यद्यहं मनसा वाचा कर्मणा कुतुकान्वितः । भजामि रामं तर्ह्याशु दर्शयिष्यति स्वां तनुम्
'मी मनाने, वाणीने किंवा कृतीने, उत्कटतेने रामाची भक्ती केली, तर तो लवकरच आपलं खरं रूप दाखवेल.'
अन्यथा हनुमन्मुख्या वीरा बध्नंतु मां बलात् । गृह्णंतु वाहं तरसा रामभक्तिसमन्विताः
'नाहीतर, हनुमानासारखे प्रमुख वानरवीर मला जबरदस्तीने बांधोत किंवा रामभक्तीने प्रेरित होऊन मला वेगाने पकडोत.'
गच्छ त्वं नृप शत्रुघ्नं कथयस्व ममोदितम् । सज्जीभवंतु सुभटा एष यामि रणे बली
'राजा, तू शत्रुघ्नाकडे जा आणि माझं सांगितलेलं त्याला सांग. सर्व योद्धे सज्ज राहू द्या; मी युद्धासाठी निघतो.'
स विचार्य यथायुक्तं करिष्यति रणांगणे । मोचयंतु महावाहं न वामा मा ददंतु ते
'तो योग्य विचार करून रणांगणात कृती करील. मोठं वाहन सोडून द्या; डाव्या बाजूला देऊ नका.'
शेष उवाच। इति श्रुत्वास्मि तं कृत्वा ययौ वीरो यतो नृपः । गत्वा निवेदयामास यथोक्तं सुरथेन वै
शेष म्हणाला: हे ऐकून, आणि जसं सांगितलं तसं करून, तो वीर राजाकडे गेला. तिथे पोहोचल्यावर त्याने सुरथाने सांगितलं तसं सगळं राजाला सांगितलं.
शेष उवाच। तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य सुरथस्यांगदाननात् । सज्जीभूता रणे सर्वे रथस्था रणकोविदाः
शेष म्हणाला: अंगदाच्या तोंडून सुरथाचे बोल ऐकून, रथांमध्ये बसलेले आणि युद्धात निपुण असलेले सगळे वीर युद्धासाठी तयार झाले.
पटहानां निनादोऽभूद्भेरीनादस्तथैव च । वीराणां गर्जनानादाः प्रादुर्भूता रणांगणे
पठ्यांचे आणि भेर्यांचे आवाज घुमू लागले, आणि रणभूमीत वीरांचे गजर आणि आरोळ्या ऐकू येऊ लागल्या.
रथचीत्कारशब्देन गजानां बृंहितेन च । व्याप्तं तत्सकलं विश्वं दिवं यातो महारवः
रथांच्या चाकांचा आवाज आणि हत्तींच्या गर्जनेने सगळं विश्व भरून गेलं, आणि तो मोठा गोंगाट आकाशात पोहोचला.
रणोत्साहेन संयुक्ता वीरा रणविशारदाः । कुर्वंति विविधान्नादान्कातरस्य भयंकरान्
युद्धाचा उत्साह भरलेले, युद्धात कुशल असलेले वीर विविध भयानक आवाज करत होते, जे भित्र्यांच्या मनात भीती निर्माण करत होते.
एवं कोलाहले वृत्ते सुरथो नाम भूमिपः । स्वसुतैः सैनिकैश्चाथ वृतः प्रायाद्रणांगणे
अशा गोंगाटात, सुरथ नावाचा राजा आपल्या मुलांसह आणि सैन्यासह रणभूमीकडे निघाला.
गजैरथैर्हयैः पत्तिव्रजैः पूर्णां तु मेदिनीम् । कुर्वन्समुद्रइव तां प्लावयन्ददृशे भटैः
हत्ती, रथ, घोडे आणि पायदळ यांच्या मोठ्या संख्येने तो पृथ्वीला जणू काही वीरांच्या समुद्राने भरून टाकल्यासारखा दिसत होता.
शंखनादेन संघुष्टं जयनादैस्तथैव च । वीक्ष्य तं प्रधनोद्युक्तं सुमतिं प्राह भूमिपः
शंखांचा आवाज आणि विजयाच्या घोषणा ऐकून, तसेच शत्रू मुख्य युद्धासाठी सज्ज असल्याचे पाहून, राजाने सुमतीला विचारले.
शत्रुघ्न उवाच। एष राजा समायातो महासैन्यपरीवृतः । अत्र यत्कृत्यमस्माकं तद्वदस्व महामते
शत्रुघ्न म्हणाला: हा राजा मोठ्या सैन्यासह इथे आला आहे; हे बुद्धिमान, या वेळी आपल्याला काय करावं ते सांग.
सुमतिरुवाच। योद्धव्यमत्र बहुभिर्वीरै रणविशारदैः । पुष्कलादिभिरत्युग्रैः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदैः
सुमती म्हणाला: इथे पुष्कळ बलवान आणि युद्धात निपुण वीर, जसे पुष्कल आणि इतर, सर्व शस्त्रास्त्रात पारंगत, युद्ध करायला हवेत.
राज्ञा सह समीरस्य पुत्रः परमशौर्यवान् । युद्धं करोतु सुबलः परयुद्धविशारदः
राजासोबत समीराचा पराक्रमी पुत्र, जो अत्यंत बलवान आणि परकीय सैन्याशी लढण्यात कुशल आहे, त्यानेही युद्ध करावं.
शेष उवाच। इति ब्रूते महामात्यो यावत्तावन्नृपात्मजाः । रणांगणे धनूंष्यद्धा स्फारयामासुरुद्धताः
शेष म्हणाला: मोठ्या मंत्र्याने असं बोलताच, रणभूमीत राजपुत्रांनी आपली धनुष्ये उचलली आणि ती जोरात ताणली.
तान्वीक्ष्य योधाः सुबलाः पुष्कलाद्या रणोत्कटाः । अभिजग्मुः स्यंदनैः स्वैर्धनुर्बाणकरा मताः
त्यांना पाहून, पुष्कल आणि इतर बलवान, युद्धासाठी आतुर असलेले वीर, स्वतःच्या रथांवर धनुष्यबाण घेऊन पुढे आले.
चंपकेन महावीरः पुष्कलः परमास्त्रवित् । द्वैरथेनैव युयुधे महावीरेण शालिना
पुष्कल हा महान वीर आणि श्रेष्ठ अस्त्रज्ञ, चंपक नावाच्या पराक्रमी वीराशी रथावरून द्वंद्वयुद्ध करू लागला.
मोहकं योधयामास जानकिः स कुशध्वजः । रिपुंजयेन विमलो दुर्वारेण सुबाहुकः
जनकपुत्र कुशध्वजाने मोहकाशी, विमलाने रिपुंजयाशी, आणि सुभाहुकाने दुर्वाराशी युद्ध केलं.
प्रतापिना प्रतापाग्र्यो बलमोदेन चांगदः । हर्यक्षेण नीलरत्नः सहदेवेन सत्यवान्
पराक्रमात श्रेष्ठ प्रतापिनने बलमोधाशी, अंगदाने हऱ्यक्षाशी, नीलरत्नाने सत्यवानाशी आणि सहदेवाने युद्धात भाग घेतला.
राजा वीरमणिर्भूरि देवेन युयुधे बली । असुतापेन चोग्राश्वो युयुधे बलसंयुतः
वीरमणि राजा, अत्यंत बलवान, त्याने देवाशी युद्ध केलं; उग्राश्वानेही बलसंपन्न असुतापाशी युद्ध केलं.
द्वैरथं तु महद्युद्धमकुर्वन्युद्धकोविदाः । सर्वे शस्त्रास्त्रकुशलाः सर्वे युद्धविशारदाः
हे सगळे युद्धात निपुण आणि शस्त्रास्त्रात कुशल वीर मोठ्या द्वंद्वयुद्धात उतरले आणि युद्धकौशल्य दाखवत होते.
एवं प्रवृत्ते संग्रामे सुरथस्य सुतैस्तदा । अत्यंतं कदनं तत्र बभूव मुनिसत्तम
त्या वेळी सुरथाच्या मुलांनी सुरू केलेल्या युद्धात फारच भयंकर हाणामारी झाली, हे श्रेष्ठ मुनी.
पुष्कलश्चंपकं प्राह किं नामासि नृपात्मज । धन्योसि यो मया सार्धं रणमध्यमुपेयिवान्
पुष्कळ म्हणाला, 'राजपुत्रा, तुझे नाव काय आहे? तू माझ्यासोबत या रणभूमीत आलास, म्हणून तू खरोखरच भाग्यवान आहेस.'
इदानीं तिष्ठ किं यासि कथं ते जीवितं भवेत् । एहि युद्धं मया सार्धं सर्वशस्त्रास्त्रकोविद
आता थांब, पळतोस का? तुझे प्राण कसे वाचतील? सर्व शस्त्रास्त्रांमध्ये निपुण असलेल्या माझ्यासोबत युद्ध कर.'
इत्यभिव्याहृतं तस्य श्रुत्वा राजात्मजो बली । जगाद पुष्कलं वीरो मेघगंभीरया गिरा
हे ऐकून, बलवान राजपुत्राने मेघासारख्या गंभीर आवाजात, 'हे वीर पुष्कळा,' असे म्हणून उत्तर दिले.
चंपक उवाच। न नाम्ना न कुलेनेदं युद्धमत्र भविष्यति । तथापि तव वक्ष्येऽहं स्वनामबलपूर्वकम्
चंपक म्हणाला, 'इथे नाव किंवा कुळावरून युद्ध ठरत नाही; तरीही, तू विचारलेस म्हणून मी माझे नाव आणि बळ सांगतो.'
मम माता राघवेशो मत्पिता राघवः स्मृतः । मम बंधू रामचंद्र स्वःजनो मम राघवः
माझी आई राघवावर भक्त आहे, माझे वडील राघव म्हणून ओळखले जातात; माझे नातेवाईक रामचंद्र आहेत आणि माझे आप्तही राघवाचेच आहेत.
मन्नाम रामदासश्च सदा रामस्य सेवकः । तारयिष्यति मां युद्धे रामो भक्तकृपाकरः
माझे नाव रामदास आहे, मी नेहमी रामाचा सेवक आहे; भक्तांवर कृपा करणारा राम मला या युद्धातून तारेल.
लोकानां मतमास्थाय प्रब्रवीमि तवाधुना । सुरथस्य सुतश्चाहं माता वीरवतीमम
लोकांची मते मान्य करून मी तुला सांगतो, मी सुरथाचा मुलगा आहे आणि माझी आईही शूर आहे.