कंकणस्वरशोभाढ्या कर्पूरागरुधूपिता । कांतं वीक्ष्य चलन्नेत्रा कामरूपमवोचत
कंकणांच्या आवाजाने सजलेली, कर्पूर आणि अगरूच्या सुवासाने दरवळणारी, तिची डोळ्यांची हालचाल प्रेमाने भरलेली, ती आपल्या देखण्या प्रियकराला म्हणाली.
नाथ त्वं तादृशो मह्यं भासि यादृग्रघोः पतिः । अत्यंतं सुंदरतरं वपुर्बिभ्रत्सुकोमलम्
नाथा, तू मला अगदी रघुकुळाच्या स्वामीसारखा भासतोस—अत्यंत सुंदर आणि कोमल रूप धारण केलेला.
पद्मप्रांतं नेत्रयुग्मं वक्षो मोहनविस्तृतम् । भुजौ च सांगदौ बिभ्रत्साक्षाद्राम इवासि मे
कमळासारखी डोळ्यांची जोडी, मोहक आणि रुंद छाती, आणि बलवान हात असलेला, तू मला अगदी रामासारखा वाटतोस.
इति वाक्यं समाकर्ण्य कांतायाः सुमनोहरम् । उवाच नेत्रयोः प्रांतं नर्तयन्कामसुंदरः
आपल्या प्रियतमेचे हे मनमोहक शब्द ऐकून, तो देखणा पुरुष डोळ्यांच्या कडा नाचवत उत्तरला:
शृणु कांते त्वया प्रोक्तं साध्व्या तु सुमनोहरम् । पतिव्रतानां तद्योग्यं स्वकांतो राम एव हि
ऐक प्रिये, तू जे बोललीस ते खरोखरच गोड आहे आणि सती स्त्रीला शोभणारे आहे; कारण पतीव्रता स्त्रीसाठी तिचा पती हाच राम असतो.
परं क्वाहं मंदभाग्यः क्व रामो भाग्यवान्महान् । क्व चाहं कीटवत्तुच्छः क्व ब्रह्मादिसुरार्चितः
पण मी कुठे आणि माझे हे थोडेसे भाग्य, आणि राम कुठे—तो अत्यंत भाग्यवान आणि महान! मी तर एका किड्यासारखा तुच्छ, आणि तो ब्रह्मादिक देवांनी पूजिला जाणारा!
खद्योतः क्व नभोरत्नं शलभः क्व नु पामरः । गजारिः क्व मृगेंद्रोऽसौ शशकः क्व नु मंदधीः
काजवा कुठे आणि आकाशातील रत्न कुठे? पतंग कुठे आणि हत्तींचा शत्रू, मृगांचा राजा सिंह कुठे? आणि मंदबुद्धी ससा कुठे?
क्व च सा जाह्नवी देवी क्व रथ्या जलमुत्पथम् । क्व मेरुः सुरसंवासः क्व गुंजापुंजकोल्पकः
ती पवित्र जाह्नवी देवी कुठे आणि रस्त्याच्या कडेला असलेलं पाणी कुठे? देवांचा निवास मेरू पर्वत कुठे आणि गुञ्जा बिया यांचा ढीग कुठे?
तथाहं क्व क्व रामोऽसौ यत्पादरजसांगना । शिलीभूता क्षणाज्जाता ब्रह्ममोहनरूपधृक्
तसंच, मी कुठे आणि तो राम कुठे, ज्याच्या पायधुळीच्या स्पर्शाने माझ्या अंगावर क्षणातच जणू काही दगडासारखं रूप आलं, जे ब्रह्मालाही चकित करणारं आहे.
इति वाक्यं प्रब्रुवाणं परिरेभे निजं पतिम् । जातकामा हृतप्रेम्णा नर्तित भ्रू धनुर्धरा
अशी वाणी बोलताच, ती आपल्या पतीला मिठी मारते; तिच्या मनात इच्छा जागी झाली, प्रेम हरवले आणि तिच्या भुवया धनुष्यासारख्या नाचू लागल्या.
इत्यादि वाक्यं संश्रुत्य गतश्चान्यनिवेशनम् । तावदन्यश्चरो वाक्यं शुश्राव यशसान्वितम्
अशा प्रकारची वचने ऐकून तो दुसऱ्या खोलीत गेला; तेवढ्यात, दुसरा प्रियकर ती यशस्वी वचने ऐकतो.
काचित्पुष्पमयीं शय्यां चंदनं सह चंद्रकम् । सर्वं विधाय कामार्हं जगाद वचनं पतिम्
एक स्त्री फुलांची शय्या, चंदन आणि चंद्रप्रकाश यांची सुंदर सजावट करून, सर्व काही आनंदासाठी तयार करून, आपल्या पतीला म्हणाली—
पते कुरुष्व भोगार्हे शयनं पुष्पमंचके । चंदनादिकलेपं च तथा भोगमनेकधा
प्रिय, या फुलांच्या पलंगावर बसून, चंदन आणि इतर सुगंधी लेप लावून, सर्व प्रकारचे सुख उपभोग.
त्वादृशा एव भोगार्हा न च रामपराङ्मुखाः । सर्वं रामकृपाप्राप्तमुपभुंक्ष्व यथातथम्
तुझ्यासारखेच लोक या सुखाला पात्र आहेत, जे रामाकडे पाठ फिरवतात ते नाहीत; हे सर्व रामाच्या कृपेने मिळालं आहे—जसं आहे तसं उपभोग.
मत्सदृशी कामिनी ते चंदनं तापहारकम् । पर्यंकः पुष्परचितः सर्वं रामकृपाभवम्
माझ्यासारखी कामिनी, उष्णता कमी करणारे चंदन, फुलांनी सजवलेला पलंग—हे सर्व रामाच्या कृपेने मिळालं आहे.
ये रामं न भजिष्यंति ते नरा जठरं स्वयम् । न भर्तुं शक्नुवंत्येव वस्त्रभोगादि वर्जिताः
जे लोक रामाची भक्ती करत नाहीत, त्यांना स्वतःच्या कष्टाने पोट भरावं लागतं, ते वस्त्र आणि सुख उपभोगू शकत नाहीत, अशा गोष्टींना वंचित राहतात.
इति ब्रुवंतीं महिलां हर्षितः पतिरब्रवीत् । सर्वं तथ्यं ब्रवीषि त्वं मम रामकृपाभवम्
अशी बोलणारी पत्नी ऐकून पती आनंदित होऊन म्हणाला—'तू जे काही सांगितलंस ते सर्व खरं आहे; हे सर्व रामाच्या कृपेने मिळालं आहे.'
इत्येवं रामभद्रस्य यशः श्रुत्वा गतश्चरः । तावदन्यस्य वेश्मस्थश्चरोऽन्य शुश्रुवे वचः
अशा प्रकारे रामभद्राचं यश ऐकून तो प्रियकर निघून गेला; तेवढ्यात, दुसऱ्या घरात असलेला दुसरा प्रियकर ती वचने ऐकतो.
काचित्कांतेन पर्यंके वीणावादनतत्परा । कांतेन रामसत्कीर्तिं गायमाना पतिं जगौ
एक स्त्री आपल्या प्रियकरासोबत फुलांच्या पलंगावर बसून, वीणेवर तल्लीन होऊन, रामाची पवित्र कीर्ती गात आपल्या पतीला म्हणाली—
स्वामिन्वयं धन्यतमा येषां पुर्याः पतिः प्रभुः । श्रीरामः स्वप्रजाः पुत्रानिव पाति च रक्षकः
स्वामी, आपण फार भाग्यवान आहोत, कारण आपल्या नगरीचे स्वामी श्रीराम आहेत; ते आपल्या प्रजेला मुलांसारखे जपत आहेत.
यो महत्कर्मदुःसाध्यं कृतवान्सुलभं न तत् । समुद्रं यो निजग्राह सेतुं तत्र बबंध च
ज्यांनी कठीण आणि दुर्मिळ असे कार्य सहज साध्य केले—समुद्राला थांबवले आणि त्यावर सेतू बांधला.
रावणं यो रिपुं हत्वा लंकां संभज्य वानरैः । जानकीमाजहारात्र महदाचारमाचरत्
ज्यांनी रावणाचा वध करून, वानरांसह लंका जिंकली आणि त्या रात्री जानकीला परत आणली—त्यांनी मोठं आणि पुण्य कार्य केलं.
इति प्रोक्तं समाकर्ण्य वचः सुमधुराक्षरम् । पतिः स्मितं चकारेमां वाक्यं पुनरथाब्रवीत्
अशी मधुर आणि गोड शब्दांत वचने ऐकून, पती हसला आणि पुन्हा म्हणाला—
मुग्धेनेदं महत्कर्म रामचंद्रस्य भामिनी । दशाननवधादीनि समुद्र दमनानि च
सुंदरी, रामचंद्राचं हे महान कार्य—दशाननाचा वध आणि समुद्राला वश करणं—हे सर्व निरागसपणाने केलं गेलं.
लीलयायोऽवनिं प्राप्तो ब्रह्मादिप्रार्थितो महान् । करोति सच्चरित्राणि महापापहराणि च
तो महापुरुष ब्रह्मा आणि इतर देवांनी विनंती केल्यावर, आपल्या इच्छेने पृथ्वीवर आला. तो नेहमीच उत्तम आणि पवित्र कृत्ये करतो, तसेच मोठ्या पापांचा नाश करणारी कर्मेही करतो.
मा जानीहि नरं रामं कौसल्यानंददायकम् । सृजत्यवति हंत्येतद्विश्वं लीलात्तमानुषः
कौसल्येला आनंद देणारा राम हा फक्त एक साधा मनुष्य आहे असे समजू नकोस. हे संपूर्ण जग तोच निर्माण करतो, पालन करतो आणि नाशही करतो, जरी तो मानवाच्या रूपात दिसत असला तरी.
धन्या वयं ये रामस्य पश्यामो मुखपंकजम् । ब्रह्मादिसुरदुर्दर्शं महत्पुण्यकृतो वयम्
आपण किती भाग्यवान आहोत! कारण आपण रामाचे कमळासारखे सुंदर मुख पाहू शकतो, जे ब्रह्मा आणि इतर देवतांनाही पाहता येत नाही. आपल्यावर खरोखरच मोठे पुण्य आहे.
अशृणोद्रामचंद्रस्य चरित्रं श्रुतिसौख्यदम् । इत्यादिवाक्यं शुश्राव चारो द्वारिस्थितो मुहुः
दारात उभा असलेला एक गुप्तचर वारंवार असे शब्द ऐकत होता—'जो कोणी रामाचे चरित्र ऐकतो, त्याच्या कानांना आनंद मिळतो...''
अन्यो ह्यन्यं गृहं गत्वा तस्थौ श्रोतुं हरेर्यशः । तत्रापि रामभद्रस्य यशः शुश्राव शोभनम्
दुसरा गुप्तचर दुसऱ्या घरात गेला आणि तिथे हरिचे यश ऐकण्यासाठी थांबला. तिथेही त्याने रामभद्राचे सुंदर कीर्तन ऐकले.
खेलंती स्वामिना सार्धं द्यूतेन सुमनोहरा । उवाच वाक्यं मधुरं नर्तयंतीव कंकणे
एक स्त्री आपल्या पतीसोबत मनमोहकपणे पासा खेळत होती आणि गोड बोलत होती. तिच्या हातातील कंकणे जणू नाचत होती.