम वाक्यानि वाच्यानि जगतां पतिम् । रामं प्रति त्वया साक्षाद्वाल्मीके मुनिसत्तम
हे वाल्मीकि ऋषिश्रेष्ठा, माझ्या या शब्दांना तू जगाचा स्वामी रामाला प्रत्यक्ष सांग.
इत्युक्तो वरुणेनाहं सीतासंग्रहकारणात् । एवमेव हि सर्वैश्च लोकपालैरपि प्रभो
वरुणाने मला सीतेला परत आणण्यासाठी असे सांगितले, आणि प्रभो, सर्व लोकपालांनीही मला तसेच विनंती केली.