इत्येवं स विचार्याथ बालकं तु वचोऽब्रवीत् । रणे कुतुककर्तारं वीरकोटिनिपातकम्
असा विचार करून त्याने त्या मुलाला — जो युद्धात आनंद घेत होता आणि असंख्य वीरांना पाडला होता — बोलावलं.
कस्त्वं बाल रणेऽस्माकं वीरान्पातयसि क्षितौ । न जानीषे बलं राज्ञो रामस्य दनुजार्दिनः
अरे मुला, तू कोण आहेस, जो आमचे वीर रणभूमीत खाली पाडतोस? तुला राक्षसांचा संहार करणाऱ्या राजा रामाची ताकद माहिती नाही.
का ते माता पिता कस्ते सुभाग्यो जयमाप्तवान् । नाम किं विश्रुतं लोके जानीयां ते महाबल
तुझी आई कोण? तुझे वडील कोण? तू कोणत्या घराण्यातला आहेस, भाग्यवान मुला ज्याने विजय मिळवला? तुझे नाव जगात कोणत्या प्रसिद्धीने ओळखलं जातं, हे मला सांग.
मुञ्च वाहः कथं बद्धः शिशुत्वात्तत्क्षमामि ते । आयाहि रामं वीक्षस्व दास्यते बहुलं तव
आपला घोडा सोडून दे — तू बांधला कसा गेलास? तू अजून लहान आहेस म्हणून मी तुला माफ करतो. जा, रामाला भेट आणि पाहा, तो तुला पुष्कळ काही देईल.
इत्युक्तो बालको वीरो वचः शत्रुघ्नमावदत् । किं ते नाम्नाथ पित्रा वा कुलेन वयसा तथा
असं ऐकून त्या धाडसी मुलाने शत्रुघ्नाला उत्तर दिलं — माझं नाव, वडील, घराणं किंवा वय का विचारतोस?
युध्यस्व समरे वीर चेत्त्वं बलयुतो भवेः । कुशं वीरं नमस्कृत्य पादयोर्याहि नान्यथा
तुझ्यात खरोखरच ताकद असेल आणि तू वीर असशील, तर रणभूमीत लढ! नाहीतर, वीर कुशाला वंदन करून त्याच्या पायाशी जा — दुसरा मार्ग नाही.
भ्राता रामस्य वीरो भूर्नावयोर्बलिनां वरः । वाहं विमोचय बलाच्छक्तिस्ते विद्यते यदि
मी रामाचा वीर भाऊ आहे, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ. तुझ्यात दम असेल, तर माझा घोडा जबरदस्तीने सोडवून दाखव.
इत्युक्त्वा शरसंधानं कृत्वा प्राहरदुद्भटः । हृदये मस्तके चैव भुजयो रणमंडले
असं म्हणून त्या पराक्रमीने धनुष्याला बाण लावले आणि रणभूमीत हृदय, डोकं आणि हातांवर जोरदार प्रहार केला.
तदा प्रकुपितो राजा धनुः सज्यमथाकरोत् । नादयन्मेघगंभीरं त्रासयन्निव बालकम्
तेव्हा संतापलेला राजा धनुष्य सज्ज करू लागला. त्याच्या धनुष्याचा आवाज मेघांसारखा गडगडला, जणू त्या मुलाला घाबरवतोय असं वाटलं.
बाणानपरिसंख्यातान्मुमोच बलिनां वरः । बालो बलेन चिच्छेद सर्वांस्तान्सायकव्रजान्
बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या राजाने असंख्य बाण सोडले, पण त्या मुलाने आपल्या बळावर सर्व बाणांचे तडाखे छाटून टाकले.
लवस्यानेकधा मुक्तैर्बाणैर्व्याप्तं महीतलम् । व्यतीपाते प्रदत्तस्य दानस्येवाक्षयं गताः
लवने अनेकदा सोडलेल्या बाणांनी पृथ्वी व्यापली, जणू मोठ्या यज्ञात दिलेली दानं कधीही संपणार नाहीत असं वाटावं.
ते बाणा व्योमसकलं व्याप्नुवँल्लवसंधिताः । सूर्यमंडलमासाद्य प्रवर्तंते समंततः
लवने सोडलेल्या बाणांनी सगळं आकाश व्यापलं; ते सूर्याच्या मंडलापर्यंत पोहोचून सर्व दिशांना पसरले.
मारुतो नाविशद्यत्र बाणपंजरगोचरे । मनुष्याणां तु का वार्ता क्षणजीवितशंसिनाम्
जिथे बाणांनी जाळं तयार झालं आहे, तिथे वारा सुद्धा जाऊ शकत नाही; मग ज्यांचं आयुष्य क्षणभराचं आहे अशा माणसांची काय कथा?
तद्बाणान्विस्तृतान्दृष्ट्वा शत्रुघ्नो विस्मयं गतः । अच्छिनच्छतसाहस्रं बाणमोचनकोविदः
ते बाण सगळीकडे पसरलेले पाहून, बाण सोडण्यात कुशल असलेल्या शत्रुघ्नाला आश्चर्य वाटलं आणि त्याने शंभर हजार बाण सहज तोडून टाकले.
ताञ्छिन्नान्सायकान्सर्वान्स्वीयान्दृष्ट्वा कुशानुजः । धनुश्चिच्छेद तरसा शत्रुघ्नस्य महीपतेः
आपले सर्व बाण तुटलेले पाहून कुशाचा लहान भाऊ, राजे शत्रुघ्नाचं धनुष्य वेगाने तोडून टाकतो.
सोऽन्यद्धनुरुपादाय यावन्मुंचति सायकान् । तावद्बभंज सरथं सायकैः शितपर्वभिः
त्याने दुसरं धनुष्य उचललं आणि बाण सोडायला लागला, तेवढ्यात त्याचं रथ तीक्ष्ण बाणांनी पूर्णपणे फोडून टाकलं.
करस्थमच्छिनच्चापं सुदृढं गुणपूरितम् । तत्कर्मापूजयन्वीरा रणमंडलवर्तिनः
त्याच्या हातातलं मजबूत आणि ताणलेलं धनुष्य तुटलं; रणभूमीत उभ्या असलेल्या वीरांनी त्या कृत्याचं कौतुक केलं.
सच्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अन्यं रथं समास्थाय ययौ योद्धुं लवं बलात्
त्याचं धनुष्य तुटलं, रथ उद्ध्वस्त झाला, घोडे आणि सारथी मारले गेले; मग तो दुसऱ्या रथावर बसून जबरदस्तीने लवाशी लढायला गेला.
अनेकबाणनिर्भिन्नः स्रवद्रक्तकलेवरः । पुष्पितः किंशुक इव शुशुभे रणमध्यगः
अनेक बाणांनी भोसकलेला, रक्ताने न्हालेला तो रणभूमीत फुललेल्या किंशुकासारखा शोभून दिसत होता.
शत्रुघ्नबाणप्रहतः परं कोपमुपागमत् । बाणसंधानचतुरः कुंडलीकृत चापवान्
शत्रुघ्नाच्या बाणांनी जखमी झाल्यावर तो प्रचंड रागावला; बाण लावण्यात पटाईत असलेला तो धनुष्य वाकवून सज्ज झाला.
विशीर्णकवचं देहं शिरोमुकुटवर्जितम् । स्रवद्रक्तपरिप्लुष्टं शत्रुघ्नस्य चकार सः
त्याने शत्रुघ्नाचं कवच फोडलं, त्याचं मुकुट खाली पडलं, आणि त्याचं शरीर ओघळत्या रक्ताने माखलं.
तदा रामानुजः क्रुद्धो दशबाणाञ्छिताग्रकान् । मुमोच प्राणसंहारकारकान्कुपितो भृशम्
तेव्हा रामाचा लहान भाऊ संतापून, प्राण घेणारे दहा तीक्ष्ण बाण जोरात सोडतो.
स तांस्तांस्तिलशः कृत्वा बाणैर्निशितपर्वभिः । ताडयामास हृदये शत्रुघ्नस्याष्टभिः शरैः
त्याने त्या तीक्ष्ण बाणांनी शत्रूंना अगदी तुकडे तुकडे केले आणि आठ बाणांनी शत्रुघ्नाच्या हृदयावर घाव घातला.
अत्यंतं बाणपीडार्तो लवं बलिनमुत्स्मरन् । दुःसहं मन्यमानस्तं शरान्मुंचन्नभूत्तदा
बाणांच्या तीव्र वेदनेने व्याकुळ होऊन, बलाढ्य लवाची आठवण काढत, तो हे दुःख सहन न होणारे समजून त्याच्यावर बाणांचा वर्षाव करू लागला.
तदा लवेन तीक्ष्णेन हृदि भिन्नो विशालके । अर्धचंद्रसमानेन तीक्ष्णपर्वसुशोभिना
मग लवाने एक तीक्ष्ण, अर्धचंद्रासारखा सुंदर बाण घेऊन शत्रुघ्नाच्या रुंद छातीला भोसकले.
स विद्धो हृदि बाणेन पीडां प्राप्तः सुदारुणाम् । पपात स्यंदनोपस्थे धनुःपाणिः सुशोभितः
त्या बाणाने हृदयात घाव लागून, तीव्र वेदना सहन करत, तो आपल्या रथाच्या तळावर पडला, हातात अजूनही धनुष्य शोभत होतं.
शत्रुघ्नं मूर्छितं दृष्ट्वा नृपाश्च सुरथादयः । दुद्रुवुर्लवमुद्युक्ता जयप्राप्त्यै रणे तदा
शत्रुघ्न बेशुद्ध पडलेला पाहून, सुरथ आणि इतर राजे, विजयासाठी सज्ज असलेल्या लवापासून पळून गेले.
सुरथो विमलो वीरो राजा वीरमणिस्तथा । सुमदो रिपुतापाद्याः परिवव्रुश्च संयुगे
सुरथ, शूर आणि निर्मळ राजा, वीरमणि, सुमद आणि शत्रूंना छळणारे इतर प्रमुख, त्यांनी युद्धात त्याला वेढा घातला.
केचित्क्षुरप्रैर्मुसलैः केचिद्बाणैः सुदारुणैः । प्रासैः परशुभिः केचित्सर्वतः प्राहरन्नृपाः
काही राजांनी कातर आणि गदा यांचा वापर केला, काहींनी भयंकर बाण सोडले, तर काहींनी भाले आणि कुऱ्हाडीने सर्व बाजूंनी हल्ला केला.
तानधर्मेण युद्धोत्कान्दृष्ट्वा वीरशिरोमणिः । दशभिर्दशभिर्बाणैस्ताडयामास संयुगे
धर्माने युद्ध करण्यास उत्सुक असलेल्या त्या वीरांना पाहून, वीरांचा शिरोमणी प्रत्येकाला युद्धात दहा-दहा बाणांनी घायाळ करू लागला.