सत्रिकूटा राक्षसपूर्दग्धा येन क्षणाद्बलात् । अक्षो येन हतः पुत्रो राक्षसेंद्रस्य दुर्मतेः
त्याच्या सामर्थ्याने तीन शिखरांची राक्षसांची नगरी क्षणात जाळून टाकली गेली. आणि त्याच्याच हातून दुष्ट राक्षसराजाचा मुलगा अक्ष मारला गेला.
द्रोणोनाम गिरिर्येन पुच्छाग्रेण सदैवतः । आनीतो जीवनार्थं तु सैनिकानां मुहुर्मुहुः
त्याने ड्रोण नावाचा पर्वत आपल्या शेपटीच्या टोकाने वारंवार आणला, फौजेतील सैनिकांना पुन्हा जिवंत करण्यासाठी.
जानाति रामश्चारित्रं नान्यो जानाति मूढधीः । यं कपींद्रं मनाक्स्वान्तान्न विस्मरति सेवकम्
रामच त्याचा खरा स्वभाव जाणतो; ज्याचं मन अज्ञानाने भरलेलं आहे, त्याला ते कळत नाही. तो वानरांचा राजा आपल्या सेवकाला मनातसुद्धा कधीच विसरत नाही.
सुग्रीवाद्याः कपींद्रा ये पृथ्वीं सर्वां ग्रसंति ये । ते शत्रुघ्नं नृपं सर्वे सेवंते प्रेक्षणोत्सुकाः
सुग्रीव वगैरे जे सर्व वानरराज पृथ्वीला गिळू शकतात, ते सर्व शत्रुघ्न राजाची सेवा करण्यास नेहमीच उत्सुक असतात.
कुशध्वजो नीलरत्नो रिपुतापो महास्त्रवित् । प्रतापाग्र्यः सुबाहुश्च विमलः सुमदस्तथा
कुशध्वज, नीलरत्न, शत्रूंना त्रास देणारा, महान अस्त्रांचा जाणकार, पराक्रमात श्रेष्ठ, सुबाहू, विमल आणि सुमदसुद्धा—
राजा वीरमणिः सत्ययुतो रामस्य सेवकः । एतेऽन्येपि नृपा भूमेः पतयः पर्युपासते
राजा वीरमणि, सत्याचा धनी आणि रामाचा सेवक—हे आणि असे इतरही पृथ्वीचे राजे त्याची सेवा करतात.
तत्र त्वं वीर जलधौ मशकः को भवानिति । तज्ज्ञात्वा गच्छ शत्रुघ्नं कृपालुं पुत्रकैर्युतः
हे वीर, त्या ठिकाणी तू समुद्रातल्या माशासारखा क्षुद्र आहेस. हे जाणून, आपल्या मुलांसह दयाळू शत्रुघ्नाकडे जा.
वाहं समर्प्य गंतासि रामं राजीवलोचनम् । दृष्ट्वा कृतार्थी कुरुषे स्वांगानि जनुषा सह
आपला वाहन अर्पण करून, तू कमळासारख्या डोळ्यांच्या रामाकडे जाशील. त्याला पाहून आणि आपलं उद्दिष्ट साध्य करून, तू आपल्या देहासह जीवन सफल करशील.
शेष उवाच। राजा प्रोवाच तं दूतं प्रब्रुवंतमनेकधा । एतान्दर्शयसि क्षिप्रं सर्वे न ममगोचराः
शेष म्हणतो: राजा त्या दूताला, जो अनेक प्रकारे बोलत होता, असे म्हणाला—'हे सर्व मला लवकर दाखव, कारण ते माझ्या नजरेस पडत नाहीत.'
यादृशं मद्बलं दूत तादृशं न हनूमतः । यो रामं पृष्ठतः कृत्वा प्रागाद्यागस्य पालने
'दूता, माझं बळ हनुमानासारखं नाही. ज्याने रामाला पाठीवर घेऊन यज्ञाच्या रक्षणासाठी पुढे गेला.'
यद्यहं मनसा वाचा कर्मणा कुतुकान्वितः । भजामि रामं तर्ह्याशु दर्शयिष्यति स्वां तनुम्
'मी मनाने, वाणीने किंवा कृतीने, उत्कटतेने रामाची भक्ती केली, तर तो लवकरच आपलं खरं रूप दाखवेल.'
अन्यथा हनुमन्मुख्या वीरा बध्नंतु मां बलात् । गृह्णंतु वाहं तरसा रामभक्तिसमन्विताः
'नाहीतर, हनुमानासारखे प्रमुख वानरवीर मला जबरदस्तीने बांधोत किंवा रामभक्तीने प्रेरित होऊन मला वेगाने पकडोत.'
गच्छ त्वं नृप शत्रुघ्नं कथयस्व ममोदितम् । सज्जीभवंतु सुभटा एष यामि रणे बली
'राजा, तू शत्रुघ्नाकडे जा आणि माझं सांगितलेलं त्याला सांग. सर्व योद्धे सज्ज राहू द्या; मी युद्धासाठी निघतो.'
स विचार्य यथायुक्तं करिष्यति रणांगणे । मोचयंतु महावाहं न वामा मा ददंतु ते
'तो योग्य विचार करून रणांगणात कृती करील. मोठं वाहन सोडून द्या; डाव्या बाजूला देऊ नका.'
शेष उवाच। इति श्रुत्वास्मि तं कृत्वा ययौ वीरो यतो नृपः । गत्वा निवेदयामास यथोक्तं सुरथेन वै
शेष म्हणाला: हे ऐकून, आणि जसं सांगितलं तसं करून, तो वीर राजाकडे गेला. तिथे पोहोचल्यावर त्याने सुरथाने सांगितलं तसं सगळं राजाला सांगितलं.
शेष उवाच। तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य सुरथस्यांगदाननात् । सज्जीभूता रणे सर्वे रथस्था रणकोविदाः
शेष म्हणाला: अंगदाच्या तोंडून सुरथाचे बोल ऐकून, रथांमध्ये बसलेले आणि युद्धात निपुण असलेले सगळे वीर युद्धासाठी तयार झाले.
पटहानां निनादोऽभूद्भेरीनादस्तथैव च । वीराणां गर्जनानादाः प्रादुर्भूता रणांगणे
पठ्यांचे आणि भेर्यांचे आवाज घुमू लागले, आणि रणभूमीत वीरांचे गजर आणि आरोळ्या ऐकू येऊ लागल्या.
रथचीत्कारशब्देन गजानां बृंहितेन च । व्याप्तं तत्सकलं विश्वं दिवं यातो महारवः
रथांच्या चाकांचा आवाज आणि हत्तींच्या गर्जनेने सगळं विश्व भरून गेलं, आणि तो मोठा गोंगाट आकाशात पोहोचला.
रणोत्साहेन संयुक्ता वीरा रणविशारदाः । कुर्वंति विविधान्नादान्कातरस्य भयंकरान्
युद्धाचा उत्साह भरलेले, युद्धात कुशल असलेले वीर विविध भयानक आवाज करत होते, जे भित्र्यांच्या मनात भीती निर्माण करत होते.
एवं कोलाहले वृत्ते सुरथो नाम भूमिपः । स्वसुतैः सैनिकैश्चाथ वृतः प्रायाद्रणांगणे
अशा गोंगाटात, सुरथ नावाचा राजा आपल्या मुलांसह आणि सैन्यासह रणभूमीकडे निघाला.
गजैरथैर्हयैः पत्तिव्रजैः पूर्णां तु मेदिनीम् । कुर्वन्समुद्रइव तां प्लावयन्ददृशे भटैः
हत्ती, रथ, घोडे आणि पायदळ यांच्या मोठ्या संख्येने तो पृथ्वीला जणू काही वीरांच्या समुद्राने भरून टाकल्यासारखा दिसत होता.
शंखनादेन संघुष्टं जयनादैस्तथैव च । वीक्ष्य तं प्रधनोद्युक्तं सुमतिं प्राह भूमिपः
शंखांचा आवाज आणि विजयाच्या घोषणा ऐकून, तसेच शत्रू मुख्य युद्धासाठी सज्ज असल्याचे पाहून, राजाने सुमतीला विचारले.
शत्रुघ्न उवाच। एष राजा समायातो महासैन्यपरीवृतः । अत्र यत्कृत्यमस्माकं तद्वदस्व महामते
शत्रुघ्न म्हणाला: हा राजा मोठ्या सैन्यासह इथे आला आहे; हे बुद्धिमान, या वेळी आपल्याला काय करावं ते सांग.
सुमतिरुवाच। योद्धव्यमत्र बहुभिर्वीरै रणविशारदैः । पुष्कलादिभिरत्युग्रैः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदैः
सुमती म्हणाला: इथे पुष्कळ बलवान आणि युद्धात निपुण वीर, जसे पुष्कल आणि इतर, सर्व शस्त्रास्त्रात पारंगत, युद्ध करायला हवेत.
राज्ञा सह समीरस्य पुत्रः परमशौर्यवान् । युद्धं करोतु सुबलः परयुद्धविशारदः
राजासोबत समीराचा पराक्रमी पुत्र, जो अत्यंत बलवान आणि परकीय सैन्याशी लढण्यात कुशल आहे, त्यानेही युद्ध करावं.
शेष उवाच। इति ब्रूते महामात्यो यावत्तावन्नृपात्मजाः । रणांगणे धनूंष्यद्धा स्फारयामासुरुद्धताः
शेष म्हणाला: मोठ्या मंत्र्याने असं बोलताच, रणभूमीत राजपुत्रांनी आपली धनुष्ये उचलली आणि ती जोरात ताणली.
तान्वीक्ष्य योधाः सुबलाः पुष्कलाद्या रणोत्कटाः । अभिजग्मुः स्यंदनैः स्वैर्धनुर्बाणकरा मताः
त्यांना पाहून, पुष्कल आणि इतर बलवान, युद्धासाठी आतुर असलेले वीर, स्वतःच्या रथांवर धनुष्यबाण घेऊन पुढे आले.
चंपकेन महावीरः पुष्कलः परमास्त्रवित् । द्वैरथेनैव युयुधे महावीरेण शालिना
पुष्कल हा महान वीर आणि श्रेष्ठ अस्त्रज्ञ, चंपक नावाच्या पराक्रमी वीराशी रथावरून द्वंद्वयुद्ध करू लागला.
मोहकं योधयामास जानकिः स कुशध्वजः । रिपुंजयेन विमलो दुर्वारेण सुबाहुकः
जनकपुत्र कुशध्वजाने मोहकाशी, विमलाने रिपुंजयाशी, आणि सुभाहुकाने दुर्वाराशी युद्ध केलं.
प्रतापिना प्रतापाग्र्यो बलमोदेन चांगदः । हर्यक्षेण नीलरत्नः सहदेवेन सत्यवान्
पराक्रमात श्रेष्ठ प्रतापिनने बलमोधाशी, अंगदाने हऱ्यक्षाशी, नीलरत्नाने सत्यवानाशी आणि सहदेवाने युद्धात भाग घेतला.