अन्यथा तव मे दौस्थ्याज्जीवितं न भविष्यति । एतद्वाक्यं समाकर्ण्य शत्रुघ्नस्य भटस्य हि
तुझ्या हट्टामुळे, अन्यथा, तुला जीवंत राहता येणार नाही; शत्रुघ्नाच्या योद्ध्याचे हे शब्द ऐकून,
जहास किंचिदाकोपादुवाच च वचोद्भुतम् । गच्छ मुक्तोसि तं रामं कथयस्व हयग्रहम्
तो थोडा रागाने हसला आणि विलक्षण शब्द बोलला: 'जा, तुला मुक्त केले; रामाला घोडा पकडल्याची बातमी सांग.'
त्वत्तो बिभेमि नो शूर वाक्येन नयशालिना । ममात्र गणना नास्ति त्वादृशाः कोटयो यदि
शूर, मी तुझ्या शब्दांना किंवा तुझ्या शौर्याला घाबरत नाही; तुझ्यासारखे कितीही कोटी लोक असले तरी मी त्यांना मोजत नाही.
मातृपादप्रसादेन तूलीभूता न संशयः । कालजित्तव यन्नाम मात्राकारि मनोज्ञया
माझ्या आईच्या पायांच्या कृपेने मी हलका झालो आहे, यात शंका नाही; काळजित, तुझे नाव तुझ्या सुंदर आईने दिले.
पक्वबिंबफलस्येव वर्णतो न च वीर्यतः । दर्शयस्वाधुना वीर्यं स्वनामबलचिह्नितः
पक्व बिंबाच्या फळासारखा रंग आहे, पण ताकद नाही; आता तुझे नाव आणि शक्ती दाखवून शौर्य दाखव.
मां कालं तव संजित्य सत्यनामा भविष्यसि । शेष उवाच। स वाक्यैः पविनातुल्यैर्भिन्नः सुभटशेखरः
माझा पराभव करूनच तू खरे नाव मिळवशील; शेष म्हणतो: बाणासारख्या तीक्ष्ण शब्दांनी प्रमुख योद्धा जखमी झाला.
चुकोप हृदयेऽत्यतं जगाद वचनं पुनः । कस्मिन्कुले समुत्पत्तिः किं नामासि च बालक । त्वन्नाम नाभिजानामि कुलं शीलं वयस्तथा
त्याच्या मनात फार संताप आला आणि तो पुन्हा बोलला, "तू कोणत्या कुळात जन्मलास, तुझे नाव काय आहे, मुला? मला तुझे नाव, कुळ, स्वभाव किंवा वय काहीच माहिती नाही."
पादचारं रथस्थोऽहमधर्मेण कथं जये । तदात्यंतं प्रकुपितो जगाद वचनं पुनः
"मी रथावर बसणारा आहे, मी अन्यायाने तुला कसा जिंकू शकतो?" असे म्हणत तो अत्यंत संतापला आणि पुन्हा बोलू लागला.
कुलेन किं च शीलेन नाम्ना वा सुमनोहृदा । लवोऽहं लवतः सर्वाञ्जेष्यामि रिपुसैनिकान्
"कुळ, स्वभाव किंवा नाव याचा सज्जन मनाला काय उपयोग? मी लव आहे, लवाचा मुलगा आहे; मी सर्व शत्रूंच्या सैनिकांना हरवीन."
इदानीं त्वामपि भटं करिष्ये पादचारिणम् । इत्थमुक्त्वा धनुः सज्यं चकार स लवो बली
"आता मी तुलाही पायदळ सैनिक करीन." असे म्हणून बलवान लवने आपले धनुष्य सज्ज केले.
टंकारयामास तदा वीरानाकंपयन्हृदि । वाल्मीकिं प्रथमं स्मृत्वा जानकीं मातरं लवः
तेव्हा त्याने जोरात आवाज केला, ज्यामुळे वीरांच्या हृदयात धडकी भरली. लवने प्रथम वाल्मीकि आणि आपल्या आई जानकीला आठवले.
मुमोच बाणान्निशितान्सद्यः प्राणापहारिणः । कालजित्स्वधनुः कृत्वा सज्यं कोपसमन्वितः
त्याने एकदम तीक्ष्ण बाण सोडले, जे जीव घेणारे होते. काळजितने आपले धनुष्य सज्ज करून, संतापाने भरून बाण सोडले.
ताडयामास जवनो लवं रणविशारदः । तद्बाणाञ्छतधा छित्त्वा क्षणाद्वेगात्कुशानुजः
रणात निपुण असलेला जवना लववर वार करू लागला. क्षणात कुशाचा लहान भाऊ वेगाने ते बाण शंभर तुकड्यांत कापून टाकले.
सेनान्यं विरथं चक्रे वसुभिः स्वशरोत्तमैः । विरथो गजमानीतमारुरोह भटैर्निजैः
त्याने आपल्या उत्तम बाणांनी सेनापतीला रथाविना केले. रथ हरपल्यावर सेनापतीने आपल्या सैनिकांनी आणलेला हत्ती चढला.
मदोन्मत्तं महावेगं सप्तधा प्रस्रवान्वितम् । गजारूढं तु तं दृष्ट्वा दशभिर्धनुषोगतैः
तो हत्ती मदाने वेडा झाला होता, मोठ्या वेगाने सात दिशांना धावत होता. त्याला हत्तीवर बसलेले पाहून, लवने धनुष्याच्या दहा बाणांनी—
बाणैर्विव्याध विहसन्सर्वान्रिपुगणाञ्जयी । कालजित्तस्य वीर्यं तु दृष्ट्वा विस्मितमानसः
हसत हसत बाणांनी त्याच्यावर वार केला आणि सर्व शत्रू सैन्याचा पराभव केला. काळजितचे शौर्य पाहून त्याच्या मनात आश्चर्य निर्माण झाले.
गदां मुमोच महतीं महायस विनिर्मिताम् । आपतंतीं गदां वेगाद्भारायुतविनिर्मिताम्
त्याने मोठी गदा फेकली, जी प्रसिद्ध वीरांनी बनवलेली होती. ती गदा दहा हजार वजनाने बनवलेली, वेगाने धावत येत होती.
त्रिधा चिच्छेद तरसा क्षुरप्रैः सकुशानुजः । परिघं निशितं घोरं वैरिप्राणहरोदितम्
कुशाचा लहान भाऊने ती गदा क्षणात तीक्ष्ण बाणांनी तीन तुकड्यांत कापली. त्यानंतर त्याने शत्रूंचे प्राण घेणारी, भयानक आणि धारदार लोखंडी गदा फेकली.
मुक्तं पुनस्तेन लवश्चिच्छेद तरसान्वितः । छित्त्वा तत्परिघं घोरं कोपादारक्तलोचनः
ती पुन्हा त्याने फेकली, पण लवने वेगाने ती कापून टाकली. त्या भयंकर गदेला कापून, तो संतापाने डोळे लाल करून उभा राहिला.
गजोपस्थे समारूढं मन्यमानश्चुकोप ह । तत्क्षणादच्छिनत्तस्य शुंडां खड्गेन दंतिनः
हत्तीच्या पाठीवर बसलेला, स्वतःला मोठा समजून, तो संतापला. त्या क्षणी त्याने तलवारीने हत्तीची सोंड कापली.
दंतयोश्चरणौ धृत्वा रुरोह गजमस्तके । मुकुटं शतधा कृत्वा कवचं तु सहस्रधा
हत्तीच्या दातांना पायांनी धरून तो त्याच्या डोक्यावर चढला. त्याने मुकुट शंभर तुकड्यांत आणि कवच हजार तुकड्यांत फोडले.
केशेष्वाकृष्य सेनान्यं पातयामास भूतले । पातितः स गजोपस्थात्सेनानीः कुपितः पुनः
त्याने सेनापतीला केसांनी ओढून जमिनीवर फेकले. हत्तीच्या पाठीवरून खाली पडलेला सेनापती पुन्हा संतापून उभा राहिला.
हृदये ताडयामास मुष्टिना वज्रमुष्टिना । स आहतो मुष्टिभिस्तु क्षुरप्रान्निशिताञ्छरान्
त्याने वज्रासारख्या मुठीने त्याच्या हृदयावर घाव घातला. त्या मुठीच्या आघाताने तो पटकन तीक्ष्ण, धारदार बाण सोडू लागला.
मुमोच हृदये क्षिप्रं कुंडलीकृतधन्ववान् । स रराज रणोपांते कुंडलीकृत चापवान्
त्याने ते बाण पटकन त्याच्या हृदयावर सोडले, धनुष्य वळवून धरले होते. रणाच्या कडेला तो कुंडलासारख्या वळलेल्या धनुष्याने तेजस्वी दिसत होता.
शिरस्त्रं कवचं बिभ्रदभेद्यं शरकोटिभिः । स विद्धः सायकैस्तीक्ष्णैस्तं हंतुं खड्गमाददे
अभेद्य शिरस्त्राण आणि कवच घातलेला तो, धारदार बाणांनी छिन्नभिन्न झाला तरी, शत्रूला मारण्यासाठी तलवार उचलतो.
दशन्रोषात्स्वदशनान्निःश्वसन्नुच्छ्वसन्मुहुः । खड्गहस्तं समायांतं शूरं सेनापतिं लवः
रागाने दात दाखवत, वारंवार जोरजोराने श्वास घेत, तलवार हातात घेऊन तो शूर सेनापती लवाजवळ आला.
चिच्छेद भुजमध्यं तु स खड्गः पाणिरापतत् । छिन्नं खड्गधरं हस्तं वीक्ष्य कोपाच्चमूपतिः
त्या तलवारीने त्याचा हात मधूनच छाटला, आणि तलवार धरलेला हात खाली पडला; आपला छाटलेला हात पाहून सेनापती अधिकच संतापला.
वामेन गदया हंतुं प्रचक्राम भुजेन तम् । सोऽपि च्छिन्नो भुजस्तस्य सांगदस्तीक्ष्णसायकैः
मग डाव्या हाताने गदा घेऊन त्याने लवावर वार करण्याचा प्रयत्न केला; पण ती गदा घातलेला हातही धारदार बाणांनी छाटला गेला.
तदा प्रकुपितो वीरः पादाभ्यामहनल्लवम् । लवः पादाहतस्तस्य न चचाल रणांगणे
मग संतप्त योद्ध्याने पायाने लवाला मारले; पण पायाने मारले तरी लव रणांगणात हलला नाही.
स्रजाहतो द्विप इव चरणच्छेदनं व्यधात् । तदापि तं मौलिनासौ प्रहर्तुमुपचक्रमे
माळेने हत्तीला मारल्यासारखे त्याने त्याचे पाय छाटले; तरीही तो मुकुटाने लवावर वार करण्याचा प्रयत्न करू लागला.