लवस्यानेकधा मुक्तैर्बाणैर्व्याप्तं महीतलम् । व्यतीपाते प्रदत्तस्य दानस्येवाक्षयं गताः
लवने अनेकदा सोडलेल्या बाणांनी पृथ्वी व्यापली, जणू मोठ्या यज्ञात दिलेली दानं कधीही संपणार नाहीत असं वाटावं.
ते बाणा व्योमसकलं व्याप्नुवँल्लवसंधिताः । सूर्यमंडलमासाद्य प्रवर्तंते समंततः
लवने सोडलेल्या बाणांनी सगळं आकाश व्यापलं; ते सूर्याच्या मंडलापर्यंत पोहोचून सर्व दिशांना पसरले.
मारुतो नाविशद्यत्र बाणपंजरगोचरे । मनुष्याणां तु का वार्ता क्षणजीवितशंसिनाम्
जिथे बाणांनी जाळं तयार झालं आहे, तिथे वारा सुद्धा जाऊ शकत नाही; मग ज्यांचं आयुष्य क्षणभराचं आहे अशा माणसांची काय कथा?
तद्बाणान्विस्तृतान्दृष्ट्वा शत्रुघ्नो विस्मयं गतः । अच्छिनच्छतसाहस्रं बाणमोचनकोविदः
ते बाण सगळीकडे पसरलेले पाहून, बाण सोडण्यात कुशल असलेल्या शत्रुघ्नाला आश्चर्य वाटलं आणि त्याने शंभर हजार बाण सहज तोडून टाकले.
ताञ्छिन्नान्सायकान्सर्वान्स्वीयान्दृष्ट्वा कुशानुजः । धनुश्चिच्छेद तरसा शत्रुघ्नस्य महीपतेः
आपले सर्व बाण तुटलेले पाहून कुशाचा लहान भाऊ, राजे शत्रुघ्नाचं धनुष्य वेगाने तोडून टाकतो.
सोऽन्यद्धनुरुपादाय यावन्मुंचति सायकान् । तावद्बभंज सरथं सायकैः शितपर्वभिः
त्याने दुसरं धनुष्य उचललं आणि बाण सोडायला लागला, तेवढ्यात त्याचं रथ तीक्ष्ण बाणांनी पूर्णपणे फोडून टाकलं.
करस्थमच्छिनच्चापं सुदृढं गुणपूरितम् । तत्कर्मापूजयन्वीरा रणमंडलवर्तिनः
त्याच्या हातातलं मजबूत आणि ताणलेलं धनुष्य तुटलं; रणभूमीत उभ्या असलेल्या वीरांनी त्या कृत्याचं कौतुक केलं.
सच्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अन्यं रथं समास्थाय ययौ योद्धुं लवं बलात्
त्याचं धनुष्य तुटलं, रथ उद्ध्वस्त झाला, घोडे आणि सारथी मारले गेले; मग तो दुसऱ्या रथावर बसून जबरदस्तीने लवाशी लढायला गेला.
अनेकबाणनिर्भिन्नः स्रवद्रक्तकलेवरः । पुष्पितः किंशुक इव शुशुभे रणमध्यगः
अनेक बाणांनी भोसकलेला, रक्ताने न्हालेला तो रणभूमीत फुललेल्या किंशुकासारखा शोभून दिसत होता.
शत्रुघ्नबाणप्रहतः परं कोपमुपागमत् । बाणसंधानचतुरः कुंडलीकृत चापवान्
शत्रुघ्नाच्या बाणांनी जखमी झाल्यावर तो प्रचंड रागावला; बाण लावण्यात पटाईत असलेला तो धनुष्य वाकवून सज्ज झाला.
विशीर्णकवचं देहं शिरोमुकुटवर्जितम् । स्रवद्रक्तपरिप्लुष्टं शत्रुघ्नस्य चकार सः
त्याने शत्रुघ्नाचं कवच फोडलं, त्याचं मुकुट खाली पडलं, आणि त्याचं शरीर ओघळत्या रक्ताने माखलं.
तदा रामानुजः क्रुद्धो दशबाणाञ्छिताग्रकान् । मुमोच प्राणसंहारकारकान्कुपितो भृशम्
तेव्हा रामाचा लहान भाऊ संतापून, प्राण घेणारे दहा तीक्ष्ण बाण जोरात सोडतो.
स तांस्तांस्तिलशः कृत्वा बाणैर्निशितपर्वभिः । ताडयामास हृदये शत्रुघ्नस्याष्टभिः शरैः
त्याने त्या तीक्ष्ण बाणांनी शत्रूंना अगदी तुकडे तुकडे केले आणि आठ बाणांनी शत्रुघ्नाच्या हृदयावर घाव घातला.
अत्यंतं बाणपीडार्तो लवं बलिनमुत्स्मरन् । दुःसहं मन्यमानस्तं शरान्मुंचन्नभूत्तदा
बाणांच्या तीव्र वेदनेने व्याकुळ होऊन, बलाढ्य लवाची आठवण काढत, तो हे दुःख सहन न होणारे समजून त्याच्यावर बाणांचा वर्षाव करू लागला.
तदा लवेन तीक्ष्णेन हृदि भिन्नो विशालके । अर्धचंद्रसमानेन तीक्ष्णपर्वसुशोभिना
मग लवाने एक तीक्ष्ण, अर्धचंद्रासारखा सुंदर बाण घेऊन शत्रुघ्नाच्या रुंद छातीला भोसकले.
स विद्धो हृदि बाणेन पीडां प्राप्तः सुदारुणाम् । पपात स्यंदनोपस्थे धनुःपाणिः सुशोभितः
त्या बाणाने हृदयात घाव लागून, तीव्र वेदना सहन करत, तो आपल्या रथाच्या तळावर पडला, हातात अजूनही धनुष्य शोभत होतं.
शत्रुघ्नं मूर्छितं दृष्ट्वा नृपाश्च सुरथादयः । दुद्रुवुर्लवमुद्युक्ता जयप्राप्त्यै रणे तदा
शत्रुघ्न बेशुद्ध पडलेला पाहून, सुरथ आणि इतर राजे, विजयासाठी सज्ज असलेल्या लवापासून पळून गेले.
सुरथो विमलो वीरो राजा वीरमणिस्तथा । सुमदो रिपुतापाद्याः परिवव्रुश्च संयुगे
सुरथ, शूर आणि निर्मळ राजा, वीरमणि, सुमद आणि शत्रूंना छळणारे इतर प्रमुख, त्यांनी युद्धात त्याला वेढा घातला.
केचित्क्षुरप्रैर्मुसलैः केचिद्बाणैः सुदारुणैः । प्रासैः परशुभिः केचित्सर्वतः प्राहरन्नृपाः
काही राजांनी कातर आणि गदा यांचा वापर केला, काहींनी भयंकर बाण सोडले, तर काहींनी भाले आणि कुऱ्हाडीने सर्व बाजूंनी हल्ला केला.
तानधर्मेण युद्धोत्कान्दृष्ट्वा वीरशिरोमणिः । दशभिर्दशभिर्बाणैस्ताडयामास संयुगे
धर्माने युद्ध करण्यास उत्सुक असलेल्या त्या वीरांना पाहून, वीरांचा शिरोमणी प्रत्येकाला युद्धात दहा-दहा बाणांनी घायाळ करू लागला.
ते बाणवर्षविहता रणमध्ये सुकोपनाः । केचित्पलायिताः केचिन्मुमुहुर्युद्धमंडले
त्या बाणांच्या पावसाने रणांगणात घायाळ झालेले काही सैनिक रागाने पळाले, तर काहींचे मन गोंधळून गेले.
तावत्स राजा शत्रुघ्नो मूर्च्छां संत्यज्य संगरे । लवं प्रायान्महावीरं योद्धुं बलसमन्वितः
तेवढ्यात राजा शत्रुघ्नानं लढाईतली बेहोशी झटकून, आपल्या सैन्यासह पराक्रमी लवाशी लढायला पुढे गेला.
आगत्य तं लवं प्राह धन्योसि शिशुसन्निभः । न बालस्त्वं सुरः कश्चिच्छलितुं मां समागतः
लवाजवळ जाऊन तो म्हणाला, 'तू खरंच भाग्यवान आहेस. दिसायला जरी लहान वाटतोस, तरी तू साधा मुलगा नाहीस; कोणीतरी देवच मला फसवायला आला असावा.'
केनापि नहि वीरेण पातितो रणमंडले । त्वयाहं प्रापितो मूर्च्छां समक्षं मम पश्यतः
आजवर कुठल्याही वीराने मला रणांगणात पाडले नव्हते; पण तू मात्र माझ्या डोळ्यांसमोरच मला बेशुद्ध केलंस.
इदानीं पश्य मे वीर्यं त्वां संख्ये पातयाम्यहम् । सहस्व बाणमेकं त्वं मापलायस्व बालक
आता माझं शौर्य पाहा—या युद्धात मी तुला पाडणारच. मुला, माझा एक बाण सहन कर आणि पळू नकोस.
इत्युक्त्वा समरे बालं शरमेकं समाददे । यमवक्त्रसमं घोरं लवणो येन घातितः
असं म्हणून त्याने युद्धात एक भयंकर बाण उचलला, जो मृत्यूच्या जबड्यासारखा भयंकर होता आणि ज्याने लवणाचा वध केला होता.
संधाय बाणं जाज्वल्यं हृदि भेत्तुं मनो दधत् । लवं वीरसहस्राणां वह्निवत्सर्वदाहकम्
तो जळणारा बाण धनुष्याला लावत, लवचं हृदय भेदायचं ठरवून, तो असा बाण होता की हजारो वीरांना जणू अग्नीप्रमाणे जाळून टाकू शकला असता.
तं बाणं प्रज्वलंतं स द्योतयंतं दिशो दश । दृष्ट्वा सस्मार बलिनं कुशं वैरिनिपातिनम्
तो प्रज्वलित बाण दहा दिशांना उजळवताना पाहून, लवला आपला बलाढ्य भाऊ कुश, शत्रूंचा संहार करणारा, आठवला.
यद्यस्मिन्समये वीरो भ्राता स्याद्बलवान्मम । तदा शत्रुघ्नवशता न मे स्याद्भयमुल्बणम्
‘या क्षणी जर माझा बलवान भाऊ इथे असता, तर शत्रुघ्नाच्या सामर्थ्याचं मला काहीच भीती वाटली नसती.’
एवं तर्कयतस्तस्य लवस्य च महात्मनः । हृदि लग्नो महाबाणो घोरः कालानलोपमः
अशा विचारात असतानाच, त्या महात्मा लवच्या हृदयात तो भयंकर, प्रलयाच्या अग्नीसारखा बाण घुसला.