शेष उवाच। क्षणान्मूर्च्छां जहौ वीरः शत्रुघ्नः समरांगणे । अन्येऽपि वीराबलिनो मूर्च्छां प्राप्ताः सुजीविताः
शेष म्हणतो: क्षणातच शत्रुघ्न रणांगणात शुद्धीवर आला; इतरही बलवान वीर शुद्धीवर येऊन पुन्हा जिवंत झाले.
शत्रुघ्नो वाजिनां श्रेष्ठं ददर्श पुरतः स्थितम् । आत्मानं च शिरस्त्राणरहितं सैन्यजीवितम्
शत्रुघ्नाने समोर उभा असलेला श्रेष्ठ घोडा पाहिला, आणि स्वतःला शिरस्त्राणाविना, पण सैन्य पुन्हा जिवंत झालेले पाहिले.
वीक्ष्य चित्रमिदं स्वांते चकारच जगाद ह । सुमतिं मंत्रिणां श्रेष्ठं मूर्च्छाविरहितं तदा
हे अद्भुत दृश्य पाहून त्याने मनात विचार केला आणि मग त्याने मुरचाटून गेलेल्या, पण आता शुद्धीवर आलेल्या सुमती या श्रेष्ठ मंत्र्याला सांगितले.
कृपां कृत्वा हयं प्रादाद्बालो यज्ञस्य पूर्तये । गच्छाम रामं तरसा हयागमनकांक्षिणम्
त्याने दयाळूपणाने अजूनही लहान असलेल्या घोड्याला यज्ञ पूर्ण व्हावा म्हणून परत दिला. 'चला, आपण वेगाने रामाकडे जाऊ, ज्याला घोडा परत मिळण्याची आतुरता आहे.'
इत्युक्त्वा स रथे स्थित्वा हयमादाय वेगतः । ययौ तदाश्रमाद्दूरं भेरीशंखविवर्जितः
असे म्हणून, तो रथावर बसला, घोडा घेऊन वेगाने त्या आश्रमातून निघून गेला, कोणतीही भेरी किंवा शंख न वाजवता.
तत्पृष्ठतो महासैन्यं चतुरंगसमन्वितम् । चचाल कुर्वन्संभग्नं स्वभारेण फणीश्वरम्
त्याच्या मागे मोठे, चारही अंगांनी सज्ज असे सैन्य निघाले, जणू काही स्वतःच्या वजनाने हालणारा फणीश्वरच.
जवेन जाह्नवीं तीर्त्वा कल्लोलजलशालिनीम् । जगाम विषये स्वीये स्वकीयजनशोभिते
वेगाने, लाटा आणि पाण्याने भरलेल्या जाह्नवीला ओलांडून, तो आपल्या लोकांनी शोभलेल्या आपल्या राज्यात गेला.
पुष्कलेन युतो राजा सुरथेन समन्वितः । रथे मणिमये तिष्ठन्महत्कोदंडधारकः
पुष्कळ आणि सुरथ यांच्यासह राजा, मणिमय रथावर उभा होता, मोठा धनुष्य हातात घेऊन.
हयं तं पुरतः कृत्वा रत्नमालाविभूषितम् । श्वेतातपत्रं तस्यैव मूर्ध्नि चामरभूषितम्
घोड्याला समोर ठेवून, त्याला रत्नमाळांनी सजवले, आणि त्याच्या डोक्यावर पांढरा छत्र आणि चामर ठेवले.
अनेकरथसाहस्रैः परितो बलिभिर्नृपैः । उद्यत्कोदंडललितैर्वीरनादविभूषितैः
त्याच्या आजूबाजूला हजारो रथांनी आणि बलवान राजांनी वेढलेले, ज्यांच्या धनुष्ये उंचावलेली होती आणि वीरांच्या गर्जना ऐकू येत होत्या.
क्रमेण नगरीं प्राप सूर्यवंशविभूषिताम् । अनेकैः केतुभिः श्रेष्ठैर्भूषितां दुर्गराजिताम्
हळूहळू तो सूर्यवंशाने शोभलेली, अनेक सुंदर ध्वजांनी सजलेली आणि बलाढ्य किल्ल्याने संरक्षित केलेली ती नगरी गाठली.
रामः श्रुत्वा हयं प्राप्तं शत्रुघ्नेन सहामुना । पुष्कलेन च वीरेण ययौ हर्षमनेकधा
रामाला जेव्हा कळले की घोडा शत्रुघ्न आणि पराक्रमी पुष्कल यांच्या सोबत पोहोचला आहे, तेव्हा तो अनेक प्रकारे अत्यंत आनंदाने पुढे गेला.
कटकं निर्दिदेशासौ चतुरंगं महाबलम् । लक्ष्मणं प्रेषयामास भ्रातरं बलिनां वरम्
त्याने मोठ्या चारही अंगांनी सजलेल्या सैन्याला मार्गदर्शन केले आणि आपल्या बलाढ्य भावाला, लक्ष्मणाला, पाठवले.
लक्ष्मणः सैन्यसहितो गत्वा भ्रातरमागतम् । परिरेभे मुदाक्रांतः क्षतशोभितगात्रकम्
लक्ष्मण सैन्यासह जाऊन परत आलेल्या भावाला, ज्या शरीरावर जखमांचे निशाण होते, आनंदाने मिठी मारली.
सर्वत्र कुशलं पृष्टो वार्तां चात्र चकार सः । परमं हर्षमापन्नः शत्रुघ्नः संगतो मुदा
सर्वत्र त्याने कुशल विचारले आणि बातम्या विचारल्या; शत्रुघ्नही त्याच्याबरोबर मिळून अत्यंत आनंदित झाला.
सौमित्रिः स्वरथे स्थित्वा भ्रात्रा सह महामनाः । सैन्येन महता वीरो ययौ स्वनगरीं प्रति
सौमित्र, आपल्या रथावर उभा राहून, भावासोबत आणि मोठ्या मनाने, मोठ्या सैन्यासह आपल्या नगरीकडे निघाला.
सरयूः पुण्यसलिला पवित्रित जगत्त्रया । रामपादरजः पूता शरच्चंद्रसमप्रभा
ती सरयू नदी, पवित्र पाण्याने त्रैलोक्य शुद्ध करणारी, रामाच्या पायधुळीने पावन झालेली, शरदचंद्रासारखी तेजस्वी भासत होती.
हंसकारंडवाकीर्णा चक्रवाकोपशोभिता । विचित्रतरवर्णैश्च पक्षिभिर्नादिता भृशम्
त्या सरयूच्या काठी हंस, बगळे आणि चक्रवाकांनी भरलेली, विविध रंगांच्या सुंदर पक्ष्यांच्या आवाजाने गूंजत होती.
मंडपास्तत्र बहुशो रामचंद्रेणकारिताः । ब्राह्मणानां वेदविदां पृथक्पाठनिनादकाः
तेथे रामचंद्राने अनेक मंडप उभारले होते, जिथे वेदपाठी ब्राह्मणांच्या पठणाचा गूंज ऐकू येत होता.
क्षत्रियास्तत्र बहवो धनुःपाणि सुशोभिताः । ज्याटंकारेण बहुना नादयंतो महीतलम्
तेथे अनेक क्षत्रिय धनुष्य हातात घेऊन शोभून दिसत होते, आणि त्यांच्या धनुष्याच्या टणत्काराने भूमी दुमदुमत होती.
भुंजते ब्राह्मणा यत्र विचित्रान्नैर्मनोहरैः । परस्परं प्रपश्यंतो वार्तां चक्रुर्मनोहराम्
तेथे ब्राह्मण मनोहारी आणि विविध पदार्थांचा आस्वाद घेत होते, एकमेकांशी गप्पा मारत आनंदाने बातम्या सांगत होते.
पायसान्नानि शुभ्राणि चंद्रकांतिसमानि च । क्षीराज्यबहुयुक्तानि शर्करामिश्रितानि च
तेथे पांढरेशुभ्र, चंद्रप्रकाशासारखे, दूध आणि तुपाने भरपूर, साखरेने मिसळलेले पायस होते.
अपूपास्तत्र बहुलाश्चंद्रबिंबसमाः श्रिया । कर्पूरादिसुगंधेन वासिताः सुमनोहराः
तेथे चंद्रासारख्या तेजस्वी, कर्पूरासह इतर सुगंधांनी सुवासित, अत्यंत मनोहारी अपूप मोठ्या प्रमाणात होते.
फेनिकाघटकाः स्निग्धाः शतच्छिद्रा विरंध्रकाः । शष्कुल्यो मंडकामृष्टा मधुरान्नसमन्विताः
तेथे मऊ, शंभर छिद्र असलेले आणि कठीणपणा नसलेले फेणी, मध लावलेल्या शशकुल्या आणि इतर गोड पदार्थ होते.
भक्तं कुमुदसंकाशं मुद्गदालिविमिश्रितम् । सुगंधेन समायुक्तमत्यंतं प्रीतिदायकम्
तेथे कुमुद फुलासारखे पांढरे, मूगडाळीने मिसळलेले, सुगंधी आणि अत्यंत आनंद देणारे भात होते.
ओदनो दधिना युक्तो भीमसेनसमन्वितः । स्वादुपाककरैः सृष्टः पात्रे मुक्तः प्रवेषकैः
दही घालून, मोठ्या शेंगदाण्यांसह, उत्तम स्वयंपाक्यांनी बनवलेला भात, पात्रात सेवकांनी वाढलेला, तेथे होता.
तत्र केचिद्द्विजाः पात्रे निक्षिप्तं वीक्ष्य पायसम् । परस्परं ते प्रत्यूचुः किमिदं दृश्यतेऽद्भुतम्
तेथे काही ब्राह्मणांनी पात्रात ठेवलेले पायस पाहून, एकमेकांना विचारले, 'हे काय अद्भुत दिसते आहे?'
किं चंद्रबिंबं नभसः पतितं तमसो भयात् । अमृतं तु भवत्यत्र मृत्युनाशकमद्भुतम्
'हे आकाशातून अंधाराच्या भीतीने पडलेले चंद्रबिंब आहे का? की हे अमृत आहे, मृत्यू नष्ट करणारे आणि अद्भुत असे इथे प्रकट झाले आहे?'
तच्छ्रुत्वा रोषताम्राक्षः प्रोवाचान्यो द्विजोत्तमः । नभवत्येव चंद्रस्य बिंबं त्वमृतविप्लुतम्
हे ऐकून दुसऱ्या एका श्रेष्ठ ब्राह्मणाच्या डोळ्यांत रागाने लालसा आली आणि तो म्हणाला, 'चंद्राचा पूर्ण आकार अमृताने झाकला गेला की, तो दिसतच नाही.'
एकमिंदोर्वपुस्त्वेतद्दृश्यते सदृशं कथम् । ब्राह्मणानां सहस्रस्य पात्रे पात्रे पृथक्पृथक्
एका चंद्राच्या देहाचे प्रतिबिंब प्रत्येक वेगळ्या पात्रात, हजारो ब्राह्मणांच्या भांड्यात, सारखं कसं दिसू शकतं?