जानकी देवरं यांतं वीक्ष्य विस्मितलोचना । हसत्ययं महाभागो लक्ष्मणो देवरो मम
जानकीने आपल्या देवराला जाताना पाहिलं आणि आश्चर्याने डोळे मोठे केले: 'हा महान लक्ष्मण, माझा देवर, हसतो आहे.'
कथं मां प्राणतः प्रेष्ठां विपापां राघवोऽत्यजत् । इति संचिंतयंती सा तमैक्षदनिमेषणा
'राघवाने मला, आपली प्रिय आणि निष्पाप पत्नी, जिवंत असताना कसं टाकून दिलं?' असं विचार करत ती न बडबडता त्याच्याकडे पाहू लागली.
जाह्नवीं सर्वथोत्तीर्णां ज्ञात्वा सत्यं स्वहापनम् । पतिता प्राणसंदेहं प्राप्ता मूर्च्छां गता तदा
आपण पूर्णपणे जाह्नवी पार केली आणि आपलं अर्पण खरं आहे हे जाणून, ती पडली, प्राण धोक्यात आले, आणि बेशुद्ध झाली.
तदा हंसाः स्वपक्षाभ्यां जलमानीय सर्वतः । सिषिचुर्मधुरो वायुर्ववौ पुष्पसुगंधिमान्
तेव्हा हंसांनी आपल्या पंखांनी सर्व बाजूंनी पाणी आणून शिंपडलं; फुलांच्या सुगंधाने भरलेली गोड वारा वाहू लागली.
करिणः पुष्करैः स्वीयैर्जलपूर्णैः समंततः । व्याप्तं शरीरं रजसा क्षालयंत इवागताः
हत्ती आपल्या कमळात पाणी भरून आले आणि तिच्या अंगावर धूळ उडवू लागले, जणू काही तिचं अंग धूत आहेत.
मृगास्तदंतिकं प्राप्य संतस्थुर्विस्मितेक्षणाः । नगाः पुष्पयुता आसंस्तत्कालं मधुना विना
मृग तिच्या जवळ आले आणि आश्चर्याने पाहू लागले; त्या वेळी झाडे फुलांनी सजली होती, पण त्यांना मध नव्हता.
एतस्मिन्समये वृत्ते संज्ञां प्राप्य तदा सती । विललाप सुदुःखार्ता रामरामेति जल्पती
या सगळ्या घडामोडींमध्ये, त्या वेळी, सतीला शुद्ध आली; ती फार दुःखाने व्याकुळ होऊन 'राम, राम' असं पुटपुटत रडू लागली.
हा नाथ दीनबंधो हे करुणामयसंनिधे । अपराधादृते मां त्वं कथं त्यजसि वै वने
'हाय नाथ, दीनांचा मित्र, करुणेचा सागर, मी काही अपराध केला नसताना तू मला या जंगलात कसा टाकून देतोस?'
इत्येवमादिभाषंती विलपंती मुहुर्मुहुः । इतस्ततः प्रपश्यंती संमूर्च्छंती पुनःपुनः
अशा प्रकारे ती वारंवार अश्रूंनी बोलत राहिली, इकडे तिकडे पाहात, पुन्हा पुन्हा बेशुद्ध होत राहिली.
तदा स्वशिष्यैर्भगवान्वाल्मीकिः संगतो वनम् । शुश्राव रुदितं तत्र करुणास्वरभाषितम्
तेव्हा भगवान वाल्मिकी आपल्या शिष्यांसह जंगलात आले; तिथे त्यांनी तिचं करूण स्वरातील रडणं ऐकलं.
शिष्यान्प्रति जगादाथ पश्यंतु वनमध्यतः । को रोदिति महाघोरे विपिने दुःखितस्वरः
त्यांनी शिष्यांना सांगितलं: 'जंगलाच्या आत पाहा; या भयंकर वनात कोण दुःखाने रडत आहे?'
ते प्रयुक्ताश्च मुनिना संजग्मुर्यत्र जानकी । रामरामेति भाषंती बाष्पपूरपरिप्लुता
मुनींनी सांगितल्यावर, शिष्य तिथे गेले जिथे जानकी होती; ती 'राम, राम' म्हणत होती, तिचा आवाज अश्रूंनी भरलेला होता.
तां दृष्ट्वा स्त्रियमौत्सुक्याद्वाल्मीकिं प्रत्यगुर्मुनिम् । श्रुत्वा तदीरितं वाक्यं जगामासौ ततो मुनिः
ती स्त्री पाहून, कुतूहलाने त्या ऋषीने वाल्मिकींना जाऊन विचारले आणि त्यांचं बोलणं ऐकून तो ऋषी तिथून निघून गेला.
दृष्ट्वा तं तपसां राशिं जानकी पतिदेवता । नमोस्तु मुनये वेदमूर्तये व्रतवार्धये
त्या तपश्चर्येचा डोंगर पाहून, पतीला समर्पित असलेल्या सीतेने नम्रपणे वंदन केलं – 'वेदस्वरूप, व्रतसंपन्न ऋषीला माझा नमस्कार असो.'
इत्युक्तवंतीं तां सीतामाशीर्भिरभ्यनंदयत् । भर्त्रा सह चिरंजीव पुत्रौ प्राप्नुहि शोभनौ
असं बोलल्यावर, त्या ऋषीने सीतेला आशीर्वाद दिला – 'तू पतीसोबत दीर्घायुष्य लाभो आणि तुला दोन तेजस्वी पुत्र प्राप्त होवोत.'
कासि त्वं किं वने घोरे संगतासि किमीदृशी । सर्वं मे शंस जानीयां तव दुःखस्य कारणम्
'तू कोण आहेस? या भयानक वनात का आली आहेस? तुझ्यावर काय घडलं? मला सर्व काही सांग, म्हणजे तुझ्या दुःखाचं कारण मला कळेल.'
सा तदा प्रत्युवाचेमं रामस्य महिला मुनिम् । निःश्वसंती करुणया गिरासंजातवेपथुः
तेव्हा रामाची पत्नी सीता त्या ऋषीला उत्तर देऊ लागली, तिचा स्वर दुःखाने भरलेला होता आणि शरीर थरथरत होतं.
शृणु मे वाक्यमर्थोक्तं सर्वदुःखस्य कारणम् । जानीहि मां भूमिपते रघुनाथस्य सेवकीम्
'माझं खरं बोलणं ऐक, माझ्या सर्व दुःखाचं कारण सांगते. राजाधिराज, मला रघुनाथाची सेविका म्हणून ओळख.'
अपराधं विना त्यक्ता न जाने तत्र कारणम् । लक्ष्मणो मां विमुच्यात्र गतवान्राघवाज्ञया
'कुठलाही अपराध न करता मला सोडलं गेलं; त्याचं कारण मला माहीत नाही. लक्ष्मणाने मला इथे सोडलं आणि राघवाच्या आज्ञेने निघून गेला.'
इत्युक्त्वाश्रुकलापूर्णं बिभ्रतीं मुखपंकजम् । वाल्मीकिः सांत्वयन्प्राह जानकीं कमलेक्षणाम्
असं बोलून, तिचं कमळासारखं मुख अश्रूंनी भरून गेलं होतं. वाल्मिकीने तिला धीर देत, कमळासारख्या डोळ्यांच्या जानकीला संबोधलं.
वाल्मीकिं मां विजानीहि पितुस्तव गुरुं मुनिम् । दुःखं मा कुरु वैदेहि ह्यागच्छ मम चाश्रमम्
'हे जानकी, मला तुझ्या वडिलांचे गुरु आणि ऋषी वाल्मिकी म्हणून ओळख. हे वैदेही, दुःख करू नकोस; आता माझ्या आश्रमात ये.'
भिन्नस्थाने पितुर्गेहं जानीहि पतिदेवते । ईदृशे कर्मणि मम रोषोस्त्वेव महीपतेः
'हे पतीला समर्पित स्त्री, तुझ्या वडिलांचं घर वेगळ्या ठिकाणी आहे हे जाण. या प्रकरणात, केवळ राजाच माझ्यावर रागावला आहे.'
एवं वचः समाकर्ण्य जानकी पतिदेवता । दुःखपूर्णाश्रुवदना किंचित्सुखमवाप सा
ही वचने ऐकून, पतीला समर्पित जानकी, जिचं मुख दुःखाने आणि अश्रूंनी भरलेलं होतं, तिला थोडासा दिलासा मिळाला.
शेष उवाच। वाल्मीकिः सांत्वयित्वैनां दुःखपूराकुलेक्षणाम् । निनाय स्वाश्रमं पुण्यं तापसीवृन्दपूरितम्
शेष म्हणतो: वाल्मिकीने, जिच्या डोळ्यांत दुःख भरलेलं होतं, तिला धीर देऊन, आपल्या पुण्यवान आश्रमात, जिथे अनेक तपस्विनी होत्या, तिथे नेलं.
सा गच्छंती पृष्ठतोऽस्य वाल्मीकेस्तपसां निधेः । रराजेंदोः पृष्ठतो वै तारकेव मनोहरा
ती वाल्मिकी या तपश्चर्येच्या खजिन्याच्या मागून चालत असताना, जणू चंद्राच्या मागे चालणाऱ्या तारकेसारखी सुंदर दिसत होती.
वाल्मीकिः प्राप्य च स्वीयमाश्रमं मुनिपूरितम् । तापसीः प्रतिसंचख्यौ जानकीं स्वाश्रमं गताम्
वाल्मिकी आपल्या ऋषींपूरित आश्रमात पोहोचल्यावर, तपस्विनींना सांगितलं की जानकी त्यांच्या आश्रमात आली आहे.
वैदेही तापसीः सर्वा नमश्चक्रे महामनाः । परस्परं प्रहृषिताः परिरंभं समाचरन्
वैदेहीने मोठ्या आदराने सर्व तपस्विनींना वंदन केलं; त्या एकमेकींनी आनंदाने एकमेकींना आलिंगन दिलं.
वाल्मीकिर्निजशिष्यान्स प्रत्युवाच तपोनिधिः । रच्यतां बत जानक्याः पर्णशाला मनोरमा
तपश्चर्येचा खजिना वाल्मिकी आपल्या शिष्यांना म्हणाला: 'जानकीसाठी एक सुंदर पत्र्यांची झोपडी बांधा.'
इत्युक्तं वाक्यमाकर्ण्य वाल्मीकेः सुमनोरमम् । व्यरचन्पत्रकैः शालां दारुभिः सुमनोहराम्
वाल्मिकींची ही सुंदर वचने ऐकून, त्यांनी पानांनी आणि लाकडांनी एक मनोहारी झोपडी बांधली.
तत्रावसद्धि वैदेही पतिव्रतपरायणा । वाल्मीकेः परिचर्यां च कुर्वंती फलभक्षिका
तेथे वैदेही, पतीला समर्पित राहून, वाल्मिकींची सेवा करत आणि फळांवर गुजराण करत राहिली.