इति वाक्यं वदत्येषा जानकी पतिदेवता । तावत्कुशस्तु संप्राप्त उज्जयिन्या महर्षिभिः
ज्यावेळी पतीला व्रतस्थ जानकी असे बोलत होती, त्याच वेळी कुश महर्षींसह उज्जयिनीला पोहोचला.
माघासितचतुर्दश्यां महाकालं समर्च्य च । प्राप्य भूरिवरांस्तस्मादागमन्मातृसन्निधौ
माघ महिन्यातील शुक्ल चतुर्दशीला महाकालाची पूजा करून आणि त्या भूमीचे उत्तम दान घेऊन, तो आईच्या सान्निध्यात आला.
जानकीं विह्वलां दृष्ट्वा नेत्रोद्भूताश्रु विक्लवाम् । शोकविह्वलदीनांगीं बभाषे यावदुत्सुकः
जानकीला व्याकुळ, डोळ्यांतून अश्रू वाहणारी आणि दुःखाने अशक्त झालेली पाहून, तो उत्कंठेने तिच्याशी बोलला.
तदा स्वबाहुरवदत्स्फुरद्युद्धाभिशंसनः । हृदये चरणोत्साहो बभूवातिरथस्य हि
मग स्वतःच्या भुजेला स्पर्श करत, युद्धाची प्रतिज्ञा करणारे शब्द त्याच्या तोंडून थरथरत निघाले; त्याच्या हृदयात पराक्रमाची उमेद जागी झाली.
स प्रत्युवाच जननीं दीनगद्गदभाषिणीम् । मातस्तव गतं दुःखं मयि पुत्र उपस्थिते
तो आपल्या आईला, जी दुःखाने भरल्या आणि अडखळत्या आवाजात बोलत होती, म्हणाला, 'आई, आता तुझा मुलगा समोर आहे, तुझे दुःख संपले.'
मयि जीवति ते नेत्रादश्रूणि भुवि नो पतन् । प्रसूमुवाचाश्रुखिन्नां दीनगद्गदभाषिणीम्
मी जिवंत असताना तुझ्या डोळ्यांतून अश्रू जमिनीवर पडणार नाहीत; असे तो आपल्या आईला, जी अश्रूंनी भरली आणि दुःखाने बोलत होती, म्हणाला.
कुशो दुःखमितः सद्यो दुःखितां धीरमानसः । मम भ्राता लवः कुत्र वर्तते वैरिमर्दनः
कुशाला लगेचच मनात दुःख झालं. त्याला वाटलं, 'माझा भाऊ लव, जो शत्रूंचा नाश करतो, तो आता कुठे आहे?'
सदा मामागतं ज्ञात्वा प्रहर्षन्सन्निधावियात् । न दृश्यते कथं वीरः कुत्र रंतुं गतो बली
तो नेहमी मला येताना पाहून आनंदाने जवळ यायचा; पण आता हा शूरवीर दिसत नाही, हा बलवान कुठे गेला असेल?
केन वा सह बालत्वाद्गतो मां वै निरीक्षितुम् । किं त्वं रोदिषि मे मातर्लवः कुत्र स वर्तते
आपल्या बालपणामुळे तो कोणासोबत तरी मला पाहायला गेला असेल का? पण आई, तू का रडतेस? लव आता कुठे आहे?
तन्मे कथय सर्वं यत्तव दुःखस्य कारणम् । तच्छ्रुत्वा पुत्रवाक्यं सा दुःखिता कुशमब्रवीत्
माझ्या दुःखाचं कारण काय आहे, ते सगळं मला सांग. मुलाच्या या शब्दांनी ती दुःखी आई कुशाला म्हणाली.
लवो धृतो नृपेणात्र केनचिद्धयरक्षिणा । बबंध बालको मेत्र हयं यागक्रियोचितम्
इथे एका राजाने, जो घोड्यांचं रक्षण करणारा होता, लवला पकडलं. त्या मुलाने यज्ञासाठी असलेला घोडा बांधला.
तद्रक्षकान्बहूञ्जिग्ये एकोऽनेकान्रिपून्बली । राजा तं मूर्च्छितं कृत्वा बबंध रणमूर्धनि
तो एकटाच असूनही, अनेक रक्षकांना हरवला; पण त्या राजाने त्याला रणभूमीत बेशुद्ध करून बांधून टाकलं.
बालका इति मामूचुः सहगंतार एव हि । ततोऽहं दुःखिता जाता निशम्य लवमाधृतम्
त्याचे सोबती म्हणाले, 'तो मुलगा आहे.' हे ऐकून मला फार दुःख झालं, कारण लव पकडला गेला होता.
त्वं मोचय बलात्तस्मात्काले प्राप्तो नृपोत्तमात् । निशम्य मातुर्वचनं कुशः कोपसमन्वितः । जगाद तां दशन्नोष्ठं दंतैर्दंतान्विनिष्पिषन्
तू योग्य वेळी त्या महान राजाकडून बळाने त्याची सुटका कर. आईचे हे शब्द ऐकून कुशाला राग आला; त्याने ओठ दातांमध्ये दाबून, दात घट्ट आवळून तिला उत्तर दिलं.
कुश उवाच। मातर्जानीहि तं मुक्तं लवं पाशस्य बंधनात् । इदानीं हन्मि तं बाणैः समग्रबलवाहनम्
कुशाने सांगितलं: आई, मी लवला या दोराच्या बंधनातून सोडवीन, हे नक्की समज. आता मी त्या राजाला आणि त्याच्या सगळ्या सैन्याला बाणांनी संपवीन.
यदि देवोऽमरो वापि यदि शर्वः समागतः । तथापि मोचये तस्माद्बाणैर्निशितपर्वभिः
तो जरी देव असो, अमर असो किंवा शंकर स्वतः आला असला, तरी मी त्याच्यापासून लवला तीक्ष्ण बाणांनी सोडवीन.
मा रोदिषि मातरिह वीराणां रणमूर्छितम् । कीर्तयेऽत्र भवत्येव पलायनमकीर्तये
आई, रणात वीर बेशुद्ध पडतात म्हणून इथे रडू नकोस. मी तुझ्यासाठी इथे कीर्ती मिळवीन, पळून जाऊन अपकीर्ती आणणार नाही.
देहि मे कवचं दिव्यं धनुर्गुणसमन्वितम् । शिरस्त्राणं च मे मातः करवालं तथाशितम्
माझ्या अंगावर घालायला दिव्य कवच, दोरी लावलेला धनुष्य, डोक्याला शिरस्त्राण आणि धारदार तलवार मला दे, आई.
इदानीं यामि समरे पातयामि बलं महत् । मोचयामि भ्रातरं स्वं रणमध्याद्विमूर्छितम्
आता मी युद्धाला जातो, मोठं सैन्य पाडतो आणि रणाच्या मध्यात बेशुद्ध पडलेल्या माझ्या भावाला सोडवतो.
न मोचयाम्यद्य पुत्रं तव मातर्महारणात् । तदा तौ मे भवत्पादौ संरुष्टौ भवतां क्षितौ
आई, जर मी आज या मोठ्या युद्धातून तुझ्या मुलाची सुटका केली नाही, तर मी आणि माझा भाऊ तुझे पाय धुळीने माखू.
शेष उवाच। इति वाक्येन संतुष्टा जानकी शुभलक्षणा । सर्वं प्रादादस्त्रवृंदं जयाशीर्भिर्नियुज्यतम्
शेष म्हणतो: कुशाच्या या शब्दांनी शुभ लक्षणांची जानकी प्रसन्न झाली. तिने त्याला सगळी अस्त्रे दिली आणि विजयाच्या शुभेच्छा देऊन पाठवले.
प्रयाहि पुत्र संग्रामं लवं मोचय मूर्च्छितम् । इत्याज्ञप्तः कुशः संख्ये कवची कुंडली बली
जा, बाळा, युद्धात जा आणि बेशुद्ध पडलेल्या लवला सोडव. असे आज्ञा मिळाल्यावर कुशाने कवच, कुंडले घातली आणि युद्धासाठी सज्ज झाला.
मुकुटी करवाली च चर्मधारी धनुर्धरः । अक्षयाविषुधी कृत्वा स्कंधयोः सिंहवीर्ययोः
त्याने मुकुट घातला, तलवार घेतली, ढाली घेतली आणि धनुष्य उचललं. सिंहासारख्या खांद्यावर अक्षय बाणांचे भरे ठेवले.
जगाम तरसा नत्वा मातृपादौ रथाग्रणीः । वेगेन यावद्युद्धाय गच्छति क्षिप्रमाहवे
रथांचा पुढारी कुशाने आईच्या पायांना वंदन करून झपाट्याने निघाला. तो वेगाने युद्धाकडे धावू लागला, युद्धासाठी आतुर झाला.
तावद्ददर्श स्वलवं वैरिवृंदनिपातकम् । आयांतं तं कुशं वीरा ददृशुः सुमहाभटाः
त्याच क्षणी त्यांनी शत्रूंच्या सैन्याचा संहार करणारा स्वलव येताना पाहिला; आणि बलाढ्य वीरांनी approaching असलेला कुशा पाहिला.
कृतांतमिव संहर्तुं सर्वं विश्वमुपस्थितम् । लवो महाबलं दृष्ट्वा कुशं भ्रातरमागतम्
सर्व विश्वाचा अंत घडवायला जणू आला आहे असा प्रचंड बळाचा कुशा, आपला भाऊ, समोर येताना पाहून लव सज्ज झाला.
अत्यंतं वह्निवद्युद्धे दिदीपे वायुना समम् । रथादुन्मुच्य चात्मानं युद्धाय स विनिर्गतः
युद्धात तो अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होता, वाऱ्यासोबत. रथातून उडी मारून तो युद्धासाठी पुढे गेला.
कुशः सर्वान्रणस्थान्वै वीरान्पूर्वदिशि क्षिपत् । पश्चिमायां दिशि लवः कोपात्सर्वान्समैरयत्
कुशाने रणभूमीत उभ्या असलेल्या सर्व वीरांना पूर्वेकडे फेकले; तर लवने रागाने सर्वांना पश्चिमेकडे हाकलले.
कुशबाणव्यथाव्याप्ता लवसायकपीडिताः । सैन्ये जना मुने सर्वे उत्कल्लोलांबुधिभ्रमाः ४७ उत्कल। कुशेन च लवेनाथ शरव्रातैः प्रपीडितम् । न शर्म लेभे सकलं सैन्यं वीरप्रपूरितम्
कुशाच्या बाणांनी जखमी आणि लवच्या बाणांनी त्रस्त झालेले सैन्यातील लोक, जणू वादळातल्या लाटांसारखे अस्वस्थ झाले. कुशा आणि लव यांच्या बाणांच्या वर्षावाने संपूर्ण वीरांनी भरलेले सैन्य त्रस्त झाले आणि त्यांना कुठेही शांती मिळाली नाही.
इतस्ततः प्रभग्नं तद्बलं त्रस्तं पुनः पुनः । न कुत्रचिद्रणे स्थित्वा युद्धमैच्छद्बलान्वितः
ते सैन्य पुन्हा पुन्हा तुटून, घाबरून इकडे तिकडे पळत होते; युद्धात कुठेही थांबले नाहीत, आणि जरी त्यांच्याकडे बळ होते तरी लढायची इच्छा झाली नाही.