स तद्वाक्यं समाकर्ण्य रथमानीतवांस्तदा । आनीतं तं रथं दृष्ट्वा लक्ष्मणः शोककर्षितः
ती आज्ञा ऐकून सुमंत्राने रथ आणला. तो रथ पाहून लक्ष्मण शोकाने व्याकुळ झाला.
परमं दुःखमापन्नः संरुह्य स्यंदनं वरम् । निःश्वसञ्जानकीगेहं प्रतस्थे भ्रातृसेवकः
तीव्र दुःखाने भरून, तो सुंदर रथावर चढला आणि दीर्घ श्वास घेत जानकीच्या निवासाकडे, भावाची सेवा करत निघाला.
गत्वा चांतःपुरे भ्राता रामस्य मिथिलात्मजाम् । प्रत्यूचे निःश्वसन्वाक्यं दुःखपूरपरिप्लुतः
अंतःपुरात जाऊन, रामाचा भाऊ मिथिलाजनकनिला भेटला आणि खोल दुःखाने भरलेल्या शब्दांत, श्वास घेत म्हणाला.
मातर्जानकि रामेण प्रेषितो भवनं तव । तापसीः प्रति याहि त्वं दोहदप्राप्तिहेतवे
'आई जानकी, रामाने मला तुझ्या महालात पाठवले आहे. आपल्या इच्छेसाठी तू तपस्विनी स्त्रियांसाठी जा.'
इति वाक्यं समाकर्ण्य लक्ष्मणस्य विदेहजा । परमं हर्षमापन्ना लक्ष्मणं प्रत्यभाषत
लक्ष्मणाची वचने ऐकून, विदेहराजकन्या अत्यंत आनंदित झाली आणि लक्ष्मणाला उत्तर दिले.
जानक्युवाच। धन्याहं मैथिली राज्ञी रामस्य चरणस्मरा । यस्या दोहदपूर्त्यर्थं प्रेषयामास लक्ष्मणम्
जानकी म्हणाली: 'मी धन्य आहे, मैथिली राणी, रामाच्या चरणांची भक्त. माझ्या इच्छेसाठी लक्ष्मणाला पाठवले गेले, हे माझे भाग्य.'
अद्याहं ता वनचरीस्तापसीः पतिदेवताः । नमस्कुर्यां च वासोभिः पूजयामि मनोहराः
आज मी त्या वनात राहणाऱ्या, पतीपरायण तपस्विनी स्त्रियांना वंदन करीन आणि सुंदर वस्त्रांनी त्यांचा सन्मान करीन.
इत्युक्त्वा रम्यवस्त्राणि महार्हाभरणानि च । मणीन्विमलमुक्ताश्च कर्पूरादिसुगंधिमत्
असे म्हणून तिने रम्य वस्त्रे, मौल्यवान दागिने, नितळ मणी-मोती आणि कर्पूरासारखी सुगंधी द्रव्ये घेतली.
चंदनादिकवस्तूनि विचित्राणि सहस्रधा । जग्राह रघुनाथस्य पत्नी स्वप्रियकाम्यया
रघुनाथाच्या प्रीतिपोटी तिने चंदन व इतर हजारो सुंदर वस्तू घेतल्या.
सीता गृहीत्वा सर्वाणि दासीनां करयोर्मुहुः । लक्ष्मणं प्रतिगच्छंती देहल्यां चास्खलत्तदा
सीतेने ती सर्व वस्त्रे वारंवार दासींच्या हातात दिली; लक्ष्मणाकडे जात असताना ती उंबरठ्यावर अडखळली.
अविचार्य तदौत्सुक्याल्लक्ष्मणं प्रियकारिणम् । उवाच कुत्र सरथो येन मां प्रापयिष्यसि
लक्ष्मणाने नेहमी माझ्या हितासाठी वागणारा असल्यामुळे, उत्सुकतेने विचार न करता तिने विचारले, "कुठे आहे रथ? ज्याने तू मला घेऊन जाशील?"
स निःश्वसन्रथं हैमं जानक्या सह निर्विशत् । सुमंत्रं प्रत्युवाचासौ चालयाश्वान्मनोजवान्
लक्ष्मणाने जानकीसह सोन्याचा रथात श्वास घेत प्रवेश केला आणि सुमंत्राला म्हणाला, "घोड्यांना वेगाने चालव."
स सुयुक्तं रथं वाक्याल्लक्ष्मणस्य तु चाह्वयत् । अश्रुपूर्णमुखं पश्यँल्लक्ष्मणं स मुहुर्मुहुः
लक्ष्मणाच्या शब्दावर सुमंत्राने उत्तम जुळलेला रथ बोलावला; त्याने पुन्हा पुन्हा लक्ष्मणाकडे पाहिले, ज्याचे तोंड अश्रूंनी भरले होते.
आहतास्तेन कशया वाहास्तस्यापतन्पथि । न चलंति यदा वाहास्तदा लक्ष्मणमब्रवीत्
कशाने मारल्यावर घोडे रस्त्यावर पडले; घोडे हलत नव्हते तेव्हा त्याने लक्ष्मणाला बोलले.
सुमंत्र उवाच। स्वामिंश्चलंति नो वाहा यत्नेन परिचालिताः । किं करोमि न जानेऽत्र कारणं वाहपातने
सुमंत्र म्हणाला, "स्वामी, मी प्रयत्न करूनही घोडे हलत नाहीत. मी काय करू? त्यांच्या पडण्याचे कारण मला कळत नाही."
एवं ब्रुवंतं प्रत्यूचे लक्ष्मणो गद्गदस्वरः । सारथिं धैर्यमास्थाय ताडयैतान्कशादिभिः
अशा प्रकारे बोलणाऱ्या सुमंत्राला लक्ष्मणाने गहिवरलेल्या आवाजात उत्तर दिले, "सारथी, धैर्य धरा आणि कशाने व इतर साधनांनी घोड्यांना मारून पुढे चला."
एतच्छ्रुत्वोदितं यंता कथंचित्समचालयत् । तदा स्फुरद्दक्षनेत्रं जानक्या दुःखशंसकम्
हे ऐकून सारथ्याने कसेबसे घोडे हलवले; तेव्हा जानकीचे उजवे डोळे फडफडले, ज्यामुळे दुःखाचा संकेत मिळाला.
तदैव हृदये शोकः समभूद्दुःखशंसकः । तदैव पक्षिणः पुण्याः कुर्वंति परिवर्तनम्
त्याच क्षणी तिच्या हृदयात दुःख निर्माण झाले, ज्यामुळे अशुभाचा संकेत मिळाला; त्याच क्षणी शुभ पक्षी उलट फिरू लागले.
एवं वीक्ष्यैव वैदेही प्रत्युवाचाथ देवरम् । कथं मे तापसीक्षायै यातुमिच्छा रघूद्वह
हे पाहून वैदेहीने आपल्या देवराला विचारले, "रघुवंशातील श्रेष्ठा, मला तपस्वी जीवनाची इच्छा कशी झाली आहे?"
रामे भूयाद्धि कल्याणं भरते वा तथानुजे । तत्प्रजासु च सर्वत्र मा भवंतु विपर्ययाः
रामाला आणि भरतासह त्याच्या धाकट्या भावाला कल्याण होवो; आणि सर्व प्रजेतही कुठेही विपरीत घडू नये.
एवं ब्रुवंतीं संवीक्ष्य जानकीं च स लक्ष्मणः । न किंचिदुक्तवान्रुद्ध कंठो बाष्पप्रपूरितः
जानकी असे बोलताना पाहून लक्ष्मणाचा गळा अडला आणि अश्रूंनी भरला; तो काहीच बोलला नाही.
सा गच्छंती मृगान्वामं परिवर्तनकारकान् । अपश्यद्दुःखसंघातकारकान्समभाषत
ती जात असताना तिने डावीकडे वळणारे, बदल घडवणारे हरण पाहिले; त्या दुःख आणणाऱ्या दृश्यांना पाहून ती बोलली.
अद्य यन्मे मृगा वामं वर्तयंति तदिष्यते । श्रीरामचरणौ मुक्त्वा गच्छंत्यायुक्तमेव तत्
आज माझ्यासमोर हरण डावीकडे वळतात, ते अशुभ मानले जाते; श्रीरामाचे चरण सोडून निघणाऱ्याला हे योग्यच आहे.
महिलानां परोधर्मः स्वभर्तृचरणार्चनम् । तन्मुक्त्वान्यत्र यांत्या मे यद्भवेद्युक्तमेव तत्
स्त्रियांचा सर्वोच्च धर्म म्हणजे आपल्या पतीच्या चरणांची पूजा; ते सोडून दुसरीकडे जाताना माझ्या बाबतीत जे घडेल ते योग्यच आहे.
एवं पथि विचारं तु कुर्वंत्या परमार्थतः । जाह्नवी ददृशे देव्या मुनिवृंदैकसेविता
अशी विचार करत करत मार्गावर चालताना देवीने ऋषींच्या समूहाने सेविलेली जाह्नवी नदी पाहिली.
यस्यां जलस्य कल्लोला दृश्यंते दुग्धसंनिभाः । तरंगो दृश्यते यत्र स्वर्गसोपानमूर्तिभृत्
जिच्या पाण्यात दूधासारखे लाटा दिसतात, आणि जिथे लाटा स्वर्गाच्या पायरीसारख्या स्वरूपात दिसतात.
यस्या वारिकणस्पर्शान्महापातकसंचयः । पलायते न कुत्रापि स्थानमीक्षन्समंततः
जिच्या पाण्याच्या थेंबांच्या स्पर्शाने मोठ्या पापांचा समूह पळून जातो, आणि कुठेही थांबू शकत नाही.
गंगां प्राप्याथ सौमित्रिर्जानकीं स्यंदने स्थिताम् । उवाच निर्गलद्बाष्प एहि सीते रथाद्भुवि
गंगा नदीवर पोहोचल्यावर सौमित्र लक्ष्मणाने, अश्रू वाहत, रथात उभी असलेल्या जानकीला म्हणाले, "सीते, रथातून खाली जमिनीवर ये."
सीता तद्वाक्यमाकर्ण्य क्षणादवततार सा । लक्ष्मणेन धृता बाहौ स्खलंती पथि कंटकैः
सीतेने ती वचने ऐकून लगेच खाली उतरली. लक्ष्मणाच्या हाताचा आधार घेत, काट्यांनी टोचल्यामुळे ती वाटेवर अडखळत चालली.
शेष उवाच। अथ नावा समुत्तीर्य जाह्नवीं लक्ष्मणस्तदा । जानकीं परतस्तीरे हस्ते धृत्वा वनं ययौ
शेष म्हणाला: त्या वेळी लक्ष्मणाने नावेतून जाह्नवी नदी ओलांडली आणि जानकीचा हात धरून तीला दुसऱ्या काठावरच्या जंगलात नेले.