क्रमेण नगरीं प्राप सूर्यवंशविभूषिताम् । अनेकैः केतुभिः श्रेष्ठैर्भूषितां दुर्गराजिताम्
हळूहळू तो सूर्यवंशाने शोभलेली, अनेक सुंदर ध्वजांनी सजलेली आणि बलाढ्य किल्ल्याने संरक्षित केलेली ती नगरी गाठली.
रामः श्रुत्वा हयं प्राप्तं शत्रुघ्नेन सहामुना । पुष्कलेन च वीरेण ययौ हर्षमनेकधा
रामाला जेव्हा कळले की घोडा शत्रुघ्न आणि पराक्रमी पुष्कल यांच्या सोबत पोहोचला आहे, तेव्हा तो अनेक प्रकारे अत्यंत आनंदाने पुढे गेला.
कटकं निर्दिदेशासौ चतुरंगं महाबलम् । लक्ष्मणं प्रेषयामास भ्रातरं बलिनां वरम्
त्याने मोठ्या चारही अंगांनी सजलेल्या सैन्याला मार्गदर्शन केले आणि आपल्या बलाढ्य भावाला, लक्ष्मणाला, पाठवले.
लक्ष्मणः सैन्यसहितो गत्वा भ्रातरमागतम् । परिरेभे मुदाक्रांतः क्षतशोभितगात्रकम्
लक्ष्मण सैन्यासह जाऊन परत आलेल्या भावाला, ज्या शरीरावर जखमांचे निशाण होते, आनंदाने मिठी मारली.
सर्वत्र कुशलं पृष्टो वार्तां चात्र चकार सः । परमं हर्षमापन्नः शत्रुघ्नः संगतो मुदा
सर्वत्र त्याने कुशल विचारले आणि बातम्या विचारल्या; शत्रुघ्नही त्याच्याबरोबर मिळून अत्यंत आनंदित झाला.
सौमित्रिः स्वरथे स्थित्वा भ्रात्रा सह महामनाः । सैन्येन महता वीरो ययौ स्वनगरीं प्रति
सौमित्र, आपल्या रथावर उभा राहून, भावासोबत आणि मोठ्या मनाने, मोठ्या सैन्यासह आपल्या नगरीकडे निघाला.
सरयूः पुण्यसलिला पवित्रित जगत्त्रया । रामपादरजः पूता शरच्चंद्रसमप्रभा
ती सरयू नदी, पवित्र पाण्याने त्रैलोक्य शुद्ध करणारी, रामाच्या पायधुळीने पावन झालेली, शरदचंद्रासारखी तेजस्वी भासत होती.
हंसकारंडवाकीर्णा चक्रवाकोपशोभिता । विचित्रतरवर्णैश्च पक्षिभिर्नादिता भृशम्
त्या सरयूच्या काठी हंस, बगळे आणि चक्रवाकांनी भरलेली, विविध रंगांच्या सुंदर पक्ष्यांच्या आवाजाने गूंजत होती.
मंडपास्तत्र बहुशो रामचंद्रेणकारिताः । ब्राह्मणानां वेदविदां पृथक्पाठनिनादकाः
तेथे रामचंद्राने अनेक मंडप उभारले होते, जिथे वेदपाठी ब्राह्मणांच्या पठणाचा गूंज ऐकू येत होता.
क्षत्रियास्तत्र बहवो धनुःपाणि सुशोभिताः । ज्याटंकारेण बहुना नादयंतो महीतलम्
तेथे अनेक क्षत्रिय धनुष्य हातात घेऊन शोभून दिसत होते, आणि त्यांच्या धनुष्याच्या टणत्काराने भूमी दुमदुमत होती.
भुंजते ब्राह्मणा यत्र विचित्रान्नैर्मनोहरैः । परस्परं प्रपश्यंतो वार्तां चक्रुर्मनोहराम्
तेथे ब्राह्मण मनोहारी आणि विविध पदार्थांचा आस्वाद घेत होते, एकमेकांशी गप्पा मारत आनंदाने बातम्या सांगत होते.
पायसान्नानि शुभ्राणि चंद्रकांतिसमानि च । क्षीराज्यबहुयुक्तानि शर्करामिश्रितानि च
तेथे पांढरेशुभ्र, चंद्रप्रकाशासारखे, दूध आणि तुपाने भरपूर, साखरेने मिसळलेले पायस होते.
अपूपास्तत्र बहुलाश्चंद्रबिंबसमाः श्रिया । कर्पूरादिसुगंधेन वासिताः सुमनोहराः
तेथे चंद्रासारख्या तेजस्वी, कर्पूरासह इतर सुगंधांनी सुवासित, अत्यंत मनोहारी अपूप मोठ्या प्रमाणात होते.
फेनिकाघटकाः स्निग्धाः शतच्छिद्रा विरंध्रकाः । शष्कुल्यो मंडकामृष्टा मधुरान्नसमन्विताः
तेथे मऊ, शंभर छिद्र असलेले आणि कठीणपणा नसलेले फेणी, मध लावलेल्या शशकुल्या आणि इतर गोड पदार्थ होते.
भक्तं कुमुदसंकाशं मुद्गदालिविमिश्रितम् । सुगंधेन समायुक्तमत्यंतं प्रीतिदायकम्
तेथे कुमुद फुलासारखे पांढरे, मूगडाळीने मिसळलेले, सुगंधी आणि अत्यंत आनंद देणारे भात होते.
ओदनो दधिना युक्तो भीमसेनसमन्वितः । स्वादुपाककरैः सृष्टः पात्रे मुक्तः प्रवेषकैः
दही घालून, मोठ्या शेंगदाण्यांसह, उत्तम स्वयंपाक्यांनी बनवलेला भात, पात्रात सेवकांनी वाढलेला, तेथे होता.
तत्र केचिद्द्विजाः पात्रे निक्षिप्तं वीक्ष्य पायसम् । परस्परं ते प्रत्यूचुः किमिदं दृश्यतेऽद्भुतम्
तेथे काही ब्राह्मणांनी पात्रात ठेवलेले पायस पाहून, एकमेकांना विचारले, 'हे काय अद्भुत दिसते आहे?'
किं चंद्रबिंबं नभसः पतितं तमसो भयात् । अमृतं तु भवत्यत्र मृत्युनाशकमद्भुतम्
'हे आकाशातून अंधाराच्या भीतीने पडलेले चंद्रबिंब आहे का? की हे अमृत आहे, मृत्यू नष्ट करणारे आणि अद्भुत असे इथे प्रकट झाले आहे?'
तच्छ्रुत्वा रोषताम्राक्षः प्रोवाचान्यो द्विजोत्तमः । नभवत्येव चंद्रस्य बिंबं त्वमृतविप्लुतम्
हे ऐकून दुसऱ्या एका श्रेष्ठ ब्राह्मणाच्या डोळ्यांत रागाने लालसा आली आणि तो म्हणाला, 'चंद्राचा पूर्ण आकार अमृताने झाकला गेला की, तो दिसतच नाही.'
एकमिंदोर्वपुस्त्वेतद्दृश्यते सदृशं कथम् । ब्राह्मणानां सहस्रस्य पात्रे पात्रे पृथक्पृथक्
एका चंद्राच्या देहाचे प्रतिबिंब प्रत्येक वेगळ्या पात्रात, हजारो ब्राह्मणांच्या भांड्यात, सारखं कसं दिसू शकतं?
ततो जानीहि कुमुदं कर्पूरं वा भविष्यति । मा जानीहि मृगांकस्य बिंबं शुभ्रश्रियान्वितम्
म्हणून हे कुमुदाचं फूल किंवा कदाचित कर्पूर असावं, असं समज; पण हे शुद्ध तेजाने शोभणारे चंद्राचं बिंब आहे, असं समजू नकोस.
तावदन्यो रुषाक्रांतो धुन्वन्स्वं मस्तकं तथा । न जानंति द्विजा मूढाः स्वादुज्ञाना विचक्षणाः
तेव्हा दुसरा एक रागाने भरून स्वतःचं डोकं हलवत म्हणाला, 'हे मूर्ख ब्राह्मण काहीच समजत नाहीत; ज्यांना स्वादाची खरी ओळख आहे, तेच समजतात.'
इदं तु क्षौद्रकंदस्यरसेन परिपाचितम् । जानीहि शतपत्रस्य पुष्पाणि मधुराणि च
हे तर ऊसाच्या रसात परिपक्व केलेलं मध आहे, असं समज; आणि ही शतदल कमळाची गोड फुलं आहेत.
एवं परस्परं विप्राः कंदमूलफलाशिनः । तर्कयंति मुने प्रीता रसज्ञानेऽतिलोलुपाः
अशा रीतीने, मुळं, कंद आणि फळं खाणारे ब्राह्मण, स्वादाच्या ज्ञानात फारच आसक्त होऊन, एकमेकांशी आनंदाने वाद घालत होते.
तावदन्यो द्विजः प्राह क्षत्त्रियाणां वरं जनुः । भोक्ष्यंते तादृशं त्वन्नं महत्पुण्यैरुपस्कृतम्
तेव्हा दुसरा ब्राह्मण म्हणाला, 'क्षत्रियांचा जन्म फारच श्रेष्ठ आहे; कारण अशा पुण्याने पावन झालेलं अन्न त्यांना मिळणार आहे.'
तदा तं प्राब्रवीद्विप्रो दत्तस्य फलमीदृशम् । ये ददत्यग्रजन्मभ्यः प्राप्नुवंति त ईप्सितम्
तेव्हा एक ब्राह्मण त्याला म्हणाला, 'दानाचं फळ असंच असतं; जे श्रेष्ठ जन्मांना देतात, त्यांना हवं ते फळ मिळतं.'
यैरर्चितो नैव हरिर्नैवेद्यैर्विविधैर्मुहुः । तेषामेतादृशं भोज्यं न भवेदक्षिगोचरम्
जे लोक हरीचं वारंवार विविध नैवेद्यांनी पूजन करत नाहीत, त्यांना असं भोजन कधीच दिसणार नाही.
यैर्नरैरग्रजन्मानो भोजिता विविधै रसैः । भुंजते ते स्वादुरसं पापिनां चक्षुरुज्झितम्
ज्यांनी श्रेष्ठ जन्मांना विविध स्वादांनी तृप्त केलं, तेच गोड स्वादांचा आनंद घेतात; पाप्यांच्या डोळ्यांना हे कधीच दिसत नाही.
एवंविधैरसैर्मिष्टैर्भोजिता द्विजसत्तमाः । मंडपे विपठंतस्ते शब्दब्रह्मविचक्षणाः
अशा स्वादिष्ट पदार्थांनी तृप्त झालेले श्रेष्ठ ब्राह्मण, मंडपात बसून शब्दब्रह्माचं ज्ञान असलेले वेद पठण करीत होते.
नृत्यंत्येके हसन्त्येके नदन्त्येके प्रहर्षिताः । उत्सवो बहुरुद्भाति तत्र शत्रुघ्न आगमत्
कोणी नाचत होते, कोणी हसत होते, कोणी आनंदाने आरोळ्या देत होते; तिथे मोठा उत्सव सुरू झाला आणि शत्रुघ्न तिथे आला.