मूर्च्छां प्राप महातेजाः पुष्कलो महदद्भुतम् । युद्धं विधाय सुमहद्राज्ञा सह महामतिः
महातेजस्वी पुष्कळ मोठ्या आश्चर्याने बेशुद्ध पडला; कारण त्याने त्या बुद्धिमान राजासोबत जबरदस्त युद्ध केले होते.
पुष्कले पतिते राजा शत्रुघ्नः शत्रुतापनः । सुरथं प्रति संक्रुद्धो जगाम स्यंदनस्थितः
पुष्कळ खाली पडल्यावर, शत्रूंचा संहार करणारा राजा शत्रुघ्न रागाने पेटून, रथावर उभा असलेल्या सुरथाकडे गेला.
उवाच सुरथं भूपं रामभ्राता महाबलः । त्वया महत्कृतं कर्म यद्बद्धः पवनात्मजः
रामाचा बलवान भाऊ सुरथ राजाला म्हणाला, 'तू वायुपुत्राला बांधून मोठे कृत्य केले आहेस.'
पुष्कलोऽपि महावीरस्तथान्ये मम सैनिकाः । पातिताः प्रधने घोरे महाबलपराक्रमाः
पुष्कळसुद्धा मोठा वीर आहे, आणि माझ्या सैन्यातील इतरही बलवान आणि पराक्रमी सैनिक रणाच्या मुख्य ठिकाणी पडले आहेत.
इदानीं तिष्ठ मद्वीरान्पातयित्वा रणांगणे । कुत्र यास्यसि भूमीश सहस्व मम सायकान्
आता थांब, रणांगणात माझ्या वीरांना पाडल्यानंतर, तू कुठे जाणार आहेस, भूमीच्या अधिपती? माझ्या बाणांना सहन कर.
इत्थमाश्रुत्य वीरस्य भाषितं सुरथो बली । जगाद रामपादाब्जं दधच्चेतसि शोभनम्
त्या वीराच्या शब्दांनी बलवान सुरथाने, आपल्या मनात रामाच्या सुंदर चरणकमळांचे स्मरण करत, असे उत्तर दिले.
मया ते पातिताः संख्ये वीरा मारुतजोन्मुखाः । इदानीं पातयिष्यामि त्वामपि प्रधनांगणे
मी रणात तुझ्या वायुपुत्राकडे तोंड करून उभ्या असलेल्या वीरांना पाडले आहे; आता मुख्य रणांगणात तुलाही पाडीन.
स्मरस्व रामं यो वीरः स्वमागत्य प्ररक्षति । अन्यथा जीवितं नास्ति मत्पुरः शत्रुतापन
रामाचे स्मरण कर, तो वीर आपल्या लोकांचे रक्षण करायला येतो; नाहीतर, शत्रूंचा संहार करणारा, माझ्यासमोर तुझे प्राण वाचणार नाहीत.
इत्युक्त्वा बाणसाहस्रैस्तं जघान महीपतिः । शत्रुघ्नं शरसंघातपंजरे न्यदधात्परम्
असे म्हणून, त्या राजाने शत्रुघ्नावर हजारो बाणांचा वर्षाव केला आणि त्याला बाणांच्या जाळ्यात वेढून टाकले.
शत्रुघ्नः शरसंघातं मुंचंतं वह्निदैवतम् । अस्त्रं मुमोच दाहार्थं शराणां नतपर्वणाम्
शत्रुघ्नाने, जणू अग्निदेवतेसारखे बाणांचे समूह सोडताना पाहून, वाकलेल्या बाणांना जाळण्यासाठी एक अस्त्र सोडले.
तदस्त्रं मुक्तमालोक्य राजा वै सुरथो महान् । वारुणास्त्रेण शमयन्विव्याध शरकोटिभिः
ते शस्त्र सोडल्याचं पाहून, बलाढ्य सुरथ राजानं वारुण शस्त्रानं ते शांत केलं आणि बाणांच्या वर्षावानं हल्ला केला.
तदा तद्योगिनीदत्तमस्त्रं धनुषि संदधे । मोहनं सर्ववीराणां निद्राप्रापकमद्भुतम्
तेव्हा योगिनीने दिलेलं, सर्व वीरांना झोप आणणारं आणि अद्भुत असं मोहक शस्त्र त्यानं धनुष्याला लावलं.
तन्मोहनं महास्त्रं स वीक्ष्य राजा हरिंस्मरन् । जगाद शत्रुघ्नमयं सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः
ते मोठं मोहक शस्त्र पाहून, राजा हरिचं स्मरण करत शत्रुघ्नाला, सर्व शस्त्रास्त्रांमध्ये निपुण असलेल्या, म्हणाला.
मोहितस्य मम श्रीमद्रामस्य स्मरणेन ह । नान्यन्मोहनमाभाति ममापि भयतापदम्
मी मोहून गेलो असलो तरी, श्रीरामाचं स्मरण केल्यावर मला दुसरं कोणतंच मोहक शस्त्र दिसत नाही, ना भीती किंवा त्रास वाटतो.
इत्युक्तवति वीरे तु मुमोच स महास्त्रकम् । तेन बाणेन संछिन्नं पपात रणमंडले
असं म्हणून त्या वीरानं मोठं शस्त्र सोडलं; त्या बाणानं काहीतरी छेदून रणांगणात पाडलं.
तन्मोहनं महास्त्रं तु निष्फलं वीक्ष्य भूमिपे । अत्यंतं विस्मयं प्राप्य बाणं धनुषि संदधे
ते मोठं मोहक शस्त्र निष्फळ झालेलं पाहून, राजा अत्यंत आश्चर्यचकित झाला आणि त्यानं पुन्हा धनुष्याला बाण लावला.
लवणो येन निहतो महासुरविमर्दनः । तं बाणं चाप आधत्त घोरं कान्त्यानलप्रभम्
लवणासुर, जो मोठ्या राक्षसांचा संहार करणारा होता, त्याला ज्या बाणानं मारलं होतं तोच भयंकर आणि अग्निप्रमाणे तेजस्वी बाण त्यानं धनुष्याला लावला.
तं वीक्ष्य राजा प्रोवाच बाणोऽयमसतां हृदि । लगते रामभक्तस्य संमुखेऽपि न भात्यसौ
तो बाण पाहून राजा म्हणाला, 'हा बाण दुष्टांच्या हृदयात घुसतो; पण रामभक्ताच्या समोर तो आपली शक्ती दाखवत नाही.'
इत्येवं भाषमाणं तु बाणेनानेन शत्रुहा । विव्याध हृदये क्षिप्रं वह्निज्वालासमप्रभम्
असं बोलत असतानाच, शत्रूंचा संहार करणाऱ्यानं त्या अग्निज्वाळेसारख्या तेजस्वी बाणानं त्याच्या हृदयावर झपाट्यानं वार केला.
तेन बाणेन दुःखार्तो महापीडासमन्वितः । रथोपस्थे क्षणं मूर्च्छामवाप परतापनः
त्या बाणामुळे दुःखाने व्याकुळ होऊन, मोठ्या वेदनेत सापडून, तो क्षणभर रथावर बेशुद्ध पडला.
स क्षणात्तां व्यथां तीर्त्वा जगाद रिपुमग्रतः । सहस्वैकं प्रहारं मे कुत्र यासि ममाग्रतः
त्या वेदना क्षणात पार करून, त्यानं शत्रूच्या समोर म्हटलं, 'माझा एक वार सहन कर; माझ्या समोरून कुठे जातोस?'
एवमुक्त्वा महासंख्ये बाणमाधत्त सायके । ज्वालामालापरीतांगं स्वर्णपुंखसमन्वितम्
असं म्हणून, त्या मोठ्या सैन्यात त्यानं ज्वाळांनी वेढलेला आणि सोन्याच्या टोकाचा बाण धनुष्याला लावला.
स बाणो धनुषो मुक्तः शत्रुघ्नेन पथिस्थितः । छिन्नोऽप्यग्रफलेनाशु हृदये समपद्यत
शत्रुघ्नानं मार्गावर उभा राहून धनुष्यातून सोडलेला तो बाण, टोकावरून छेदला गेला तरी, झपाट्यानं हृदयापर्यंत पोहोचला.
तेन बाणेन संमूर्छ्य पपात स्यंदनोपरि । ततो हाहाकृतं सैन्यं भग्नं सर्वं पराद्रवत्
त्या बाणानं लागून तो रथावर बेशुद्ध पडला; मग सगळं सैन्य 'हाहा' करत पळून गेलं.
सुरथो जयमापेदे संग्रामे रामसेवकः । दशवीरा दशसुतैर्मूर्च्छिताः पतिताः क्वचित्
रामसेवक सुरथानं युद्धात विजय मिळवला; दहा वीर आणि त्यांचे दहा पुत्र कुठे कुठे बेशुद्ध पडले होते.
सुग्रीवस्तु तत्कटकं भग्नं वीक्ष्य रणांगणे । स्वामिनं मूर्च्छितं वापि ययौ योद्धुं नृपं प्रति
सुग्रीवानं रणांगणात आपली फौज तुटलेली आणि स्वामी बेशुद्ध पडलेला पाहून, राजाशी लढायला पुढे गेला.
आगच्छ भूप सर्वान्नो मूर्च्छयित्वा कुतो भवान् । गच्छति क्षिप्रं मां देहि युद्धं रणविशारद
'राजा, सर्वांना बेशुद्ध करून, तू कुठे चाललास? लवकर माझ्याशी युद्ध कर, रणात निपुण आहेस ना!'
एवमुक्त्वा नगं कंचिद्विशालं शाखया युतम् । उत्पाट्य प्राहरत्तस्य मस्तके बलसंयुतः
असं म्हणून, त्यानं एक मोठं फांदीसकट झाड उपटून, ताकदीनं राजाच्या डोक्यावर फेकून मारलं.
तेन प्रहारेण महाबलो नृपः । संवीक्ष्यसु ग्रीवमथो स्वचापे । बाणान्समाधाय शितान्सरोषा । ज्जघान वक्षस्यतिपौरुषो बली
त्या जोरदार आघाताने महाबली सुग्रीव राजा संतापला, त्याने आपल्या धनुष्यावर तीक्ष्ण बाण चढवले आणि मोठ्या ताकदीने सुरथाच्या छातीवर प्रहार केला.
तान्बाणान्व्यधमत्सर्वान्सुग्रीवः सहसा हसन् । ताडयामास हृदये सुरथं सुमहाबलः
सुग्रीवाने हसतच सर्व बाण सहज उडवून लावले आणि प्रचंड बळाने त्याने सुरथाच्या हृदयावर घाव घातला.