श्रुत्वा तत्प्रक्रमेद्यावत्तावद्बद्धो रणांगणे । राज्ञा रामास्त्रतो वीरो हनूमान्रामसेवकः
हे ऐकताच, श्रीरामांचा सेवक हनुमान राजाने रामास्त्राने रणभूमीत ताबडतोब बांधून टाकला.
उवाच भूपं हनुमान्किंकरोमि महीभुज । मत्स्वाम्यस्त्रेण संबद्धो नान्येन प्राकृतेन वै
हनुमान राजाला म्हणाला, 'राजन, मी काय करू? माझ्या स्वामीच्या अस्त्राने बांधला गेल्यावर मला कुठल्याही सामान्य उपायाने कोणी बांधू शकत नाही.'
तन्मानयामिभूपालनयस्वस्वपुरंप्रति । मोचयिष्यति मत्स्वामी आगत्य स दयानिधिः
राजाला त्याच्या स्वतःच्या नगरात परत घेऊन जा; माझा स्वामी, करुणेचा सागर, स्वतः येईल आणि त्याची सुटका करील.
बद्धे समीरजे क्रुद्धः पुष्कलो भूमिपं ययौ । तं पुष्कलं समायांतं विव्याध वसुभिः शरैः
समीराजाने राजा बांधल्यावर, रागाने पेटून पुष्कळ राजा जवळ गेला; पुष्कळ जवळ येताच त्याने धनदायिनी बाणांनी त्याच्यावर हल्ला केला.
अनेकबाणसाहस्रैर्निजघान नृपं बली । राज्ञानेके शरास्तस्य च्छिन्नाः प्रधनमंडले
शक्तिशाली पुष्कळाने असंख्य बाणांच्या वर्षावाने राजाचा पराभव केला; राजाने सोडलेले अनेक बाण मुख्य रणांगणात तुटून पडले.
एवं समरसंक्रुद्धे सुरथे पुष्कले तथा । बाणैर्व्याप्तं जगत्सर्वं स्थास्नुभूयश्चरिष्णु च
अशा प्रकारे, सुरथ आणि पुष्कळ दोघेही रणात प्रचंड क्रोधाने लढत असताना, साऱ्या जगात—स्थिर आणि चल—फक्त बाणच बाण भरले गेले.
तेषां रणोद्यमं वीक्ष्य मुमुहुः सुरसैनिकाः । मानवानां तु का वार्ता क्षणात्त्रासं समीयुषाम्
त्यांची रणाची तळमळ पाहून देवांची सैन्येही गोंधळून गेली; मग माणसांची काय कथा—ते क्षणातच घाबरून गेले.
अस्त्रप्रत्यस्त्रविगमैर्महामंत्रपरिस्तुतैः । बभूव तुमुलं युद्धं वीराणां रोमहर्षणम्
शस्त्र आणि प्रत्युत्तरशस्त्रांच्या अदलाबदलीने, मोठ्या मंत्रांनी गौरवलेल्या, त्या वीरांचे युद्ध इतके प्रचंड आणि रोमांचकारी झाले की अंगावर काटा आला.
तदा प्रकुपितो राजा नाराचं तु समाददे । छिन्नः स तु क्रुधा मुक्तैर्वत्सदंतैः सभारतैः
तेव्हा रागाने पेटून राजा नाराच नावाचा बाण उचलला; पण वत्सदंत आणि भारतांनी रागाने सोडलेल्या बाणांनी तो बाण तुटून पडला.
छिन्ने तस्मिञ्छरे राजा कोपादन्यं समाददे । छिनत्ति यावत्स शरं तावल्लग्नो हृदि क्षतः
तो बाण तुटल्यावर, राजा पुन्हा रागाने दुसरा बाण उचलतो; पण तो बाण तोडण्याआधीच त्याच्या हृदयात बाण घुसला आणि तो जखमी झाला.
मूर्च्छां प्राप महातेजाः पुष्कलो महदद्भुतम् । युद्धं विधाय सुमहद्राज्ञा सह महामतिः
महातेजस्वी पुष्कळ मोठ्या आश्चर्याने बेशुद्ध पडला; कारण त्याने त्या बुद्धिमान राजासोबत जबरदस्त युद्ध केले होते.
पुष्कले पतिते राजा शत्रुघ्नः शत्रुतापनः । सुरथं प्रति संक्रुद्धो जगाम स्यंदनस्थितः
पुष्कळ खाली पडल्यावर, शत्रूंचा संहार करणारा राजा शत्रुघ्न रागाने पेटून, रथावर उभा असलेल्या सुरथाकडे गेला.
उवाच सुरथं भूपं रामभ्राता महाबलः । त्वया महत्कृतं कर्म यद्बद्धः पवनात्मजः
रामाचा बलवान भाऊ सुरथ राजाला म्हणाला, 'तू वायुपुत्राला बांधून मोठे कृत्य केले आहेस.'
पुष्कलोऽपि महावीरस्तथान्ये मम सैनिकाः । पातिताः प्रधने घोरे महाबलपराक्रमाः
पुष्कळसुद्धा मोठा वीर आहे, आणि माझ्या सैन्यातील इतरही बलवान आणि पराक्रमी सैनिक रणाच्या मुख्य ठिकाणी पडले आहेत.
इदानीं तिष्ठ मद्वीरान्पातयित्वा रणांगणे । कुत्र यास्यसि भूमीश सहस्व मम सायकान्
आता थांब, रणांगणात माझ्या वीरांना पाडल्यानंतर, तू कुठे जाणार आहेस, भूमीच्या अधिपती? माझ्या बाणांना सहन कर.
इत्थमाश्रुत्य वीरस्य भाषितं सुरथो बली । जगाद रामपादाब्जं दधच्चेतसि शोभनम्
त्या वीराच्या शब्दांनी बलवान सुरथाने, आपल्या मनात रामाच्या सुंदर चरणकमळांचे स्मरण करत, असे उत्तर दिले.
मया ते पातिताः संख्ये वीरा मारुतजोन्मुखाः । इदानीं पातयिष्यामि त्वामपि प्रधनांगणे
मी रणात तुझ्या वायुपुत्राकडे तोंड करून उभ्या असलेल्या वीरांना पाडले आहे; आता मुख्य रणांगणात तुलाही पाडीन.
स्मरस्व रामं यो वीरः स्वमागत्य प्ररक्षति । अन्यथा जीवितं नास्ति मत्पुरः शत्रुतापन
रामाचे स्मरण कर, तो वीर आपल्या लोकांचे रक्षण करायला येतो; नाहीतर, शत्रूंचा संहार करणारा, माझ्यासमोर तुझे प्राण वाचणार नाहीत.
इत्युक्त्वा बाणसाहस्रैस्तं जघान महीपतिः । शत्रुघ्नं शरसंघातपंजरे न्यदधात्परम्
असे म्हणून, त्या राजाने शत्रुघ्नावर हजारो बाणांचा वर्षाव केला आणि त्याला बाणांच्या जाळ्यात वेढून टाकले.
शत्रुघ्नः शरसंघातं मुंचंतं वह्निदैवतम् । अस्त्रं मुमोच दाहार्थं शराणां नतपर्वणाम्
शत्रुघ्नाने, जणू अग्निदेवतेसारखे बाणांचे समूह सोडताना पाहून, वाकलेल्या बाणांना जाळण्यासाठी एक अस्त्र सोडले.
तदस्त्रं मुक्तमालोक्य राजा वै सुरथो महान् । वारुणास्त्रेण शमयन्विव्याध शरकोटिभिः
ते शस्त्र सोडल्याचं पाहून, बलाढ्य सुरथ राजानं वारुण शस्त्रानं ते शांत केलं आणि बाणांच्या वर्षावानं हल्ला केला.
तदा तद्योगिनीदत्तमस्त्रं धनुषि संदधे । मोहनं सर्ववीराणां निद्राप्रापकमद्भुतम्
तेव्हा योगिनीने दिलेलं, सर्व वीरांना झोप आणणारं आणि अद्भुत असं मोहक शस्त्र त्यानं धनुष्याला लावलं.
तन्मोहनं महास्त्रं स वीक्ष्य राजा हरिंस्मरन् । जगाद शत्रुघ्नमयं सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः
ते मोठं मोहक शस्त्र पाहून, राजा हरिचं स्मरण करत शत्रुघ्नाला, सर्व शस्त्रास्त्रांमध्ये निपुण असलेल्या, म्हणाला.
मोहितस्य मम श्रीमद्रामस्य स्मरणेन ह । नान्यन्मोहनमाभाति ममापि भयतापदम्
मी मोहून गेलो असलो तरी, श्रीरामाचं स्मरण केल्यावर मला दुसरं कोणतंच मोहक शस्त्र दिसत नाही, ना भीती किंवा त्रास वाटतो.
इत्युक्तवति वीरे तु मुमोच स महास्त्रकम् । तेन बाणेन संछिन्नं पपात रणमंडले
असं म्हणून त्या वीरानं मोठं शस्त्र सोडलं; त्या बाणानं काहीतरी छेदून रणांगणात पाडलं.
तन्मोहनं महास्त्रं तु निष्फलं वीक्ष्य भूमिपे । अत्यंतं विस्मयं प्राप्य बाणं धनुषि संदधे
ते मोठं मोहक शस्त्र निष्फळ झालेलं पाहून, राजा अत्यंत आश्चर्यचकित झाला आणि त्यानं पुन्हा धनुष्याला बाण लावला.
लवणो येन निहतो महासुरविमर्दनः । तं बाणं चाप आधत्त घोरं कान्त्यानलप्रभम्
लवणासुर, जो मोठ्या राक्षसांचा संहार करणारा होता, त्याला ज्या बाणानं मारलं होतं तोच भयंकर आणि अग्निप्रमाणे तेजस्वी बाण त्यानं धनुष्याला लावला.
तं वीक्ष्य राजा प्रोवाच बाणोऽयमसतां हृदि । लगते रामभक्तस्य संमुखेऽपि न भात्यसौ
तो बाण पाहून राजा म्हणाला, 'हा बाण दुष्टांच्या हृदयात घुसतो; पण रामभक्ताच्या समोर तो आपली शक्ती दाखवत नाही.'
इत्येवं भाषमाणं तु बाणेनानेन शत्रुहा । विव्याध हृदये क्षिप्रं वह्निज्वालासमप्रभम्
असं बोलत असतानाच, शत्रूंचा संहार करणाऱ्यानं त्या अग्निज्वाळेसारख्या तेजस्वी बाणानं त्याच्या हृदयावर झपाट्यानं वार केला.
तेन बाणेन दुःखार्तो महापीडासमन्वितः । रथोपस्थे क्षणं मूर्च्छामवाप परतापनः
त्या बाणामुळे दुःखाने व्याकुळ होऊन, मोठ्या वेदनेत सापडून, तो क्षणभर रथावर बेशुद्ध पडला.