चंपकस्तं हनूमंतं युयुधे नभसि स्थितः । बाहुयुद्धेन महता ताडितः कपिपुंगवः
चंपकाने आकाशात उभ्या असलेल्या हनुमंताशी मोठ्या हातघाईच्या युद्धात झुंज दिली आणि माकडांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याला जोरात मारले.
चुकोप मानसे वीरो गर्वपर्वतदारुणः । पदा धृत्वा चंपकं तं ताडयामास भूतले
तो वीर, गर्वाच्या पर्वतासारखा कठोर, मनात संतापला; त्याने चंपकाला पायाने पकडून जमिनीवर आपटले.
ताडितोऽसौ कपींद्रेण क्षणादुत्थाय वेगवान् । हनूमंतं तु लांगूले धृत्वा बभ्राम सर्वतः
माकडराजाने दिलेल्या प्रहाराने चंपक पटकन उठला, हनुमंताच्या शेपटीला धरून त्याला सर्व बाजूंनी फिरवू लागला.
कपींद्रस्तद्बलं वीक्ष्य हसन्पादेऽग्रहीत्पुनः । भ्रामयित्वा शतगुणं गजोपस्थे ह्यपातयत्
माकडांचा राजा त्याचे बळ पाहून हसला आणि पुन्हा त्याला पायाने पकडले; शंभरपट फिरवून त्याला हत्तीच्या पाठीवर फेकले.
पपात भूमौ सुबलो राजसूनुः स चंपकः । मूर्च्छितो वीरभूषाढ्यमलंकुर्वन्रणांगणम्
तो बलवान राजपुत्र चंपक जमिनीवर पडला, शुद्ध हरपला, आणि रणभूमीला आपल्या वीर अलंकारांनी शोभवू लागला.
तदा हाहेति वै लोकाश्चुक्रुशुश्चंपकानुगाः । पुष्कलं मोचयामास बद्धं चंपकपाशतः
तेव्हा चंपकाचे अनुयायी 'हाय हाय' असे ओरडू लागले; हनुमंताने चंपकाच्या दोऱ्यांनी बांधलेला पुष्कळ सोडवला.
शेष उवाच। चंपकं पतितं दृष्ट्वा सुरथः क्षत्रियो बली । पुत्रदुःखपरीतांगो जगाम स्यंदने स्थितः
शेष म्हणाला — चंपक खाली पडलेला पाहून, बलाढ्य क्षत्रिय सुरथ आपल्या मुलाच्या दुःखाने व्याकुळ झाला आणि रथात उभा राहून पुढे गेला.
कपींद्रमाजुहावाथ सुरथः कोपसंयुतः । निःश्वासवेगं संमुंचन्महाबलसमन्वितः
मग सुरथ रागाने भरून, मोठ्या ताकदीने श्वास सोडत, वानरांचा स्वामीला बोलावू लागला.
आह्वयानं नृपं दृष्ट्वा निजं वीरः कपीश्वरः । जगाम तं महावीरो महावेगसमन्वितः
राजाने दिलेले आव्हान पाहून, वानरांचा वीर स्वामी प्रचंड वेगाने आणि धैर्याने त्याच्याकडे गेला.
तमागतं हनूमंतं तृणीकुर्वं तमुद्भटान् । उवाच सुरथो राजा मेघगंभीरसुस्वरः
हनुमान आला तेव्हा, समोरच्या भयंकर वीरांना तो काहीच समजत नव्हता. तेव्हा राजा सुरथ गडगडाटासारख्या गंभीर आवाजात त्याला म्हणाला.
सुरथ उवाच। धन्योसि कपिवर्य त्वं महाबलपराक्रमः । येन राममहत्कृत्यं कृतं राक्षसके पुरे
सुरथ म्हणाला — वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तू धन्य आहेस! तुझ्या महान पराक्रमामुळेच रामाचं मोठं कार्य राक्षसांच्या नगरीत पूर्ण झालं.
त्वं रामचरणस्यासि सेवको भक्तिसंयुतः । त्वया वीरेण मत्पुत्रः पातितश्चंपको बली
तू रामाच्या चरणांचा भक्तिपूर्वक सेवक आहेस; पण वीर असलेल्या तुझ्याच हातून माझा बलाढ्य मुलगा चंपक मारला गेला.
इदानीं त्वां तु संबध्य गंतास्मि नगरेमम । यत्नात्तिष्ठ कपीशेशसत्यमुक्तं मया स्मृतम्
आता मी तुला बांधून माझ्या नगरीत नेणार आहे; वानराधिपती, तू प्रयत्न कर, कारण मी जे बोललो ते खरं आहे आणि ते मला आठवतंय.
इति भाषितमाकर्ण्य सुरथस्य कपीश्वरः । उवाच धीरया वाण्या रणे वीरैकभूषिते
सुरथाची ही वचने ऐकून, रणभूमीत एकटा शोभणारा वानरांचा स्वामी शांतपणे उत्तर देऊ लागला.
हनूमानुवाच। त्वं रामचरणस्मारी वयं रामस्य सेवकाः । बध्नासि चेन्मां प्रसभं मोचयिष्यति मत्प्रभुः
हनुमान म्हणाला — तू रामाच्या चरणांचा स्मरण करतोस, आम्ही रामाचे सेवक आहोत. जर तू मला जबरदस्तीने बांधलेस, तर माझा स्वामी मला नक्की सोडवेल.
कुरु वीर भवत्स्वांतस्थितं सत्यं प्रतिश्रुतम् । रामं स्मरन्वै दुःखांतं याति वेदा वदंत्यदः
वीर, तुझ्या मनात ठेवलंय ते सत्य पूर्ण कर; रामाचं स्मरण केल्याने दुःखाचा अंत मिळतो, असं वेद सांगतात.
शेष उवाच। इति ब्रुवंतं सुरथः प्रशस्य पवनात्मजम् । विव्याध बाणैर्बहुभिः शितैः शाणेन दारुणैः
शेष म्हणतो — असे बोलताना पवनपुत्राचे कौतुक करून, सुरथाने त्याच्यावर अनेक तीक्ष्ण आणि कठोर बाण सोडले.
तान्मुक्तानगणय्याथ बाणाञ्छोणितपातिनः । करे जग्राह कोदंडं सज्यं शरसमन्वितम्
रक्त सांडणारे ते बाण काहीच न समजता, हनुमानाने हातात सज्ज आणि बाण लावलेलं धनुष्य उचललं.
गृहीत्वा करयोश्चापं बभंज कुपितः कपिः । चीत्कुर्वंस्त्रासयन्वीरान्नखैर्दीर्णान्सृजन्भटान्
दोन्ही हातांनी धनुष्य पकडून, रागाने वानराने ते मोडलं; मोठ्याने आरोळी देत, त्याने वीरांना घाबरवलं आणि नखांनी फाडून त्यांना पांगवले.
तेन भग्नं धनुर्दृष्ट्वा स्वकीयं गुणसंयुतम् । अपरं धनुरादत्त महद्गुणविशोभितम्
आपलं सज्ज आणि तयार धनुष्य तुटलेलं पाहून, सुरथाने दुसरं मोठं आणि सुंदर तंतू असलेलं धनुष्य घेतलं.
तच्चापि जगृहे रोषात्कपिश्चापं बभंज तत् । अन्यच्चापं समादत्त तद्बभंज महाबलः
रागाने हनुमानाने ते धनुष्यही पकडून तोडलं; मग आणखी एक धनुष्य घेतलं आणि आपल्या प्रचंड बळाने तेही मोडलं.
तस्मिंश्चापे प्रभग्नेऽपि सोऽन्यद्धनुरुपाददत् । सोपि चापं बभंजाशु महावेगसमन्वितः
ते धनुष्यही तुटल्यावर, सुरथाने पुन्हा एक नवीन धनुष्य घेतलं; पण हनुमानाने तेही मोठ्या वेगाने मोडलं.
एवं राज्ञस्तु चापानामशीतिर्विदलीकृता । क्षणे क्षणे महारोषात्कुर्वन्नादाननेकधा
अशा प्रकारे, मोठ्या रागात क्षणोक्षणी हनुमानाने राजाची ऐंशी धनुष्यं फोडली आणि अनेक मोठ्या आवाजांनी रणभूमी दणाणली.
तदात्यंतं प्रकुपितः शक्तिमुग्रामथाददे । शक्त्या स ताडितो वीरः पपात क्षणमुत्सुकः
मग अत्यंत संतापलेल्या सुरथाने एक भयंकर शक्ती उचलली; त्या शक्तीने घाव बसल्यावर, तो वीर क्षणभर खाली पडला, पण पुन्हा युद्धासाठी उत्सुक राहिला.
उत्थाय स्यंदनं राज्ञो जग्राह कुपितो भृशम् । उड्डीनस्तं गृहीत्वा तु समुद्रमतिवेगतः
राजा अत्यंत रागावलेला उठला आणि आपल्या रथाचा लगबगीने ताबा घेतला. तो उडी मारून रथासह समुद्राकडे मोठ्या वेगाने धावला.
तमुड्डीनं समालक्ष्य सुरथः परवीरहा । ताडयामास परिघैर्हृदि मारुतिमुद्यतम्
त्याला उडी मारताना पाहून, शत्रूंचा संहार करणारा सुरथाने पुढे येणाऱ्या मारुतीच्या छातीवर लोखंडी गदांनी जोरदार प्रहार केला.
मुक्तस्तेन रथो दूराच्चूर्णीभूतोऽभवत्क्षणात् । सोऽन्यरथं समारुह्य ययौ वेगात्समीरजम्
त्या प्रहारामुळे रथ दूरवर जाऊन क्षणातच तुकडे तुकडे झाला. मग तो दुसऱ्या रथावर चढून वाऱ्याच्या वेगाने पवनपुत्राचा पाठलाग करू लागला.
हनूमांस्तद्रथं पुच्छे संवेष्ट्य प्रधनांगणे । हयसारथिसंयुक्तं बभंज सपताकिनम्
हनुमानाने रणभूमीच्या मध्यभागी आपल्या शेपटीने तो रथ गुंडाळला आणि घोडे, सारथी, ध्वजासह तो रथ फोडून टाकला.
अन्यं रथं समास्थाय ययौ राजा महाबलः । बभंज तं रथं वेगान्मारुतिः कुपितांगकः
राजा दुसऱ्या रथावर बसून पुन्हा पुढे गेला; पण रागाने अंग फडफडणाऱ्या मारुतीने तो रथही क्षणात फोडून टाकला.
भग्नं तं स्यंदनं वीक्ष्य सुरथोऽन्यसमाश्रितः । भग्नः स तेन सहसा हयसारथिसंयुतः
तो रथ फोडलेला पाहून सुरथाने लगेच दुसऱ्या रथाचा आधार घेतला; पण तोही रथ, घोडे आणि सारथीसह, लगेचच फोडून टाकला.