ते प्रत्यहं रामकथाः शृण्वंतः सुमनोहराः । तद्दिने गतवंतस्तु धनाढ्यस्य गृहं महत्
ते दररोज रामाच्या मनमोहक कथा ऐकत असत; त्या दिवशी ते एका श्रीमंत माणसाच्या मोठ्या घरात गेले.
दीपं वीक्ष्य प्रज्वलंतं वचनं वीक्ष्य मानुषम् । स्थितास्तत्र क्षणं चाराः समशृण्वन्यशो भृशम्
तेथे दिवा तेजाने उजळलेला आणि माणसांची बोलणी ऐकू येत होती. गुप्तहेर तिथे क्षणभर थांबले आणि लक्षपूर्वक संभाषण ऐकू लागले.
तत्र काचन वामाक्षी बालकं प्रति हर्षिता । स्तनं धयंतं निजगौ वाक्यं तु सुमनोहरम्
तेथे एक सुंदर डोळ्यांची स्त्री आपल्या बाळाकडे आनंदाने पाहत, तो तिचं दूध पित असताना, अत्यंत गोड बोलली.
पिब पुत्र यथेष्टं त्वं स्तन्यं मम मनोहरम् । पश्चात्तव सुदुष्प्रापं भविष्यति ममात्मज
माझ्या मुला, हवं तितकं हे गोड दूध प्यावं; कारण नंतर हे तुला मिळणं फार कठीण होईल.
एतत्पुर्याः पती रामो नीलोत्पलदलप्रभः । तत्पुरीस्थजनानां तु न भविष्यति वै जनुः
या नगरीचा स्वामी, निळ्या कमळाच्या पाकळीप्रमाणे तेजस्वी राम, या नगरीतील लोकांना पुन्हा जन्म घेऊ देणार नाही.
जन्माभावात्कथं पानं स्तन्यस्य भुवि जायते । तस्मात्पिब मुहुः स्तन्यं दुर्ल्लभं हृदि मन्य च
पुन्हा जन्मच नसेल, तर पृथ्वीवर दूध पिण्याची संधी कुठून येईल? म्हणून हे दुर्मिळ दूध पुन्हा पुन्हा पिऊन, ते मनात साठव.
ये श्रीरामं स्मरिष्यंति ध्यायंति च वदंति ये । तेषामपि पयःपानं न भविष्यति जातुचित्
जे लोक श्रीरामाचे स्मरण करतात, ध्यान करतात आणि त्याचे गुणगान करतात, त्यांनाही कधीच पुन्हा दूध पिण्याचा जन्म मिळणार नाही.
इत्यादिवाक्यं संश्रुत्य श्रीरामयशसोऽमृतम् । हर्षिताः प्रययुर्गेहमन्यद्भाग्यवतो महत्
अशा श्रीरामाच्या कीर्तीने भरलेल्या अमृतासारख्या शब्दांनी आनंदलेले गुप्तहेर दुसऱ्या भाग्यवान मोठ्या घराकडे गेले.
तावदन्यश्चरस्तत्र मनोरममिदं गृहम् । मत्वा तिष्ठन्हि रामस्य क्षणं शुश्रूषया यशः
तोपर्यंत दुसरा गुप्तहेर तिथेच उभा राहिला, हे सुंदर घर पाहत आणि क्षणभर रामाच्या कीर्तीची वाट पाहत ऐकत राहिला.
तत्र काचिन्निजं कांतं पर्यंकोपरि सुस्थितम् । तांबूलं चर्वती दत्तं भर्त्तास्नेहेन सुंदरी
तेथे एक सुंदर स्त्री आपल्या प्रियकरासोबत पलंगावर बसली होती आणि पतीने प्रेमाने दिलेला तांबूल चघळत होती.
कंकणस्वरशोभाढ्या कर्पूरागरुधूपिता । कांतं वीक्ष्य चलन्नेत्रा कामरूपमवोचत
कंकणांच्या आवाजाने सजलेली, कर्पूर आणि अगरूच्या सुवासाने दरवळणारी, तिची डोळ्यांची हालचाल प्रेमाने भरलेली, ती आपल्या देखण्या प्रियकराला म्हणाली.
नाथ त्वं तादृशो मह्यं भासि यादृग्रघोः पतिः । अत्यंतं सुंदरतरं वपुर्बिभ्रत्सुकोमलम्
नाथा, तू मला अगदी रघुकुळाच्या स्वामीसारखा भासतोस—अत्यंत सुंदर आणि कोमल रूप धारण केलेला.
पद्मप्रांतं नेत्रयुग्मं वक्षो मोहनविस्तृतम् । भुजौ च सांगदौ बिभ्रत्साक्षाद्राम इवासि मे
कमळासारखी डोळ्यांची जोडी, मोहक आणि रुंद छाती, आणि बलवान हात असलेला, तू मला अगदी रामासारखा वाटतोस.
इति वाक्यं समाकर्ण्य कांतायाः सुमनोहरम् । उवाच नेत्रयोः प्रांतं नर्तयन्कामसुंदरः
आपल्या प्रियतमेचे हे मनमोहक शब्द ऐकून, तो देखणा पुरुष डोळ्यांच्या कडा नाचवत उत्तरला:
शृणु कांते त्वया प्रोक्तं साध्व्या तु सुमनोहरम् । पतिव्रतानां तद्योग्यं स्वकांतो राम एव हि
ऐक प्रिये, तू जे बोललीस ते खरोखरच गोड आहे आणि सती स्त्रीला शोभणारे आहे; कारण पतीव्रता स्त्रीसाठी तिचा पती हाच राम असतो.
परं क्वाहं मंदभाग्यः क्व रामो भाग्यवान्महान् । क्व चाहं कीटवत्तुच्छः क्व ब्रह्मादिसुरार्चितः
पण मी कुठे आणि माझे हे थोडेसे भाग्य, आणि राम कुठे—तो अत्यंत भाग्यवान आणि महान! मी तर एका किड्यासारखा तुच्छ, आणि तो ब्रह्मादिक देवांनी पूजिला जाणारा!
खद्योतः क्व नभोरत्नं शलभः क्व नु पामरः । गजारिः क्व मृगेंद्रोऽसौ शशकः क्व नु मंदधीः
काजवा कुठे आणि आकाशातील रत्न कुठे? पतंग कुठे आणि हत्तींचा शत्रू, मृगांचा राजा सिंह कुठे? आणि मंदबुद्धी ससा कुठे?
क्व च सा जाह्नवी देवी क्व रथ्या जलमुत्पथम् । क्व मेरुः सुरसंवासः क्व गुंजापुंजकोल्पकः
ती पवित्र जाह्नवी देवी कुठे आणि रस्त्याच्या कडेला असलेलं पाणी कुठे? देवांचा निवास मेरू पर्वत कुठे आणि गुञ्जा बिया यांचा ढीग कुठे?
तथाहं क्व क्व रामोऽसौ यत्पादरजसांगना । शिलीभूता क्षणाज्जाता ब्रह्ममोहनरूपधृक्
तसंच, मी कुठे आणि तो राम कुठे, ज्याच्या पायधुळीच्या स्पर्शाने माझ्या अंगावर क्षणातच जणू काही दगडासारखं रूप आलं, जे ब्रह्मालाही चकित करणारं आहे.
इति वाक्यं प्रब्रुवाणं परिरेभे निजं पतिम् । जातकामा हृतप्रेम्णा नर्तित भ्रू धनुर्धरा
अशी वाणी बोलताच, ती आपल्या पतीला मिठी मारते; तिच्या मनात इच्छा जागी झाली, प्रेम हरवले आणि तिच्या भुवया धनुष्यासारख्या नाचू लागल्या.
इत्यादि वाक्यं संश्रुत्य गतश्चान्यनिवेशनम् । तावदन्यश्चरो वाक्यं शुश्राव यशसान्वितम्
अशा प्रकारची वचने ऐकून तो दुसऱ्या खोलीत गेला; तेवढ्यात, दुसरा प्रियकर ती यशस्वी वचने ऐकतो.
काचित्पुष्पमयीं शय्यां चंदनं सह चंद्रकम् । सर्वं विधाय कामार्हं जगाद वचनं पतिम्
एक स्त्री फुलांची शय्या, चंदन आणि चंद्रप्रकाश यांची सुंदर सजावट करून, सर्व काही आनंदासाठी तयार करून, आपल्या पतीला म्हणाली—
पते कुरुष्व भोगार्हे शयनं पुष्पमंचके । चंदनादिकलेपं च तथा भोगमनेकधा
प्रिय, या फुलांच्या पलंगावर बसून, चंदन आणि इतर सुगंधी लेप लावून, सर्व प्रकारचे सुख उपभोग.
त्वादृशा एव भोगार्हा न च रामपराङ्मुखाः । सर्वं रामकृपाप्राप्तमुपभुंक्ष्व यथातथम्
तुझ्यासारखेच लोक या सुखाला पात्र आहेत, जे रामाकडे पाठ फिरवतात ते नाहीत; हे सर्व रामाच्या कृपेने मिळालं आहे—जसं आहे तसं उपभोग.
मत्सदृशी कामिनी ते चंदनं तापहारकम् । पर्यंकः पुष्परचितः सर्वं रामकृपाभवम्
माझ्यासारखी कामिनी, उष्णता कमी करणारे चंदन, फुलांनी सजवलेला पलंग—हे सर्व रामाच्या कृपेने मिळालं आहे.
ये रामं न भजिष्यंति ते नरा जठरं स्वयम् । न भर्तुं शक्नुवंत्येव वस्त्रभोगादि वर्जिताः
जे लोक रामाची भक्ती करत नाहीत, त्यांना स्वतःच्या कष्टाने पोट भरावं लागतं, ते वस्त्र आणि सुख उपभोगू शकत नाहीत, अशा गोष्टींना वंचित राहतात.
इति ब्रुवंतीं महिलां हर्षितः पतिरब्रवीत् । सर्वं तथ्यं ब्रवीषि त्वं मम रामकृपाभवम्
अशी बोलणारी पत्नी ऐकून पती आनंदित होऊन म्हणाला—'तू जे काही सांगितलंस ते सर्व खरं आहे; हे सर्व रामाच्या कृपेने मिळालं आहे.'
इत्येवं रामभद्रस्य यशः श्रुत्वा गतश्चरः । तावदन्यस्य वेश्मस्थश्चरोऽन्य शुश्रुवे वचः
अशा प्रकारे रामभद्राचं यश ऐकून तो प्रियकर निघून गेला; तेवढ्यात, दुसऱ्या घरात असलेला दुसरा प्रियकर ती वचने ऐकतो.
काचित्कांतेन पर्यंके वीणावादनतत्परा । कांतेन रामसत्कीर्तिं गायमाना पतिं जगौ
एक स्त्री आपल्या प्रियकरासोबत फुलांच्या पलंगावर बसून, वीणेवर तल्लीन होऊन, रामाची पवित्र कीर्ती गात आपल्या पतीला म्हणाली—
स्वामिन्वयं धन्यतमा येषां पुर्याः पतिः प्रभुः । श्रीरामः स्वप्रजाः पुत्रानिव पाति च रक्षकः
स्वामी, आपण फार भाग्यवान आहोत, कारण आपल्या नगरीचे स्वामी श्रीराम आहेत; ते आपल्या प्रजेला मुलांसारखे जपत आहेत.