अविचार्य तदौत्सुक्याल्लक्ष्मणं प्रियकारिणम् । उवाच कुत्र सरथो येन मां प्रापयिष्यसि
लक्ष्मणाने नेहमी माझ्या हितासाठी वागणारा असल्यामुळे, उत्सुकतेने विचार न करता तिने विचारले, "कुठे आहे रथ? ज्याने तू मला घेऊन जाशील?"
स निःश्वसन्रथं हैमं जानक्या सह निर्विशत् । सुमंत्रं प्रत्युवाचासौ चालयाश्वान्मनोजवान्
लक्ष्मणाने जानकीसह सोन्याचा रथात श्वास घेत प्रवेश केला आणि सुमंत्राला म्हणाला, "घोड्यांना वेगाने चालव."
स सुयुक्तं रथं वाक्याल्लक्ष्मणस्य तु चाह्वयत् । अश्रुपूर्णमुखं पश्यँल्लक्ष्मणं स मुहुर्मुहुः
लक्ष्मणाच्या शब्दावर सुमंत्राने उत्तम जुळलेला रथ बोलावला; त्याने पुन्हा पुन्हा लक्ष्मणाकडे पाहिले, ज्याचे तोंड अश्रूंनी भरले होते.
आहतास्तेन कशया वाहास्तस्यापतन्पथि । न चलंति यदा वाहास्तदा लक्ष्मणमब्रवीत्
कशाने मारल्यावर घोडे रस्त्यावर पडले; घोडे हलत नव्हते तेव्हा त्याने लक्ष्मणाला बोलले.
सुमंत्र उवाच। स्वामिंश्चलंति नो वाहा यत्नेन परिचालिताः । किं करोमि न जानेऽत्र कारणं वाहपातने
सुमंत्र म्हणाला, "स्वामी, मी प्रयत्न करूनही घोडे हलत नाहीत. मी काय करू? त्यांच्या पडण्याचे कारण मला कळत नाही."
एवं ब्रुवंतं प्रत्यूचे लक्ष्मणो गद्गदस्वरः । सारथिं धैर्यमास्थाय ताडयैतान्कशादिभिः
अशा प्रकारे बोलणाऱ्या सुमंत्राला लक्ष्मणाने गहिवरलेल्या आवाजात उत्तर दिले, "सारथी, धैर्य धरा आणि कशाने व इतर साधनांनी घोड्यांना मारून पुढे चला."
एतच्छ्रुत्वोदितं यंता कथंचित्समचालयत् । तदा स्फुरद्दक्षनेत्रं जानक्या दुःखशंसकम्
हे ऐकून सारथ्याने कसेबसे घोडे हलवले; तेव्हा जानकीचे उजवे डोळे फडफडले, ज्यामुळे दुःखाचा संकेत मिळाला.
तदैव हृदये शोकः समभूद्दुःखशंसकः । तदैव पक्षिणः पुण्याः कुर्वंति परिवर्तनम्
त्याच क्षणी तिच्या हृदयात दुःख निर्माण झाले, ज्यामुळे अशुभाचा संकेत मिळाला; त्याच क्षणी शुभ पक्षी उलट फिरू लागले.
एवं वीक्ष्यैव वैदेही प्रत्युवाचाथ देवरम् । कथं मे तापसीक्षायै यातुमिच्छा रघूद्वह
हे पाहून वैदेहीने आपल्या देवराला विचारले, "रघुवंशातील श्रेष्ठा, मला तपस्वी जीवनाची इच्छा कशी झाली आहे?"
रामे भूयाद्धि कल्याणं भरते वा तथानुजे । तत्प्रजासु च सर्वत्र मा भवंतु विपर्ययाः
रामाला आणि भरतासह त्याच्या धाकट्या भावाला कल्याण होवो; आणि सर्व प्रजेतही कुठेही विपरीत घडू नये.
एवं ब्रुवंतीं संवीक्ष्य जानकीं च स लक्ष्मणः । न किंचिदुक्तवान्रुद्ध कंठो बाष्पप्रपूरितः
जानकी असे बोलताना पाहून लक्ष्मणाचा गळा अडला आणि अश्रूंनी भरला; तो काहीच बोलला नाही.
सा गच्छंती मृगान्वामं परिवर्तनकारकान् । अपश्यद्दुःखसंघातकारकान्समभाषत
ती जात असताना तिने डावीकडे वळणारे, बदल घडवणारे हरण पाहिले; त्या दुःख आणणाऱ्या दृश्यांना पाहून ती बोलली.
अद्य यन्मे मृगा वामं वर्तयंति तदिष्यते । श्रीरामचरणौ मुक्त्वा गच्छंत्यायुक्तमेव तत्
आज माझ्यासमोर हरण डावीकडे वळतात, ते अशुभ मानले जाते; श्रीरामाचे चरण सोडून निघणाऱ्याला हे योग्यच आहे.
महिलानां परोधर्मः स्वभर्तृचरणार्चनम् । तन्मुक्त्वान्यत्र यांत्या मे यद्भवेद्युक्तमेव तत्
स्त्रियांचा सर्वोच्च धर्म म्हणजे आपल्या पतीच्या चरणांची पूजा; ते सोडून दुसरीकडे जाताना माझ्या बाबतीत जे घडेल ते योग्यच आहे.
एवं पथि विचारं तु कुर्वंत्या परमार्थतः । जाह्नवी ददृशे देव्या मुनिवृंदैकसेविता
अशी विचार करत करत मार्गावर चालताना देवीने ऋषींच्या समूहाने सेविलेली जाह्नवी नदी पाहिली.
यस्यां जलस्य कल्लोला दृश्यंते दुग्धसंनिभाः । तरंगो दृश्यते यत्र स्वर्गसोपानमूर्तिभृत्
जिच्या पाण्यात दूधासारखे लाटा दिसतात, आणि जिथे लाटा स्वर्गाच्या पायरीसारख्या स्वरूपात दिसतात.
यस्या वारिकणस्पर्शान्महापातकसंचयः । पलायते न कुत्रापि स्थानमीक्षन्समंततः
जिच्या पाण्याच्या थेंबांच्या स्पर्शाने मोठ्या पापांचा समूह पळून जातो, आणि कुठेही थांबू शकत नाही.
गंगां प्राप्याथ सौमित्रिर्जानकीं स्यंदने स्थिताम् । उवाच निर्गलद्बाष्प एहि सीते रथाद्भुवि
गंगा नदीवर पोहोचल्यावर सौमित्र लक्ष्मणाने, अश्रू वाहत, रथात उभी असलेल्या जानकीला म्हणाले, "सीते, रथातून खाली जमिनीवर ये."
सीता तद्वाक्यमाकर्ण्य क्षणादवततार सा । लक्ष्मणेन धृता बाहौ स्खलंती पथि कंटकैः
सीतेने ती वचने ऐकून लगेच खाली उतरली. लक्ष्मणाच्या हाताचा आधार घेत, काट्यांनी टोचल्यामुळे ती वाटेवर अडखळत चालली.
शेष उवाच। अथ नावा समुत्तीर्य जाह्नवीं लक्ष्मणस्तदा । जानकीं परतस्तीरे हस्ते धृत्वा वनं ययौ
शेष म्हणाला: त्या वेळी लक्ष्मणाने नावेतून जाह्नवी नदी ओलांडली आणि जानकीचा हात धरून तीला दुसऱ्या काठावरच्या जंगलात नेले.
सा चलंती पथि तदा शुष्यद्वदनलक्षिता । कंटकक्षतसत्पादा स्खलंती च पदे पदे
ती वाटेवर चालताना तहानलेली आणि थकलेली दिसत होती; काट्यांनी पाय जखमी झाले होते, आणि प्रत्येक पावलावर ती अडखळत होती.
लक्ष्मणस्तां महाघोरे विपिने दुःखदायिनि । प्रवेशयामास तदा राघवाज्ञाविधायकः
लक्ष्मणाने, राघवाच्या आज्ञेप्रमाणे, तिला त्या भयंकर आणि दुःख देणाऱ्या जंगलात नेले.
यत्र वृक्षा महाघोरा बर्बूलाः खदिरा घनाः । श्लेष्मातकाश्चिंचिणीकाः शुष्का दावेन वह्निना
तेथे झाडे फारच भीतीदायक होती—बारबूळ, दाट खैर, श्लेष्मातक आणि चिंच—सर्व झाडे दावानळाने कोरडी पडली होती.
कोटरस्था महासर्पाः फूत्कुर्वंति सुकोपिताः । घूका घूत्कुर्वते यत्र लोकचित्तभयंकराः
झाडांच्या ढोलीत मोठे साप रागाने फुत्कारत होते; तिथे घुबडांचे घुत्कार ऐकू येत होते, जे लोकांच्या मनात भीती निर्माण करत होते.
व्याघ्राः सिंहाः सृगालाश्च द्वीपिनोऽतिभयंकराः । दृश्यंते यत्र सरला मनुष्यादाः सुकोपनाः
तेथे वाघ, सिंह, कोल्हे आणि चित्ते—खूपच भयंकर—दिसत होते, तसेच रानटी सरळ, माणसे खाणारे, पटकन रागावणारे प्राणीही होते.
महिषाः सूकरा दुष्टा दंष्ट्रा द्वयविलक्षिताः । कुर्वंति प्राणिनां तापं मानसस्य मदोद्धुराः
रानगवे आणि रानडुकरं, दुष्ट आणि मोठ्या दातांची, प्राण्यांना त्रास देत होती; त्यांच्या मनात वेडेपणा भरलेला होता.
ईदृग्वनं प्रपश्यंती भयेनोपगतज्वरा । कंटकैर्दष्टचरणा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्
अशा जंगलाकडे पाहून, भीतीने तापलेल्या आणि काट्यांनी पाय टोचलेली सीता लक्ष्मणाला म्हणाली.
जानक्युवाच। वीरर्षिमुनिसंसेव्या नाश्रमान्नेत्रसौख्यदान् । नाहं पश्यामि नो तेषां पत्नीश्च सुतपोधनाः
जानकी म्हणाली: वीर ऋषी आणि मुनी जिथे वावरतात, डोळ्यांना सुख देणारी अशी आश्रमं किंवा त्यांची तपश्चर्येने युक्त पत्नी मला कुठेच दिसत नाहीत.
पश्यामि केवलं घोरान्पक्षिणः शुष्कवृक्षकान् । दावानलेन तत्सर्वं दह्यमानमिदं वनम्
मला फक्त भयंकर पक्षी आणि कोरडी झाडे दिसतात; हे सगळे जंगल दावानळाने जळत आहे.
त्वां च पश्यामि दुःखार्तमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् । शकुनेतरसाहस्रं भवेन्मम पदे पदे
माझ्या डोळ्यांसमोर तू दुःखाने व्याकुळ, अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी दिसतोस; प्रत्येक पावलावर मला हजारो अशुभ शकुन भासतात.