गजैरथैर्हयैः पत्तिव्रजैः पूर्णां तु मेदिनीम् । कुर्वन्समुद्रइव तां प्लावयन्ददृशे भटैः
हत्ती, रथ, घोडे आणि पायदळ यांच्या मोठ्या संख्येने तो पृथ्वीला जणू काही वीरांच्या समुद्राने भरून टाकल्यासारखा दिसत होता.
शंखनादेन संघुष्टं जयनादैस्तथैव च । वीक्ष्य तं प्रधनोद्युक्तं सुमतिं प्राह भूमिपः
शंखांचा आवाज आणि विजयाच्या घोषणा ऐकून, तसेच शत्रू मुख्य युद्धासाठी सज्ज असल्याचे पाहून, राजाने सुमतीला विचारले.
शत्रुघ्न उवाच। एष राजा समायातो महासैन्यपरीवृतः । अत्र यत्कृत्यमस्माकं तद्वदस्व महामते
शत्रुघ्न म्हणाला: हा राजा मोठ्या सैन्यासह इथे आला आहे; हे बुद्धिमान, या वेळी आपल्याला काय करावं ते सांग.
सुमतिरुवाच। योद्धव्यमत्र बहुभिर्वीरै रणविशारदैः । पुष्कलादिभिरत्युग्रैः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदैः
सुमती म्हणाला: इथे पुष्कळ बलवान आणि युद्धात निपुण वीर, जसे पुष्कल आणि इतर, सर्व शस्त्रास्त्रात पारंगत, युद्ध करायला हवेत.
राज्ञा सह समीरस्य पुत्रः परमशौर्यवान् । युद्धं करोतु सुबलः परयुद्धविशारदः
राजासोबत समीराचा पराक्रमी पुत्र, जो अत्यंत बलवान आणि परकीय सैन्याशी लढण्यात कुशल आहे, त्यानेही युद्ध करावं.
शेष उवाच। इति ब्रूते महामात्यो यावत्तावन्नृपात्मजाः । रणांगणे धनूंष्यद्धा स्फारयामासुरुद्धताः
शेष म्हणाला: मोठ्या मंत्र्याने असं बोलताच, रणभूमीत राजपुत्रांनी आपली धनुष्ये उचलली आणि ती जोरात ताणली.
तान्वीक्ष्य योधाः सुबलाः पुष्कलाद्या रणोत्कटाः । अभिजग्मुः स्यंदनैः स्वैर्धनुर्बाणकरा मताः
त्यांना पाहून, पुष्कल आणि इतर बलवान, युद्धासाठी आतुर असलेले वीर, स्वतःच्या रथांवर धनुष्यबाण घेऊन पुढे आले.
चंपकेन महावीरः पुष्कलः परमास्त्रवित् । द्वैरथेनैव युयुधे महावीरेण शालिना
पुष्कल हा महान वीर आणि श्रेष्ठ अस्त्रज्ञ, चंपक नावाच्या पराक्रमी वीराशी रथावरून द्वंद्वयुद्ध करू लागला.
मोहकं योधयामास जानकिः स कुशध्वजः । रिपुंजयेन विमलो दुर्वारेण सुबाहुकः
जनकपुत्र कुशध्वजाने मोहकाशी, विमलाने रिपुंजयाशी, आणि सुभाहुकाने दुर्वाराशी युद्ध केलं.
प्रतापिना प्रतापाग्र्यो बलमोदेन चांगदः । हर्यक्षेण नीलरत्नः सहदेवेन सत्यवान्
पराक्रमात श्रेष्ठ प्रतापिनने बलमोधाशी, अंगदाने हऱ्यक्षाशी, नीलरत्नाने सत्यवानाशी आणि सहदेवाने युद्धात भाग घेतला.
राजा वीरमणिर्भूरि देवेन युयुधे बली । असुतापेन चोग्राश्वो युयुधे बलसंयुतः
वीरमणि राजा, अत्यंत बलवान, त्याने देवाशी युद्ध केलं; उग्राश्वानेही बलसंपन्न असुतापाशी युद्ध केलं.
द्वैरथं तु महद्युद्धमकुर्वन्युद्धकोविदाः । सर्वे शस्त्रास्त्रकुशलाः सर्वे युद्धविशारदाः
हे सगळे युद्धात निपुण आणि शस्त्रास्त्रात कुशल वीर मोठ्या द्वंद्वयुद्धात उतरले आणि युद्धकौशल्य दाखवत होते.
एवं प्रवृत्ते संग्रामे सुरथस्य सुतैस्तदा । अत्यंतं कदनं तत्र बभूव मुनिसत्तम
त्या वेळी सुरथाच्या मुलांनी सुरू केलेल्या युद्धात फारच भयंकर हाणामारी झाली, हे श्रेष्ठ मुनी.
पुष्कलश्चंपकं प्राह किं नामासि नृपात्मज । धन्योसि यो मया सार्धं रणमध्यमुपेयिवान्
पुष्कळ म्हणाला, 'राजपुत्रा, तुझे नाव काय आहे? तू माझ्यासोबत या रणभूमीत आलास, म्हणून तू खरोखरच भाग्यवान आहेस.'
इदानीं तिष्ठ किं यासि कथं ते जीवितं भवेत् । एहि युद्धं मया सार्धं सर्वशस्त्रास्त्रकोविद
आता थांब, पळतोस का? तुझे प्राण कसे वाचतील? सर्व शस्त्रास्त्रांमध्ये निपुण असलेल्या माझ्यासोबत युद्ध कर.'
इत्यभिव्याहृतं तस्य श्रुत्वा राजात्मजो बली । जगाद पुष्कलं वीरो मेघगंभीरया गिरा
हे ऐकून, बलवान राजपुत्राने मेघासारख्या गंभीर आवाजात, 'हे वीर पुष्कळा,' असे म्हणून उत्तर दिले.
चंपक उवाच। न नाम्ना न कुलेनेदं युद्धमत्र भविष्यति । तथापि तव वक्ष्येऽहं स्वनामबलपूर्वकम्
चंपक म्हणाला, 'इथे नाव किंवा कुळावरून युद्ध ठरत नाही; तरीही, तू विचारलेस म्हणून मी माझे नाव आणि बळ सांगतो.'
मम माता राघवेशो मत्पिता राघवः स्मृतः । मम बंधू रामचंद्र स्वःजनो मम राघवः
माझी आई राघवावर भक्त आहे, माझे वडील राघव म्हणून ओळखले जातात; माझे नातेवाईक रामचंद्र आहेत आणि माझे आप्तही राघवाचेच आहेत.
मन्नाम रामदासश्च सदा रामस्य सेवकः । तारयिष्यति मां युद्धे रामो भक्तकृपाकरः
माझे नाव रामदास आहे, मी नेहमी रामाचा सेवक आहे; भक्तांवर कृपा करणारा राम मला या युद्धातून तारेल.
लोकानां मतमास्थाय प्रब्रवीमि तवाधुना । सुरथस्य सुतश्चाहं माता वीरवतीमम
लोकांची मते मान्य करून मी तुला सांगतो, मी सुरथाचा मुलगा आहे आणि माझी आईही शूर आहे.
मन्नामयो मधौ सर्वाञ्छोभनान्विदधाति वै । मधुपायंरसावा संत्यजंति मधुमोहिताः
वसंतात माझ्या नावामुळे सर्व शुभ गोष्टी घडतात; मधाने मोहित झालेले लोक मधुरसही सोडून देतात.
वर्णेन स्वर्णसदृशो मध्ये लिंगवपुर्धरः । तदाख्ययाभिधां वीर जानीहि मम मोहिनीम्
माझा रंग सोन्यासारखा आहे आणि माझ्या अंगावर पुरुषाचे रूप आहे; त्या नावाने, हे वीर, माझी मोहक ओळख जाणून घे.
युध्यस्व बाणैः प्रधनेन को जेतुं हि मां क्षमः । इदानीं दर्शयिष्यामि स्वपराक्रममद्भुतम्
धनुष्यबाणांनी पुढे येऊन युद्ध कर, मला जिंकायला कोण समर्थ आहे? आता मी माझे अद्भुत शौर्य दाखवतो.
शेष उवाच। इति श्रुत्वा महद्वाक्यं पुष्कलो हृदि तोषितः । तं दुर्जयं मन्यमानः शरान्मुंचन्रणेऽभवत्
शेष म्हणतो: ही मोठी वचने ऐकून पुष्कळाच्या मनात आनंद झाला; त्याला जिंकणे कठीण आहे असे समजून त्याने रणभूमीत बाण सोडायला सुरुवात केली.
शरसंघं प्रमुंचंतं कोटिधा पुष्कलं ययौ । चंपकः कोपसंयुक्तो धनुः सज्यमथाकरोत्
पुष्कळाने असंख्य बाणांचा वर्षाव केला, तेव्हा चंपक रागाने भरून धनुष्य सज्ज करू लागला.
मुमोच निशितान्बाणान्वैरिवृंदविदारणान् । स्वनामचिह्नितान्स्वर्णपुंखभागसमन्वितान्
त्याने धारदार बाण सोडले, जे शत्रूंच्या फौजांना फाडणारे होते, स्वतःच्या नावाने खूण केलेले आणि सोन्याच्या पिसांनी सजलेले होते.
तांश्चिच्छेद महावीरः पुष्कलः प्रधनांगणे । शरांधकारं सर्वत्र मुंचन्बाणाञ्छिलाशितान्
महावीर पुष्कळाने रणांगणात ते सर्व बाण छाटले आणि दगडाच्या टोकाचे बाण सोडून सर्वत्र अंधार केला.
स्वबाणच्छेदनं दृष्ट्वा कृतं वीरेण चंपकः । आह्वयामास बलिनं पुष्कलं कोपपूरितः
आपले बाण वीराने छाटलेले पाहून, चंपक रागाने भरून, बलवान पुष्कळाला पुन्हा आव्हान दिले.
मा प्रयाहि रणं त्यक्त्वेति ब्रुवन्समरे पुनः । पुष्कलं हृदये बाणैर्विव्याध दशभिस्त्वरन्
'रण सोडून जाऊ नकोस!' असे म्हणत, त्याने युद्धात दहा वेगवान बाणांनी पुष्कळाच्या छातीत घाव घातला.
ते बाणाः पुष्कलस्याहो हृदये तीव्रवेगिनः । आगत्य सुभृशं लग्नाः शोणितं पपुरूर्जितम्
ते बाण फार वेगाने जाऊन पुष्कळाच्या हृदयात खोलवर घुसले आणि त्याचे रक्त मोठ्या प्रमाणात प्याले.