पुच्छे वायुसुतस्यायं गृहीत्वा तु कुशानुजः । भ्रातरं प्रत्युवाचेदं नेष्यामि स्वकमंदिरम्
वायुपुत्राचा शेपटा पकडून कुशाचा लहान भाऊ आपल्या भावाला म्हणाला, 'मी याला आपल्या घरी घेऊन जाणार आहे.'
आवयोर्जननी प्रीत्यै गृहीत्वा पुच्छके त्वहम् । क्रीडार्थमृषिपुत्राणां कौतुकार्थं ममैव च
'आपल्या आईला आनंद मिळावा म्हणून मी याचा शेपटा पकडला आहे; ऋषींच्या मुलांना खेळायला आणि मला स्वतःला गंमत म्हणूनही.'
एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यमुवाच च कुशो लवम् । अहमेनं ग्रहीष्यामि वानरं बलिनं दृढम्
हे ऐकून कुश लवला म्हणाला, 'हा बलवान वानर मीच पकडतो.'
इत्येवं भाषमाणौ तौ बद्ध्वा तौ बलिनां वरौ । पुच्छयोर्बलिनौ धृत्वा जग्मतुः स्वाश्रमं प्रति
असं बोलत, त्यांनी त्या दोघा बलाढ्य वानरांना बांधून, त्यांच्या शेपटांना धरून, आपल्या आश्रमाकडे निघाले.
स्वाश्रमाय प्रगच्छंतौ वीक्ष्य तौ कपिसत्तमौ । कंपमानौ जगदतुरन्योन्यं भीतया गिरा
आश्रमाकडे जात असताना, त्या दोन श्रेष्ठ वानरांना थरथरताना पाहून, ते एकमेकांशी भीतीने बोलू लागले.
हनूमान्कपिराजानं प्रत्युवाच भयार्द्रधीः । एतौ रामसुतावस्मान्नेष्यतः स्वाश्रमं प्रति
हनुमान भयभीत मनाने सुग्रीवाला म्हणाला, 'हे रामाचे पुत्र आपल्याला त्यांच्या आश्रमात घेऊन चालले आहेत.'
मया पूर्वं कृतं कर्म जानकीं प्रतिगच्छता । तत्र मे जानकी देवी संमुखाभून्मनोहरा
'पूर्वी जेव्हा मी जानकीला शोधायला गेलो होतो, तेव्हा मी एक मोठं काम केलं होतं; तिथेच मला देवी जानकी समोर दिसली, ती फार सुंदर होती.'
सा मां द्रक्ष्यति वैदेही बद्धं पाशेन वैरिणा । तदा हसिष्यति वरा त्रपा मेऽत्र भविष्यति
'आता वैदेही मला शत्रूच्या दोरीने बांधलेला पाहील; तेव्हा ती हसणार आणि मला लाज वाटेल.'
मया किमत्र कर्तव्यं प्राणत्यागो भविष्यति । महद्दुःखं चापतितं स रामः किं करिष्यति
'आता मी काय करावं? कदाचित प्राण सोडावेत. हे मोठं दु:ख माझ्यावर आलंय. राम काय करेल?'
सुग्रीवस्तद्वचः श्रुत्वा ममाप्येवं महाकपे । नेष्यते यदि मामेवं निधनं तु भविष्यति
सुग्रीव ते शब्द ऐकून म्हणाला, 'माझंही असंच झालं, हे महाकपि, जर मला असं नेलं, तर माझा मृत्यूच होईल.'
एवं कथयतोरेव ह्यन्योन्यं भयभीतयोः । कुशो लवश्च भवनं मातुः प्रापतुरोजसा
अशा रीतीने ते दोघे भीतीने एकमेकांशी बोलत असताना, कुश आणि लव मोठ्या उत्साहाने आपल्या आईच्या घरी पोहोचले.
तावायातौ समीक्ष्यैव जहर्ष जननी तयोः । अन्योन्यं परमप्रीत्या परिरेभे निजौ सुतौ
आपले दोन्ही मुले आली हे पाहून त्यांची आई खूप आनंदली; ती अत्यंत प्रेमाने आपल्या दोन्ही मुलांना मिठी मारली.
ताभ्यां पुच्छगृहीतौ तौ वानरौ वीक्ष्य जानकी । हनूमंतं च सुग्रीवं सर्ववीरं कपीश्वरम्
आपल्या मुलांनी शेपटीने धरलेले ते दोन्ही वानर पाहून, जानकीने हनुमान, सुग्रीव आणि सर्व बलाढ्य वानरराजांकडे पाहिलं.
जहास पाशबद्धौ तौ वीक्षमाणा वरांगना । उवाच च विमोक्षार्थं वदंती वचनं वरम्
त्या दोघांना दोरीने बांधलेले पाहून, ती श्रेष्ठ स्त्री हसली आणि त्यांना सोडवण्यासाठी गोड शब्द बोलली.
पुत्रौ प्रमुंचतं कीशौ महावीरौ महाबलौ । ईक्षंतौ मां यदि स्फीतौ प्राणत्यागं करिष्यतः
हे दोन माझे पुत्र, हे दोन्ही बलवान आणि पराक्रमी वानरराज, त्यांना सोडून द्या. जर त्यांनी माझ्याकडे पाहिलं, तर ते नक्कीच आपला जीव देऊन टाकतील.
अयं वै हनुमान्वीरो यो ददाह दनोः पुरीम् । अयमप्यृक्षराजो हि सर्ववानरभूमिपः
हा वीर हनुमान आहे, ज्याने राक्षसांची नगरी जाळली होती. आणि हा आहे रिक्षराज, सर्व वानरांचा राजा.
किमर्थं विधृतौ कुत्र किं वा कृतमनादरात् । पुच्छे युवाभ्यां विधृतौ स महान्विस्मयोऽस्ति मे
कशासाठी, कुठे आणि कोणत्या कारणाने, तुम्ही दोघांनी त्यांचे शेपूट बांधले? हे मला मोठं आश्चर्य वाटतंय.
इति मातुर्वचः श्लक्ष्णं वीक्ष्यतां पुत्रकौ तदा । ऊचतुर्विनयश्रेष्ठौ महाबलसमन्वितौ
मातेने असे मृदू शब्द बोलल्यावर, हे दोन्ही पुत्र, जे अत्यंत नम्र आणि बलवान होते, त्यांनी उत्तर दिलं.
मातः कश्चन भूपालो रामो दाशरथिर्बली । तेन मुक्तो हयः स्वर्णभालपत्रः सुशोभितः
"आई, राम नावाचा एक बलवान राजा आहे, तो दशरथाचा पुत्र आहे. त्याने सोन्याच्या मस्तकपट्ट्याने सजवलेला घोडा सोडला होता."
तत्रैवं लिखितं मातरेकवीराप्रसूर्मम । ये क्षत्रियास्ते गृह्णन्तु नोचेत्पादतलार्चकाः
"आई, तिथे असं लिहिलं होतं की मी एकाच वीराचा पुत्र आहे. जे क्षत्रिय आहेत त्यांनी तो घोडा पकडावा, नाहीतर त्याने पायावर मस्तक ठेवावं."
तदा मया विचारो वै कृतः स्वांते पतिव्रते । भवती क्षत्रिया किं न वीरसूः किं न वा भवेत्
"मग मी मनात विचार केला, हे पतिव्रता माते, तुम्ही क्षत्रिय आहात का? की वीराला जन्म दिला नाही, की अजून काही कारण आहे?"
धार्ष्ट्यं तद्वीक्ष्य भूपस्य गृहीतोऽश्वो मया बलात् । जितं कुशेन वीरेण सैन्यं तत्पातितं रणे
"त्या राजाचा गर्व पाहून मी तो घोडा जबरदस्तीने पकडला. कुश या वीराने युद्धात सैन्य जिंकले आणि पाडले."
मुकुटोऽयं भूमिपतेर्जानीहि पतिदेवते । अयमप्यन्यवीरस्य पुष्कलस्य महात्मनः
"हा राजाचा मुकुट आहे, हे ओळखा, हे पतिव्रता माते. आणि हा दुसऱ्या वीराचा, म्हणजेच महात्मा पुष्कलाचा आहे."
जानीहि मुकुटं त्वन्यं मणिमुक्ताविराजितम् । अश्वोऽयं मे मनोहारी कामयानो हि भूपतेः
"हा दुसरा मुकुट आहे, जो मणी आणि मोत्यांनी सजलेला आहे. हा घोडा मनाला भुरळ घालणारा आहे, आणि राजाला तो फार आवडतो."
आरोहणाय मद्भ्रातुर्जानीहि बलिनो वरे । इमौ कीशौ मया रंतुमानीतौ बलिनां वरौ
"माझ्या बलवान भावासाठी चढण्यासाठी हा आहे, हे बलवानांमध्ये श्रेष्ठ. हे दोन्ही वानर मी खेळण्यासाठी आणले, हेही बलवानांमध्ये श्रेष्ठ आहेत."
कौतुकार्थं तवैवैतौ संग्रामे युद्धकारकौ । इति वाक्यं समाकर्ण्य जानकी पतिदेवता
"फक्त तुझ्या आनंदासाठी हे दोघे येथे आहेत, युद्धात लढा देणारे. हे शब्द ऐकून जानकी, जी पतीला समर्पित आहे—"
जगाद पुत्रौ तौ वीरौ मोचयेथां पुनः पुनः । सीतोवाच। युवाभ्यामनयः सृष्टो हृतो रामहयो महान्
—ती पुन्हा पुन्हा त्या दोन्ही वीर पुत्रांना म्हणाली, "त्यांना सोडून द्या." सीतेने म्हणाले: "तुम्ही दोघांनी हा रामाचा महान घोडा पकडून नेला."
अनेके पातिता वीरा इमौ बद्धौ कपीश्वरौ । पितुस्तव हयो वीरो यागार्थं मोचितोऽमुना
"अनेक वीर पाडले गेले; हे दोन्ही वानरराज बांधले गेले. तुझ्या वडिलांचा वीर घोडा यज्ञासाठी त्याने सोडला."
तस्यापि हृतवंतौ किं वाजिनं मखसत्तमे । मुंचतं प्लवगावेतौ मुंचतं वाजिनां वरम्
"महायज्ञात त्याच्याकडून घोडा घेतल्यानंतरही तुम्ही दोघे तो श्रेष्ठ घोडा का धरून ठेवता? हे दोन्ही वानर सोडा, किंवा तो उत्तम घोडा सोडा."
क्षाम्यतां भूपतेर्भ्राता शत्रुघ्नः परकोपनः । जनन्यास्तद्वचः श्रुत्वा ऊचतुस्तां बलान्वितौ
"राजाचा भाऊ शत्रुघ्न, जो पटकन रागावतो, त्याला माफ करा. आईचे हे शब्द ऐकून, ते दोन्ही बलवान तिला उत्तर देतात."