भुंजते ब्राह्मणा यत्र विचित्रान्नैर्मनोहरैः । परस्परं प्रपश्यंतो वार्तां चक्रुर्मनोहराम्
तेथे ब्राह्मण मनोहारी आणि विविध पदार्थांचा आस्वाद घेत होते, एकमेकांशी गप्पा मारत आनंदाने बातम्या सांगत होते.
पायसान्नानि शुभ्राणि चंद्रकांतिसमानि च । क्षीराज्यबहुयुक्तानि शर्करामिश्रितानि च
तेथे पांढरेशुभ्र, चंद्रप्रकाशासारखे, दूध आणि तुपाने भरपूर, साखरेने मिसळलेले पायस होते.
अपूपास्तत्र बहुलाश्चंद्रबिंबसमाः श्रिया । कर्पूरादिसुगंधेन वासिताः सुमनोहराः
तेथे चंद्रासारख्या तेजस्वी, कर्पूरासह इतर सुगंधांनी सुवासित, अत्यंत मनोहारी अपूप मोठ्या प्रमाणात होते.
फेनिकाघटकाः स्निग्धाः शतच्छिद्रा विरंध्रकाः । शष्कुल्यो मंडकामृष्टा मधुरान्नसमन्विताः
तेथे मऊ, शंभर छिद्र असलेले आणि कठीणपणा नसलेले फेणी, मध लावलेल्या शशकुल्या आणि इतर गोड पदार्थ होते.
भक्तं कुमुदसंकाशं मुद्गदालिविमिश्रितम् । सुगंधेन समायुक्तमत्यंतं प्रीतिदायकम्
तेथे कुमुद फुलासारखे पांढरे, मूगडाळीने मिसळलेले, सुगंधी आणि अत्यंत आनंद देणारे भात होते.
ओदनो दधिना युक्तो भीमसेनसमन्वितः । स्वादुपाककरैः सृष्टः पात्रे मुक्तः प्रवेषकैः
दही घालून, मोठ्या शेंगदाण्यांसह, उत्तम स्वयंपाक्यांनी बनवलेला भात, पात्रात सेवकांनी वाढलेला, तेथे होता.
तत्र केचिद्द्विजाः पात्रे निक्षिप्तं वीक्ष्य पायसम् । परस्परं ते प्रत्यूचुः किमिदं दृश्यतेऽद्भुतम्
तेथे काही ब्राह्मणांनी पात्रात ठेवलेले पायस पाहून, एकमेकांना विचारले, 'हे काय अद्भुत दिसते आहे?'
किं चंद्रबिंबं नभसः पतितं तमसो भयात् । अमृतं तु भवत्यत्र मृत्युनाशकमद्भुतम्
'हे आकाशातून अंधाराच्या भीतीने पडलेले चंद्रबिंब आहे का? की हे अमृत आहे, मृत्यू नष्ट करणारे आणि अद्भुत असे इथे प्रकट झाले आहे?'
तच्छ्रुत्वा रोषताम्राक्षः प्रोवाचान्यो द्विजोत्तमः । नभवत्येव चंद्रस्य बिंबं त्वमृतविप्लुतम्
हे ऐकून दुसऱ्या एका श्रेष्ठ ब्राह्मणाच्या डोळ्यांत रागाने लालसा आली आणि तो म्हणाला, 'चंद्राचा पूर्ण आकार अमृताने झाकला गेला की, तो दिसतच नाही.'
एकमिंदोर्वपुस्त्वेतद्दृश्यते सदृशं कथम् । ब्राह्मणानां सहस्रस्य पात्रे पात्रे पृथक्पृथक्
एका चंद्राच्या देहाचे प्रतिबिंब प्रत्येक वेगळ्या पात्रात, हजारो ब्राह्मणांच्या भांड्यात, सारखं कसं दिसू शकतं?
ततो जानीहि कुमुदं कर्पूरं वा भविष्यति । मा जानीहि मृगांकस्य बिंबं शुभ्रश्रियान्वितम्
म्हणून हे कुमुदाचं फूल किंवा कदाचित कर्पूर असावं, असं समज; पण हे शुद्ध तेजाने शोभणारे चंद्राचं बिंब आहे, असं समजू नकोस.
तावदन्यो रुषाक्रांतो धुन्वन्स्वं मस्तकं तथा । न जानंति द्विजा मूढाः स्वादुज्ञाना विचक्षणाः
तेव्हा दुसरा एक रागाने भरून स्वतःचं डोकं हलवत म्हणाला, 'हे मूर्ख ब्राह्मण काहीच समजत नाहीत; ज्यांना स्वादाची खरी ओळख आहे, तेच समजतात.'
इदं तु क्षौद्रकंदस्यरसेन परिपाचितम् । जानीहि शतपत्रस्य पुष्पाणि मधुराणि च
हे तर ऊसाच्या रसात परिपक्व केलेलं मध आहे, असं समज; आणि ही शतदल कमळाची गोड फुलं आहेत.
एवं परस्परं विप्राः कंदमूलफलाशिनः । तर्कयंति मुने प्रीता रसज्ञानेऽतिलोलुपाः
अशा रीतीने, मुळं, कंद आणि फळं खाणारे ब्राह्मण, स्वादाच्या ज्ञानात फारच आसक्त होऊन, एकमेकांशी आनंदाने वाद घालत होते.
तावदन्यो द्विजः प्राह क्षत्त्रियाणां वरं जनुः । भोक्ष्यंते तादृशं त्वन्नं महत्पुण्यैरुपस्कृतम्
तेव्हा दुसरा ब्राह्मण म्हणाला, 'क्षत्रियांचा जन्म फारच श्रेष्ठ आहे; कारण अशा पुण्याने पावन झालेलं अन्न त्यांना मिळणार आहे.'
तदा तं प्राब्रवीद्विप्रो दत्तस्य फलमीदृशम् । ये ददत्यग्रजन्मभ्यः प्राप्नुवंति त ईप्सितम्
तेव्हा एक ब्राह्मण त्याला म्हणाला, 'दानाचं फळ असंच असतं; जे श्रेष्ठ जन्मांना देतात, त्यांना हवं ते फळ मिळतं.'
यैरर्चितो नैव हरिर्नैवेद्यैर्विविधैर्मुहुः । तेषामेतादृशं भोज्यं न भवेदक्षिगोचरम्
जे लोक हरीचं वारंवार विविध नैवेद्यांनी पूजन करत नाहीत, त्यांना असं भोजन कधीच दिसणार नाही.
यैर्नरैरग्रजन्मानो भोजिता विविधै रसैः । भुंजते ते स्वादुरसं पापिनां चक्षुरुज्झितम्
ज्यांनी श्रेष्ठ जन्मांना विविध स्वादांनी तृप्त केलं, तेच गोड स्वादांचा आनंद घेतात; पाप्यांच्या डोळ्यांना हे कधीच दिसत नाही.
एवंविधैरसैर्मिष्टैर्भोजिता द्विजसत्तमाः । मंडपे विपठंतस्ते शब्दब्रह्मविचक्षणाः
अशा स्वादिष्ट पदार्थांनी तृप्त झालेले श्रेष्ठ ब्राह्मण, मंडपात बसून शब्दब्रह्माचं ज्ञान असलेले वेद पठण करीत होते.
नृत्यंत्येके हसन्त्येके नदन्त्येके प्रहर्षिताः । उत्सवो बहुरुद्भाति तत्र शत्रुघ्न आगमत्
कोणी नाचत होते, कोणी हसत होते, कोणी आनंदाने आरोळ्या देत होते; तिथे मोठा उत्सव सुरू झाला आणि शत्रुघ्न तिथे आला.
रामः शत्रुघ्नमायांतं पुष्कलेन समन्वितम् । निरीक्ष्यमुदमुद्भूतां रक्षितुं नाशकत्तदा
रामाने पुष्कलासह येणारा शत्रुघ्न पाहिला आणि त्याच्या मनात प्रचंड आनंद दाटला; पण तो आनंद त्या क्षणी आवरता आला नाही.
यावदुत्तिष्ठते रामो भ्रातरं हयपालकम् । तावद्रामपदेलग्नः शत्रुघ्नो भ्रातृवत्सलः
राम आपल्या भावाला, घोड्याचा रक्षण करणाऱ्याला, भेटायला उभा राहिला, तेवढ्यात भाऊभक्त शत्रुघ्न रामाच्या पायांवर पडला.
पादयोः पतितं वीक्ष्य भ्रातरं विनयान्वितम् । परिरेभे दृढं प्रीतः क्षतसंशोभितांगकम्
पायांवर पडलेला, नम्र आणि विनयी भाऊ पाहून, रामाने त्याला प्रेमाने घट्ट मिठी मारली; त्याचे अंग जखमांनी शोभले होते.
अश्रूणि बहुधा मुंचन्हर्षाच्छिरसि राघवः । अत्यंतं परमां प्राप मुदं वचनदूरगाम्
राघव आनंदाने डोळ्यांतून भरपूर अश्रू सोडत होता; त्याला शब्दांच्या पलीकडचा, अत्यंत परम आनंद मिळाला.
पुष्कलं स्वीयपदयोर्नम्रं विनयविह्वलः । सुदृढं भुजयोर्मध्ये विनीयापीडयद्भृशम्
पुष्कल आपले डोके वाकवून, अत्यंत नम्रतेने, रामाच्या पायांपाशी पडला; रामाने त्याला दोन्ही हातात घट्ट धरून, जोरात मिठी मारली.
हनूमंतं तथा वीरं सुग्रीवं चांगदं तथा । लक्ष्मीनिधिं जनकजं प्रतापाग्र्यं रिपुंजयम्
त्याचप्रमाणे, वीर हनुमान, सुग्रीव, अङ्गद, लक्ष्मीनिधी, जनककन्या, पराक्रमात श्रेष्ठ आणि शत्रूंचा विजेता—
सुबाहुं सुमदं वीरं विमलं नीलरत्नकम् । सत्यवंतं वीरमणिं सुरथं रामसेवकम्
सुबाहू, सुमद, हे दोघंही शूर, निर्मळ, निळ्या रत्नांनी सजलेले, नेहमी सत्य बोलणारे, वीरांमध्ये श्रेष्ठ, सुरथ आणि रामभक्त — हे सर्व राजे होते.
अन्यानपि महाभागान्रघुनाथः स्वयं तदा । परिरेभे दृढं स्निग्धान्पादयोः प्रणतान्नृपान्
त्या वेळी रघुनाथांनी स्वतः इतर सर्व पुण्यवान राजांना, जे त्यांच्या पायांवर वाकले होते, प्रेमाने आणि घट्ट मिठी मारली.
सुमतिः श्रीरघुपतिं भक्तानुग्रहकारकम् । परिरभ्य दृढं प्रीतः संमुखे तिष्ठदुन्नतः
सुमती, भक्तांना कृपा करणाऱ्या श्रीरघुपतींच्या समोर उभा राहून, आनंदाने आणि उंचावलेल्या मनाने त्यांना घट्ट मिठी मारली.
तदा रामो निजामात्यं वीक्ष्य सान्निध्यमागतम् । उवाच परमप्रीत्या मंत्रिणं वदतां वरः
तेव्हा रामांनी, आपला मंत्री जवळ आलेला पाहून, अत्यंत आनंदाने त्या श्रेष्ठ वक्त्याशी बोलायला सुरुवात केली.