रामः शत्रुघ्नमायांतं पुष्कलेन समन्वितम् । निरीक्ष्यमुदमुद्भूतां रक्षितुं नाशकत्तदा
रामाने पुष्कलासह येणारा शत्रुघ्न पाहिला आणि त्याच्या मनात प्रचंड आनंद दाटला; पण तो आनंद त्या क्षणी आवरता आला नाही.
यावदुत्तिष्ठते रामो भ्रातरं हयपालकम् । तावद्रामपदेलग्नः शत्रुघ्नो भ्रातृवत्सलः
राम आपल्या भावाला, घोड्याचा रक्षण करणाऱ्याला, भेटायला उभा राहिला, तेवढ्यात भाऊभक्त शत्रुघ्न रामाच्या पायांवर पडला.
पादयोः पतितं वीक्ष्य भ्रातरं विनयान्वितम् । परिरेभे दृढं प्रीतः क्षतसंशोभितांगकम्
पायांवर पडलेला, नम्र आणि विनयी भाऊ पाहून, रामाने त्याला प्रेमाने घट्ट मिठी मारली; त्याचे अंग जखमांनी शोभले होते.
अश्रूणि बहुधा मुंचन्हर्षाच्छिरसि राघवः । अत्यंतं परमां प्राप मुदं वचनदूरगाम्
राघव आनंदाने डोळ्यांतून भरपूर अश्रू सोडत होता; त्याला शब्दांच्या पलीकडचा, अत्यंत परम आनंद मिळाला.
पुष्कलं स्वीयपदयोर्नम्रं विनयविह्वलः । सुदृढं भुजयोर्मध्ये विनीयापीडयद्भृशम्
पुष्कल आपले डोके वाकवून, अत्यंत नम्रतेने, रामाच्या पायांपाशी पडला; रामाने त्याला दोन्ही हातात घट्ट धरून, जोरात मिठी मारली.
हनूमंतं तथा वीरं सुग्रीवं चांगदं तथा । लक्ष्मीनिधिं जनकजं प्रतापाग्र्यं रिपुंजयम्
त्याचप्रमाणे, वीर हनुमान, सुग्रीव, अङ्गद, लक्ष्मीनिधी, जनककन्या, पराक्रमात श्रेष्ठ आणि शत्रूंचा विजेता—
सुबाहुं सुमदं वीरं विमलं नीलरत्नकम् । सत्यवंतं वीरमणिं सुरथं रामसेवकम्
सुबाहू, सुमद, हे दोघंही शूर, निर्मळ, निळ्या रत्नांनी सजलेले, नेहमी सत्य बोलणारे, वीरांमध्ये श्रेष्ठ, सुरथ आणि रामभक्त — हे सर्व राजे होते.
अन्यानपि महाभागान्रघुनाथः स्वयं तदा । परिरेभे दृढं स्निग्धान्पादयोः प्रणतान्नृपान्
त्या वेळी रघुनाथांनी स्वतः इतर सर्व पुण्यवान राजांना, जे त्यांच्या पायांवर वाकले होते, प्रेमाने आणि घट्ट मिठी मारली.
सुमतिः श्रीरघुपतिं भक्तानुग्रहकारकम् । परिरभ्य दृढं प्रीतः संमुखे तिष्ठदुन्नतः
सुमती, भक्तांना कृपा करणाऱ्या श्रीरघुपतींच्या समोर उभा राहून, आनंदाने आणि उंचावलेल्या मनाने त्यांना घट्ट मिठी मारली.
तदा रामो निजामात्यं वीक्ष्य सान्निध्यमागतम् । उवाच परमप्रीत्या मंत्रिणं वदतां वरः
तेव्हा रामांनी, आपला मंत्री जवळ आलेला पाहून, अत्यंत आनंदाने त्या श्रेष्ठ वक्त्याशी बोलायला सुरुवात केली.
सुमते मंत्रिणां श्रेष्ठ शंश मे वाग्मिनां वर । क एते भूमिपाः सर्वे कथमत्र समागताः
सुमती, मंत्र्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि वक्त्यांमध्ये सर्वोत्तम, मला सांग, हे सर्व राजे कोण आहेत आणि ते इथे कसे जमले?
कुत्रकुत्र हयः प्राप्तः केनकेन नियंत्रितः । कथं वै मोचितो भ्रात्रा महाबलसुशालिना
घोडा कुठे आणि कोणाकडून मिळाला, आणि तो कोणाकडून सांभाळला गेला? तुझ्या बलवान आणि कुशल भावाने तो कसा सोडवला?
शेष उवाच। इत्युक्तो मंत्रिणां श्रेष्ठः सुमतिः प्राह राघवम् । प्रहसन्मेघगंभीर नादेन च सुबुद्धिमान्
शेष म्हणतो: असे विचारल्यावर, मंत्र्यांमध्ये श्रेष्ठ सुमतीने, मेघासारख्या गंभीर हसऱ्या आवाजात, राघवांना उत्तर दिले.
सुमतिरुवाच। सर्वज्ञस्य पुरस्तेऽद्य मया कथमुदीर्यते । पृच्छसि त्वं लोकरीत्या सर्वं जानासि सर्वदृक्
सुमती म्हणाला: सर्वज्ञ असलेल्या तुझ्यासमोर मी काय बोलू? तू लोकरीतीप्रमाणे विचारतोस, पण तुला सर्व काही माहीत आहे, तू सर्वत्र पाहतोस.
तथापि तव निर्देशं शिरस्याधाय सर्वदा । ब्रवीमि तच्छृणुष्वाद्य सर्वराजशिरोमणे
तरीही, तुझ्या आज्ञेला नेहमी डोक्यावर ठेवून, मी सांगतो, हे सर्व राजांचा मुकुट असलेल्या, आज तू ऐक.
त्वत्प्रसादादहो स्वामिन्सर्वत्र जगतीतले । परिबभ्राम ते वाहो भालपत्रसुशोभितः
मालक, तुझ्या कृपेने, कपाळावर तेजस्वी चिन्ह असलेला तुझा घोडा पृथ्वीवर सर्वत्र भटकत होता.
न कश्चित्तं निजग्राह स्वनामबलदर्पितः । स्वं स्वं राज्यं समर्प्याथ प्रणेमुस्ते पदांबुजम्
कोणत्याही राजाने, आपल्या नावाच्या किंवा शक्तीच्या गर्वाने, त्या घोड्याला पकडले नाही; प्रत्येकाने आपले राज्य समर्पित केले आणि तुझ्या चरणी वाकले.
को वा रावण दैत्येंद्र निहंतुर्वाजिसत्तमम् । गृह्णाति विजयाकांक्षी जरामरणवर्जितः
रावणासारख्या राक्षस राजाचा वध करणारा असा श्रेष्ठ घोडा, विजयाची इच्छा असलेला आणि वृद्धत्व-मृत्यूपासून मुक्त असलेला कोण पकडेल?
अहिच्छत्रां गतस्तावत्तव वाजी मनोरमः । तद्राजा सुमदः श्रुत्वा हयं प्राप्तं तव प्रभो
मनोहर असा तुझा घोडा अहिच्छत्र या नगरीत गेला; प्रभो, तुझा घोडा आला हे ऐकून राजा सुमदाने—
सपुत्रः प्रबलः सर्वसैन्येन बलिना वृतः । सर्वं समर्पयामास राज्यं निहतकंटकम्
आपल्या पुत्रासह, बलवान आणि सर्व सैन्याने वेढलेला, सर्व अडथळे दूर करून आपले राज्य समर्पित केले.
यो राजा जगतां नेत्रीं मातरं जगदंबिकाम् । प्रसाद्य चिरमायुष्यं लेभे राज्यमकंटकम्
ज्याने जगदंबा, जगाची माता आणि नेत्री, हिला प्रसन्न करून, दीर्घायुष्य आणि अडथळे नसलेले राज्य मिळवले.
स एष त्वां प्रणमति सुमदः प्रभुसेवितम् । तं गृहाण कृपादृष्ट्या चिराद्दर्शनकांक्षकम्
हा सुमद, तुझा भक्त, तुझ्या चरणी वंदन करतो; त्याला दयाळू दृष्टीने स्वीकार, कारण तो खूप दिवसांपासून तुझ्या दर्शनाची इच्छा करतो.
ततः सुबाहुभूपस्य नगरे बलपूरिते । दमनस्तस्य वै पुत्रः प्रजग्राह हयोत्तमम्
नंतर, बलशाली असलेल्या सुबाहू राजाच्या नगरीत, त्याचा पुत्र दमन याने तो श्रेष्ठ घोडा पकडला.
तेन साकं महद्युद्धं बभूव दमनेन च । पुष्कलो जयमापेदे संमूर्छ्य सुभुजात्मजम्
त्याच्यासोबत दमन याचा मोठा युद्ध झाला; पुष्कलाने सुबाहूच्या पुत्राला हरवून विजय मिळवला.
ततः सुबाहुः संक्रुद्धो रणे पवनजं बलात् । युयुधे तव पादाब्जसेवकं बलिनां वरम्
तेव्हा सुभाहू मोठ्या रागाने रणांगणात पवनपुत्राशी, तुझ्या चरणकमळांची सेवा करणाऱ्या आणि बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या भक्ताशी, जोरात लढला.
तस्य पादाहतो ज्ञानं प्राप्य शापतिरस्कृतम् । तुभ्यं समर्प्य सकलं वाजिनः पालकोऽभवत्
त्याच्या पायावर घाव बसल्यावर, शापामुळे हरवलेलं ज्ञान त्याला पुन्हा मिळालं. मग त्याने सर्व काही तुला समर्पित केलं आणि घोड्याचा रक्षक झाला.
एष त्वां सुभुजो राजा प्रणमत्युन्नतांगकः । कृपादृष्ट्याभिषिंच त्वं सुबाहुं नयकोविदम्
हा बलवान राजा, हात उंच करून तुला वंदन करतो आहे. दयाळू दृष्टीने तू या सुभाहूला, जो राज्यकारभारात कुशल आहे, अभिषेक कर.
ततो मुक्तो हयो रेवाह्रदे स निममज्ज ह । तत्र प्राप्तं मोहनास्त्रं शत्रुघ्नेन बलीयसा
मग सोडलेला घोडा रेवाच्या पाण्यात बुडाला. तिथे बलवान शत्रुघ्नाने मोहक अस्त्र मिळवलं.
ततो देवपुरे प्रागाच्छिववासविभूषिते । तत्रत्यं तु विजानासि यतस्त्वं तत्र चागतः
नंतर तो शिवाच्या निवासांनी सजलेल्या देवांच्या नगरीत गेला. तिथे काय घडलं, ते तुला माहीत आहे, कारण तूही तिथे पोहोचला होतास.
विद्युन्माली हतो दैत्यः सत्यवान्संगतस्ततः । सुरथेन समं युद्धं जानासि त्वं महामते
विद्युत्माळी हा दैत्य मारला गेला आणि सत्यवान त्यांच्यात सामील झाला. त्या ठिकाणी सुरथासोबत जे युद्ध झालं, हे तुझ्यासारख्या बुद्धिमानाला माहीत आहे.