मूर्च्छां प्राप्तं तु तं दृष्ट्वा प्लवंगं बलसंयुतः । विव्याध सायकैस्तीक्ष्णैः सैन्यं तत्सकलं महत्
तो बलवान वानर बेशुद्ध पडलेला पाहून, त्याने ती मोठी सेना तीक्ष्ण बाणांनी हल्ला करून घायाळ केली.
तस्य बाणायुतैर्भग्नं बलं सर्वं रणांगणे । पलायनपरं जातं चतुरंगसमन्वितम्
त्याच्या असंख्य बाणांनी रणांगणातलं सगळं सैन्य तुटून पळून गेलं; चतुरंग सेना देखील पळू लागली.
तदा कपिपतिः कोपात्सुग्रीवो रक्षको महान् । अभ्यधावन्नगान्नैकानुत्पाट्य कुशमुद्भटम्
तेव्हा वानरांचा राजा, मोठा रक्षक सुग्रीव, रागाने अनेक झाडं उपटत उग्र कुशाच्या समोर धावून गेला.
कुशः सर्वान्प्रचिच्छेद लीलया प्रहसन्नगान् । पुनरप्यागतान्वृक्षांश्चिच्छेद तरसा बली
कुशाने हसत-हसत सहजपणे सगळी झाडं कापली आणि परत येणारी झाडंही आपल्या ताकदीने पुन्हा फोडली.
अनेकबाणव्यथितः सुग्रीवः समरांगणे । जग्राह पर्वतं घोरं कुशमस्तकमध्यतः
सुग्रीव रणभूमीत अनेक बाणांनी जखमी झाला आणि त्याने एक भयंकर डोंगर उचलून तो कुशाच्या डोक्यावर फेकला.
कुशस्तं नगमायांतं वीक्ष्य बाणैरनेकधा । निष्पिपेष चकाराशु महारुद्रांगयोग्यताम्
तो डोंगर येताना पाहून कुशाने अनेक बाणांनी त्याला ताबडतोब फोडून, तो डोंगर महादेवासाठी योग्य असा केला.
सुग्रीवस्तन्महत्कर्म दृष्ट्वा बालेन निर्मितम् । जयाशाप्रतिनिर्वृत्तो बभूव समरांगणे
बालक कुशाने केलेली ती मोठी करामत पाहून, सुग्रीवाच्या मनात विजयाची आशा संपली.
रणमध्ये दुराक्रांतं कुशं लांगूलताडकम् । अत्यमर्षीरुषाक्रांतस्तं हंतुं नगमाददे
रणाच्या मध्यभागी, जवळ जाऊनही जिंकता न येणारा आणि शेपटीने प्रहार करणारा कुशा पाहून, सुग्रीव प्रचंड रागावून त्याला मारण्यासाठी डोंगर उचलला.
आत्मानं हंतुमुद्युक्तं वीक्ष्य सुग्रीवमादरात् । ताडयामास बहुभिः सायकैः शितपर्वभिः
सुग्रीव स्वतःला मारायला सज्ज होतोय हे कुशाने आदराने पाहिलं आणि त्याला अनेक तीक्ष्ण बाणांनी मारलं.
स ताडितो बहुविधैः शरैः पीडासमन्वितः । कुशं हंतुं समारब्धो ययौ शालं समाददे
अनेक प्रकारच्या बाणांनी जखमी होऊन वेदनेने भरलेला सुग्रीव कुशाला मारायला निघाला आणि त्याने एक शालवृक्ष उचलला.
तदापि च कुशो वीरो वारुणास्त्रं समाददे । बबंध तं च पाशेन दृढेन स लवाग्रजः
तेव्हाही शूर कुशाने वरुणास्त्र उचललं आणि मजबूत दोरीने, लवाचा मोठा भाऊ सुग्रीवाला घट्ट बांधलं.
स बद्धः पाशकैः स्निग्धैः कुशेन बलशालिना । पपात रणमध्ये वै महावीरैरलंकृते
त्या बलवान कुशाने मृदू पण मजबूत दोरांनी बांधल्यावर, सुग्रीव रणभूमीत मोठ्या वीरांच्या मध्ये पडला.
सुग्रीवं पतितं दृष्ट्वा वीराः सर्वत्र दुद्रुवुः । जयमाप लवभ्राता महावीरशिरोमणिः
सुग्रीव पडलेला पाहून सर्व वीर इकडेतिकडे पळाले; लवाचा भाऊ, मोठ्या वीरांमध्ये श्रेष्ठ, विजय मिळवला.
तावल्लवो भटाञ्जित्वा पुष्कलं चांगदं तथा । प्रतापाग्र्यं वीरमणिं तथान्यानपि भूभुजः
मग लवाने सर्व योद्धे, पुष्कळ आणि अंगद, पराक्रमी वीर, तसेच इतर राजे यांना हरवले.
जयं प्राप्य रणे वीरो लवो भ्रातरमागमत् । संग्रामे जयकर्तारं वैरिकोटिनिपातकम्
रणात विजय मिळवून शूर लव आपल्या भावाकडे गेला, जो युद्धात जिंकणारा आणि शत्रूंचा नाश करणारा होता.
परस्परं प्रहृषितौ परिरंभं प्रकुर्वतः । जयं प्राप्तौ तदा वार्तां मुने चक्रतुरुन्मदौ
दोघेही एकमेकांच्या आनंदात मिठी मारून, विजय मिळवल्याची बातमी आनंदाने ऋषींना सांगू लागले.
लव उवाच। भ्रातस्तव प्रसादेन निस्तीर्णो रणतोयधिः । इदानीं वीररणकं शोधयावः सुशोभितम्
लव म्हणाला, 'भाऊ, तुझ्या कृपेने मी या रणाच्या समुद्रातून सुखरूप बाहेर पडलो आहे. आता हे सुंदर वीरांचे रणांगण आपण स्वच्छ करूया.'
इत्युक्त्वा त्वरितं वीरो जग्मतुस्तौ कुशीलवौ । राज्ञो मौलिमणिं चित्रं जग्राह कनकाचितम्
असं म्हणून, ते दोन्ही शूर कुश आणि लव पटकन गेले आणि राजाचा सोन्याने मढवलेला सुंदर मुकुट उचलला.
पुष्कलस्य लवो वीरो जग्राह मुकुटं शुभम् । अंगदे च महानर्घ्ये शत्रुघ्नस्यापरस्य च
लव या शूराने पुष्कलाचा शुभ मुकुट घेतला आणि शत्रुघ्न व अजून एका वीराचे अनमोल अंगदेही उचलले.
गृहीत्वा शस्त्रसंघातं हनूमंतं कपीश्वरम् । सुग्रीवं सविधे गत्वा उभावपि बबंधतुः
शस्त्रांचा साठा घेतल्यावर, त्यांनी हनुमान या वानरांचा स्वामी आणि सुग्रीव यांच्याजवळ जाऊन, दोघांनाही बांधून टाकले.
पुच्छे वायुसुतस्यायं गृहीत्वा तु कुशानुजः । भ्रातरं प्रत्युवाचेदं नेष्यामि स्वकमंदिरम्
वायुपुत्राचा शेपटा पकडून कुशाचा लहान भाऊ आपल्या भावाला म्हणाला, 'मी याला आपल्या घरी घेऊन जाणार आहे.'
आवयोर्जननी प्रीत्यै गृहीत्वा पुच्छके त्वहम् । क्रीडार्थमृषिपुत्राणां कौतुकार्थं ममैव च
'आपल्या आईला आनंद मिळावा म्हणून मी याचा शेपटा पकडला आहे; ऋषींच्या मुलांना खेळायला आणि मला स्वतःला गंमत म्हणूनही.'
एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यमुवाच च कुशो लवम् । अहमेनं ग्रहीष्यामि वानरं बलिनं दृढम्
हे ऐकून कुश लवला म्हणाला, 'हा बलवान वानर मीच पकडतो.'
इत्येवं भाषमाणौ तौ बद्ध्वा तौ बलिनां वरौ । पुच्छयोर्बलिनौ धृत्वा जग्मतुः स्वाश्रमं प्रति
असं बोलत, त्यांनी त्या दोघा बलाढ्य वानरांना बांधून, त्यांच्या शेपटांना धरून, आपल्या आश्रमाकडे निघाले.
स्वाश्रमाय प्रगच्छंतौ वीक्ष्य तौ कपिसत्तमौ । कंपमानौ जगदतुरन्योन्यं भीतया गिरा
आश्रमाकडे जात असताना, त्या दोन श्रेष्ठ वानरांना थरथरताना पाहून, ते एकमेकांशी भीतीने बोलू लागले.
हनूमान्कपिराजानं प्रत्युवाच भयार्द्रधीः । एतौ रामसुतावस्मान्नेष्यतः स्वाश्रमं प्रति
हनुमान भयभीत मनाने सुग्रीवाला म्हणाला, 'हे रामाचे पुत्र आपल्याला त्यांच्या आश्रमात घेऊन चालले आहेत.'
मया पूर्वं कृतं कर्म जानकीं प्रतिगच्छता । तत्र मे जानकी देवी संमुखाभून्मनोहरा
'पूर्वी जेव्हा मी जानकीला शोधायला गेलो होतो, तेव्हा मी एक मोठं काम केलं होतं; तिथेच मला देवी जानकी समोर दिसली, ती फार सुंदर होती.'
सा मां द्रक्ष्यति वैदेही बद्धं पाशेन वैरिणा । तदा हसिष्यति वरा त्रपा मेऽत्र भविष्यति
'आता वैदेही मला शत्रूच्या दोरीने बांधलेला पाहील; तेव्हा ती हसणार आणि मला लाज वाटेल.'
मया किमत्र कर्तव्यं प्राणत्यागो भविष्यति । महद्दुःखं चापतितं स रामः किं करिष्यति
'आता मी काय करावं? कदाचित प्राण सोडावेत. हे मोठं दु:ख माझ्यावर आलंय. राम काय करेल?'
सुग्रीवस्तद्वचः श्रुत्वा ममाप्येवं महाकपे । नेष्यते यदि मामेवं निधनं तु भविष्यति
सुग्रीव ते शब्द ऐकून म्हणाला, 'माझंही असंच झालं, हे महाकपि, जर मला असं नेलं, तर माझा मृत्यूच होईल.'