यत्त्वं कथयसि भ्रातस्तत्सर्वं धर्मसंयुतम् । परं यद्वच्म्यहं वाक्यं तत्कुरुष्व ममाज्ञया
'भाऊ, तू जे काही सांगितलेस ते सर्व धर्माला अनुरूप आहे. पण आता मी आणखी एक गोष्ट सांगतो, ती माझ्या आज्ञेने कर.'
जानाम्येनां वह्निशुद्धां पवित्रां लोकपूजिताम् । लोकापवादाद्भीतोऽहं त्यजामि स्वां तु जानकीम्
'मला माहीत आहे की सीता अग्निपरीक्षेत शुद्ध झाली, पवित्र आहे आणि जगात तिचा सन्मान होतो. पण लोकांच्या निंदेच्या भीतीने मला माझी सीता सोडावी लागेल.'
तस्मात्करे शितं धृत्वा करवालं सुदारुणम् । शिरश्छिंध्यथवा जायां जानकीं मुंच वै वने
'म्हणून, हातात तीक्ष्ण तलवार घे आणि माझे डोके छाट, किंवा सीतेला वनात सोडून दे.'
इति वाक्यं समाकर्ण्य रामस्य भरतोऽपतत् । मूर्च्छितः सन्क्षितौ देहे कंपयुक्तः सबाष्पकः
रामाची ही वचने ऐकून, भरत जमिनीवर कोसळला, शुद्ध हरपला, त्याचे शरीर थरथरत होते आणि डोळ्यातून अश्रू वाहत होते.
वात्स्यायन उवाच। जगत्पवित्रसत्कीर्ति जानक्या वाच्यवाचनम् । कथं समकरोत्स्वामी तन्मे कथय सुव्रत
वात्स्यायन म्हणाले, 'हे सुभग व्रत धारण करणाऱ्या, जगाला पावन करणाऱ्या आणि प्रसिद्ध असलेल्या जानकीच्या प्रश्नोत्तराची कथा प्रभूंनी कशी केली, ते मला सांग.'
यथा मे मनसः सौख्यं भविष्यति सुशोभनम् । तथा कुरुष्व शेषाद्य त्वन्मुखान्निःसृतामृतम् । पिबतस्तृप्तिरेव स्याद्यया संसृतिकृं तनम्
माझ्या मनाला उत्तम आनंद मिळावा म्हणून, आता उरलेली कथा तू सांग. तुझ्या मुखातून येणारे अमृत मी प्यावे, ज्यामुळे मन तृप्त होते आणि संसाराच्या बंधनातून मुक्ती मिळते.
शेष उवाच। मिथिलायां महापुर्यां जनको नाम भूपतिः । तस्यां करोति सद्राज्यं धर्मेणाराधयन्प्रजाः
शेष म्हणाले, मिथिला या महानगरात जनक नावाचा एक राजा होता. तो धर्माने प्रजा संतुष्ट करून उत्तम राज्यकारभार करत असे.
तस्य संकर्षतो भूमिं सीतया दीर्घमुख्यया । सीरध्वजस्य निरगात्कुमारी ह्यतिसुंदरी
एकदा तो राजा नांगर चालवीत असताना, त्या नांगराच्या ओळीतून दीर्घमुखी, अतिशय सुंदर अशी एक कन्या प्रकट झाली.
तदात्यंतं मुदं प्राप्तः सीरकेतुर्महीपतिः । सीता नामाकरोत्तस्या मोहिन्या जगतः श्रियः
त्या वेळी सीराकेतू राजा अत्यंत आनंदी झाला. त्याने त्या मुलीचे नाव 'सीता' ठेवले, जी जगाच्या सौंदर्याची आणि मोहाची मूर्ती होती.
सैकदोद्यानविपिने खेलंती सुमनोहरा । अपश्यत्स्वमनःकांतं शुकशुक्योर्युगं वदत्
एकदा ती सीता रम्य अशा बागेत खेळत असताना, तिला आपल्या मनाला प्रिय असे एक पोपट आणि पोपटीचे जोडपे दिसले.
अत्यंतं हर्षमापन्नमत्यंतं कामलोलुपम् । परस्परं भाषमाणं स्नेहेन शुभया गिरा
ते दोघेही अत्यंत आनंदात आणि प्रेमाने एकमेकांशी गोड शब्दात बोलत होते.
रममाणं तदा युग्मं नभसि क्षिप्रवेगतः । समुत्पतन्नगोपस्थे स्थितं शब्दं चकार तत्
ते जोडपे एकत्र रममाण होत असताना, झपाट्याने आकाशात उडून, एका झाडाच्या फांदीवर येऊन बसले आणि तेथे आवाज करू लागले.
रामो महीपतिर्भूमौ भविष्यति मनोहरः । तस्य सीतेति नाम्ना तु भविष्यति महेलिका
'राम' नावाचा एक मनोहारी राजा पृथ्वीवर जन्म घेईल आणि त्याची राणी 'सीता' या नावाने ओळखली जाईल.
स तया सह वर्षाणां सहस्राण्येकयुग्दश । राज्यं करिष्यते धीमान्कर्षन्भूमिपतीन्बली
तो बुद्धिमान आणि बलवान राजा सीतेसह अकरा हजार वर्षे राज्य करील आणि इतर राजांना जिंकून आपले सामर्थ्य दाखवील.
धन्या सा जानकी देवी धन्योऽसौ रामसंज्ञितः । यौ परस्परमापन्नौ पृथिव्यां रंस्यतो मुदा
ती जानकी देवी धन्य आहे आणि राम नावाचा तो राजा देखील धन्य आहे. हे दोघे पृथ्वीवर एकमेकांना मिळून आनंदाने रमतील.
इति संभाष्यमाणं तु शुकयुग्मं तु मैथिली । ज्ञात्वेदं देवतायुग्मं वाणीं तस्य विलोक्य च
ही बोलणी ऐकून, मैथिलीने ओळखले की हे पोपटांचे जोडपे प्रत्यक्ष देवदूत आहेत, त्यांच्या वाणी आणि हावभाव पाहून तिला हे समजले.
मदीयास्तु कथा रम्याः कुरुते शुकयोर्युगम् । एतद्गृहीत्वा पृच्छामि सर्वं वाक्यं गतार्थकम्
'माझ्या कथा रम्य आहेत, हे पोपटांचे जोडपे त्या पुन्हा सांगत आहेत. हे लक्षात घेऊन मी त्यांना सर्व काही विचारणार आहे.'
एवं विचार्य सा स्वीयाः सखीः प्रतिजगाद ह । गृह्णंतु शनकैरेतत्पक्षियुग्मं मनोहरम्
असे ठरवून तिने आपल्या सखींना सांगितले, 'हळूहळू हे सुंदर पक्ष्यांचे जोडपे पकडा.'
सख्यस्तास्तद्गिरिं गत्वा गृह्णन्पक्षियुगं वरम् । निवेदयामासुरिदं स्वसख्याः प्रियकाम्यया
सख्या त्या झाडाजवळ गेल्या, त्या सुंदर पक्ष्यांच्या जोडप्याला पकडले आणि आपल्या प्रिय मैत्रिणीकडे प्रेमाने आणून दिले.
बहुधा विविधाञ्छब्दान्कुर्वद्वीक्ष्य मनोहरम् । आश्वासयामास तदा पप्रच्छ तदिदं वचः
त्यांना अनेक प्रकारचे गोड आवाज करताना पाहून, तिने त्यांना धीर दिला आणि मग विचारले:
सीतोवाच। मा भैषातां युवां रम्यौ कौ वां कुत्र समागतौ । को रामः का च सा सीता तज्ज्ञानं तु कुतः स्मृतम्
सीता म्हणाली, 'घाबरू नका, तुम्ही दोघेही सुंदर आहात. तुम्ही कोण, कुठून आलात? राम कोण, सीता कोण? हे ज्ञान तुम्हाला कुठून मिळाले?'
तत्सर्वं शंसतं क्षिप्रं मत्तो वां व्येतु यद्भयम् । इति पृष्टं तया पक्षियुगं सर्वमशंसत
'हे सर्व मला लवकर सांगा, म्हणजे माझ्यामुळे तुमची भीती निघून जाईल.' असे तिने विचारल्यावर, त्या पक्ष्यांच्या जोडप्याने सर्व काही सांगितले.
पक्षियुग्ममुवाच। वाल्मीकिरास्ते सुमहानृषिर्धर्मविदुत्तमः । आवां तदाश्रमस्थाने सर्वदा सुमनोहरे
महर्षी वाल्मीकि, धर्माचे उत्तम जाणकार, आमच्यासोबत त्या सुंदर आश्रमात नेहमीच राहत होते.
सशिष्यान्गापयामास भावि रामायणं मुनिः । प्रत्यहं तत्पदस्मारी सर्वभूतहिते रतः
त्या ऋषीने आपल्या शिष्यांसह भविष्यातील रामायण गाऊन घेतले; तो दररोज त्याची पदे आठवत असे आणि सर्व जीवांच्या कल्याणात रममाण असे.
तदावाभ्यां श्रुतं सर्वं भावि रामायणं महत् । मुहुर्मुहुर्गीयमानमायातं परिपाठतः
त्या काळी आम्ही दोघांनी ते महान भविष्यातील रामायण, पुन्हा पुन्हा योग्य क्रमाने गायले आणि ऐकले.
शृण्वावां तेऽभिधास्यावो यो रामो या च जानकी । यद्यद्भविष्यते तस्या रामेण क्रीडितात्मना
आम्ही तिथे जे काही ऐकले ते आता तुला सांगतो—राम कोण आहे, जानकी कोण आहे, आणि रामाच्या खेळामध्ये त्यांच्यात जे काही घडेल ते सर्व.
ऋष्यशृंगकृतेष्ट्यां च चतुर्धा त्वंगतो हरिः । प्रादुर्भविष्यति श्रीमान्सुरस्त्रीगीतसत्कथः
ऋष्यशृंगाच्या यज्ञात, हरि चार भागांत प्रकट होईल, तेजस्वी आणि देवस्त्रियांनी गायलेल्या उत्तम कथा ज्याच्यावर गातात असा.
स कौशिकेन मिथिलां प्राप्स्यते भ्रातृसंयुतः । धनुष्पाणिस्तदा दृष्ट्वा दुर्ग्राह्यमन्यभूभुजाम्
तो विश्वामित्रांसोबत, आपल्या भावांसह मिथिलेला जाईल; तिथे, इतर राजांसाठी अप्राप्य असे धनुष्य पाहील.
धनुर्भंक्त्वा जनकजां प्राप्स्यते सुमनोहराम् । तया सह महद्राज्यं करिष्यति श्रुतं वरे
तो धनुष्य तोडून, जनकाची सुंदर कन्या मिळवेल; तिच्यासह मोठे राज्य करील, असे ऐकले आहे, हे श्रेष्ठे.
एतदन्यच्च तत्रस्थैः श्रुतमस्माभिरुद्गतैः । कथितं तव चार्वंगि मुंचावां गंतुकामुकौ
हे सर्व आणि त्याहून अधिक, तिथे उपस्थितांनी गायलेले, आम्ही ऐकले; हे सुंदर अंग असलेल्या, तुला सांगितले—आता आम्ही निघू इच्छितो.