शोभनोरुकटिशोभया युतं । जानुयुग्मममलं स्वसेवितम् । पादपद्ममखिलैर्निजैः सदा । सेवितं रघुपतिं सुशोभनम्
सुंदर वस्त्रांनी आणि तेजस्वी कटीने शोभलेले, त्यांची निर्मळ गुडघी प्रेमाने सेविली जातात; त्यांच्या कमळासारख्या पायांची नेहमीच आप्तजनांनी सेवा केली जाते, आणि रघुपती तेजाने उजळून निघतात.
एतद्रूपधरो रामो मया किं तु स वर्ण्यते । शताननोपि नो याति पक्षिणः किमु मादृशाः
राम हे असं रूप धारण करतात, पण मी त्यांचं वर्णन कसं करू? शंभर तोंड असलेले देखील त्यांना पोहोचू शकत नाहीत—मग माझ्यासारख्या पक्ष्यांनी काय करावं?
यद्रूपं वीक्ष्य ललिता मनोहरवपुर्धरा । लक्ष्मीर्मुमोह भुविका वर्तते या न मोहति
त्यांचं मनमोहक आणि आकर्षक रूप पाहून लक्ष्मी सुद्धा या पृथ्वीवर मोहून गेली, जिच्यावर कधीच मोह होत नाही.
महाबलो महावीर्यो महामोहनरूपधृक् । किं वर्णयामि श्रीरामं सर्वैश्वर्यगुणान्वितम्
ते अत्यंत बलवान, पराक्रमी आणि अत्यंत मोहक रूपाचे आहेत; मी श्रीरामांचं वर्णन कसं करू, जे सर्व ऐश्वर्यगुणांनी युक्त आहेत?
धन्या सा जानकीदेवी महामोहनरूपधृक् । रंस्यते येन सहिता वर्षाणामयुतं मुदा
ती जानकी देवी धन्य आहे, जिला अत्यंत मोहक रूप लाभलं आहे; ती त्यांच्या सोबत दहा हजार वर्षे आनंदाने रमते.
त्वं कासि किं तु नामासि बत सुंदरि यत्तु माम् । परिपृच्छसि वैदग्ध्याद्रामकीर्तनमादरात्
तू कोण आहेस, तुझं नाव काय, हे सुंदरिनी? तरी तू मला कौशल्याने विचारतेस, रामाचं कीर्तन ऐकायला उत्सुकतेने.
एतद्वाक्यं समाकर्ण्य जानकी पक्षिणोर्युगम् । उवाच जन्मललितं शंसंती स्वस्य मोहनम्
ही वचने ऐकून जानकीने त्या दोन पक्ष्यांशी संवाद साधला, आणि आपल्या मोहक जन्माची आणि स्वतःच्या आकर्षणाची कथा सांगितली.
या त्वया जानकी प्रोक्ता साहं जनकपुत्रिका । स रामो मां यदाभ्येत्य प्राप्स्यते सुमनोहरः
ज्या जानकीबद्दल तू बोललीस, ती मीच आहे, जनकाची कन्या; जेव्हा तो मनोहारी राम माझ्याकडे येईल, तेव्हा तो मला मिळवेल.
तदा वां मोचयाम्यद्धानान्यथा वाक्यलोभिता । लालयामि सुखेनास्तां मद्गेहे मधुराक्षरौ
तेव्हा मी तुम्हा दोघांना सोडीन, किंवा तुमच्या बोलण्याने आकर्षित होऊन, मी तुम्हा दोघांना माझ्या घरी आनंदाने जपेन, गोड बोलणाऱ्यांनो.
इत्युक्तं तत्समाकर्ण्य वेपतुर्भयतां गतौ । परस्परं प्रक्षुभितौ जानकीमित्यवोचताम्
ती असं म्हणाल्यावर आणि त्यांनी ते ऐकल्यावर, भीतीने थरथरत, ते पक्षी अस्वस्थ झाले आणि एकत्रितपणे जानकीला म्हणाले.
वयं वै पक्षिणः साध्वि वनस्था वृक्षगोचराः । परिभ्रमाम सर्वत्र नो सुखं नो भवेद्गृहे
आम्ही पक्षी आहोत, हे सती, जंगलात राहणारे आणि झाडांवर विहरणारे; आम्हाला घरात कधीच सुख मिळत नाही.
अंतर्वत्नी स्वके स्थाने गत्वा संसूय पुत्रकान् । त्वत्स्थानमागमिष्यामि सत्यं मे ह्युदितं वचः
माझी जोडीदार तिच्या जागी राहून पिल्लांची काळजी घेईल; मग मी तुझ्या घरी येईन—माझं वचन खरं आहे.
एवं प्रोक्ता तया सा तु न मुमोच शुकीं स्वयम् । तदापतिस्तां प्रोवाच विनीतवदनुत्सुकः
असं सांगितल्यावरही तिने ती मादी शुक स्वतः सोडली नाही; तेव्हा तिचा जोडीदार, विनम्रपणे आणि उत्कटतेने, तिला म्हणाला.
सीते मुंच कथं भार्यां रक्षसे मे मनोहरीम् । आवां गच्छाव विपिने विचरावः सुखं वने
सीते, माझ्या प्रिय पत्नीला, जिला तू जपतेस, सोड; आम्ही दोघं वनात जाऊन आनंदाने विहरणार.
अंतर्वत्नी तु वर्तेत भार्या मम मनोरमा । तस्याः प्रसूतिं कृत्वा त्वामागमिष्यामि शोभने
माझी जोडीदार, माझी मनोहर पत्नी, तिथेच राहील; तिच्या पिल्लांना जन्म दिल्यावर, हे सुंदरिनी, मी तुझ्याकडे येईन.
इत्युक्ता निजगादेमं सुखं गच्छ महामते । एतां रक्षामि सुखिनीं मत्पार्श्वे प्रियकारिणीम्
असं ऐकून तिने उत्तर दिलं: 'हे महाबुद्धी, तू आनंदाने जा; मी हिला, जी माझ्या जवळ राहून प्रेमाने वागते, सुखरूप राखीन.'
इत्युक्तो दुःखितः पक्षी तामूचे करुणान्वितः । योगिभिः प्रोच्यते यद्वै तद्वचस्तथ्यमेव हि
असं ऐकून तो दुःखी पक्षी, करुणेने भरून, म्हणाला: 'योगींनी जे सांगितलं आहे, ते खरंच आहे.'
न वक्तव्यं न वक्तव्यं मौनमाश्रित्य तिष्ठताम् । नोचेत्स वाक्यदोषेण प्राप्नोत्यालानमुन्मदः
'हे बोलू नये, हे बोलू नये—मौन राखावं; नाहीतर वाणीच्या दोषामुळे माणूस वेडसर होतो.'
वयं चेदत्र वाक्यं नाकरिष्याम नगोपरि । बंधनं कथमावां स्यात्तस्मान्मौनं समाचरेत्
आपण या नगरीवर काहीही बोललो नाही, तर आपल्याला बांधता येईल का? म्हणून आपण शांत राहूया.
इत्युक्त्वा तां प्रत्युवाच नाहं जीवामि सुंदरि । एतया भार्यया सीते तस्मान्मुंच मनोहरे
असं सांगून त्याने तिला उत्तर दिलं, "सुंदरी, मी या पत्नीबरोबर राहू शकत नाही, सीते. म्हणून, मनोहरिणी, मला सोड."
अनेकविधवाक्यैः सा बोधिता नामुचत्तदा । कुपिता दुःखिता भार्या शशाप जनकात्मजाम्
अनेक प्रकारे समजावलं तरी तिने त्याला सोडलं नाही. रागावलेली आणि दुःखी पत्नीने जनकात्मजेला शाप दिला.
यथा त्वं पतिना सार्धं वियोजयसि मामितः । तथा त्वमपि रामेण वियुक्ता भव गर्भिणी
जशी तू मला इथे पतीपासून वेगळी करतेस, तशीच तूही, गरोदर असताना, रामापासून वेगळी होशील.
इत्युक्तवत्यां तस्यां तु दुःखितायां पुनः पुनः । प्राणा निरगमन्दुःखात्पतिदुःखेन पूरितात्
ती वारंवार दुःखाने बोलत राहिली, आणि पतीच्या दुःखाने भरून तिचा प्राण निघून गेला.
रामं रामं स्मरंत्याश्च वदंत्यांश्च पुनः पुनः । विमानमागतं सुष्ठु पक्षिणी स्वर्गता बभौ
ती रामाचे नाव पुन्हा पुन्हा आठवत आणि उच्चारत असताना, एक सुंदर विमान आले आणि ती पक्षिणी स्वर्गात गेली.
तस्यां मृतायां दुःखार्तो भर्ता तस्याः स पक्षिराट् । परमं क्रोधमापन्नो जाह्नव्यां दुःखितोऽपतत्
ती मेली तेव्हा तिचा नवरा, पक्षिराज, दुःखाने व्याकुळ होऊन, प्रचंड राग आणि वेदनेने, जाह्नवीत पडला.
तथा भवामि रामस्य नगरे जनपूरिते । मद्वाक्यादियमुद्विग्ना वियोगेन सुदुःखिता
रामाच्या लोकांनी भरलेल्या नगरीत असेच घडेल; माझ्या शब्दांमुळे ती व्याकुळ झाली आणि विरहाने फार दुःखी झाली.
इत्युक्त्वा स पपातोदे जाह्नव्या भ्रमशोभिते । दुःखितः कुपितो भीतस्तद्वियोगेन कंपितः
असं सांगून तो दुःखी, रागावलेला, घाबरलेला आणि विरहाने कंपित होऊन, सुंदर वाहणाऱ्या जाह्नवीत पडला.
क्रुद्धत्वाद्दुःखितत्वाच्च सीताया अपमाननात् । अंत्यजत्वं परं प्राप्तो रजकः क्रोधनाभिधः
राग, दुःख आणि सीतेचा अपमान यामुळे क्रोधन नावाच्या धोब्याला मृत्यूनंतर अंत्यजत्व प्राप्त झाले.
यः क्रोधाच्च स्वकान्प्राणान्महतां दुष्टमाचरन् । संत्यजेत्स मृतो याति अंत्यजत्वं द्विजोत्तमः
जो कोणी रागाने स्वतःच्या जीवावर वाईट कृत्य करतो, तो मृत्यूनंतर अंत्यज होतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणा.
तज्जातं रजकोक्त्यासौ निंदिता च वियोगिता । रजकस्य च शापेन वियुक्ता सा वनं गता
धोब्याच्या शब्दांमुळे ती निंदित आणि सोडली गेली; आणि त्याच्या शापामुळे ती वेगळी होऊन वनात गेली.