शत्रुघ्न उवाच। कथमत्र प्रकर्तव्यं रामाश्वोऽनेन चेद्धृतः । नायाति योद्धुं प्रबलं कटकं वीरसेवितम्
शत्रुघ्न म्हणाला, "जर रामाचं घोडं त्याने नेलं असेल, तर इथे आपल्याला काय करावं? तो वीरांच्या सैन्याशी लढायला येत नाही."
सुमतिरुवाच। दूतः प्रेष्यो महाराज राजानं प्रति वाग्मिकः । यद्वाक्येन समायाति बलेन बलिनां वरः
सुमती म्हणाला, "राजा, बोलण्यात निपुण असा दूत त्या राजाकडे पाठवावा; त्याच्या बोलण्याने किंवा बळाने, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ तो येईल."
नोचेदज्ञानतो वाहो धृतः केनापि मानिना । अर्पयिष्यति नः साधुमश्वं क्रतुवरं शुभम्
किंवा, जर कोणत्या गर्विष्ठाने अज्ञानाने हे वाहन नेलं असेल, तर तो आपल्याला तो शुभ, यज्ञासाठी योग्य अश्व परत देईल.
इति श्रुत्वातु तद्वाक्यं शत्रुघ्नो बुद्धिमान्बली । अंगदं प्रत्युवाचेदं वचनं विनयान्वितम्
हे शब्द ऐकून, शत्रुघ्न बुद्धिमान आणि बलवान असल्याने, त्याने अंगदाला नम्रतेने असे सांगितले.
शत्रुघ्न उवाच। याहि त्वं निकटस्थे वै सुरथस्य महापुरे । दूतत्वेन ततो गत्वा प्रब्रूहि नृपतिं प्रति
शत्रुघ्न म्हणाला, "तू जवळच असलेल्या सुरथाच्या महानगरात जा; दूत म्हणून जाऊन त्या राजाला सांग."
त्वया धृतो रामवाहो ज्ञानतोऽज्ञानतोपि वा । अर्पयतु न वा यातु प्रधनं वीरसंयुतम्
"रामाचा घोडा तुझ्याकडे जाणूनबुजून किंवा अज्ञानाने गेला असेल, तर तो आपल्याला परत द्यावा किंवा वीरांसह समोर यावं."
रामस्य दौत्यं लंकायां रावणं प्रति यत्कृतम् । तथैव कुरु भूयिष्ठ बलसंयुतबुद्धिमन्
"जसं तू लंकेत रावणाकडे रामाचं दूतत्व केलं, तसंच आता सर्व बळ आणि बुद्धीने कर."
शेष उवाच। एतच्छ्रुत्वांगदो वीर ओमिति प्रोच्य भूमिपम् । जगाम संसदो मध्ये वीरश्रेणिसमन्विते
शेष म्हणतो: हे ऐकून अंगदाने 'ॐ' असं म्हणून राजाला उत्तर दिलं आणि वीरांच्या समूहासह सभेत गेला.
ददर्श सुरथं भूपं तुलसीमंजरीधरम् । रामभद्रं रसनया ब्रुवंतं सेवकान्निजान्
त्याने सुरथ राजाला, ज्याच्या गळ्यात तुळशीच्या मंजिरींची माळ होती, आपल्या सेवकांशी रामभद्राबद्दल बोलताना पाहिलं.
राजापि दृष्ट्वा प्लवगं मनोहरवपुर्धरम् । शत्रुघ्नदूतं मत्वापि वालिजं प्रत्यभाषत
राजाने मोहक रूप असलेल्या वानराला पाहिलं, आणि तो शत्रुघ्नाचा दूत आहे असं समजून, त्याने वालीच्या मुलाला विचारलं.
सुरथ उवाच। प्लवगाधिप कस्मात्त्वमागतोऽत्र कथं भवान् । ब्रूहि मे कारणं सर्वं यथा ज्ञात्वा करोमि तत्
सुरथ म्हणाला: वानरांच्या राजांनो, तुम्ही इथे कशासाठी आलात? मला सर्व कारण सांगा, जेणेकरून मी ते समजून योग्य ते करीन.
शेष उवाच। इति संभाषमाणं तं प्रत्युवाच कपीश्वरः । विस्मयंश्चेतसि भृशं रामसेवाकरं नृपम्
शेष म्हणतो: असं बोलताना, वानरांचा स्वामी त्याला उत्तर देतो, रामसेवेत मन लावलेल्या राजाला पाहून तो मनात फारच आश्चर्यचकित झाला.
जानीहि मां नृपश्रेष्ठ वालिपुत्रं हरीश्वरम् । शत्रुघ्नेन च दूतत्वे प्रेषितो भवतोंऽतिकम्
राजांमध्ये श्रेष्ठ, मला वालीचा मुलगा व वानरांचा राजा अंगद समज. शत्रुघ्नाने मला तुझ्याकडे दूत म्हणून पाठवलं आहे.
सेवकैः कैश्चिदागत्य धृतोऽश्वो मम सांप्रतम् । अज्ञानतो महान्याय्यं कुर्वद्भिः सहसा नृप
तुझ्या काही सेवकांनी आत्ता येऊन माझा घोडा पकडला, राजन, अज्ञानामुळे त्यांनी मोठा अन्याय केला.
तमश्वं सह राज्येन सहपुत्रैर्मुदान्वितः । शत्रुघ्नं याहि चरणे पतित्वाशु प्रदेहि च
तो घोडा, आपलं राज्य, मुलं आणि आनंदाने, शत्रुघ्नाकडे घेऊन जा, त्याच्या पायावर पड आणि लवकर परत ये.
नोचेच्छत्रुघ्ननिर्मुक्तनाराचैः क्षतविग्रहः । पृथ्वीतलमलं कुर्वञ्छयिष्यसि विशीर्षकः
नाहीतर शत्रुघ्नाच्या तीक्ष्ण बाणांनी जखमी होऊन, तुझं शरीर रक्तबंबाळ होईल आणि तुझं डोकं फुटून तू पृथ्वीवर पडशील.
येन लंकापतिर्नाशं प्रापितो लीलया क्षणात् । तस्याश्वं यागयोग्यं तु हृत्वा कुत्र गमिष्यसि
ज्याने लंकेचा स्वामी क्षणात सहज नष्ट केला, त्याचा यज्ञासाठी योग्य घोडा चोरून, तू कुठे जाशील?
शेष उवाच। इत्यादिभाषमाणं तं प्रत्युवाच महीश्वरः । सर्वं तथ्यं ब्रवीषि त्वं नानृतं तव भाषितम्
शेष म्हणतो: असं त्याचं बोलणं ऐकून, राजाने उत्तर दिलं: तू जे काही सांगतोस ते सर्व खरं आहे; तुझ्या बोलण्यात काहीही खोटं नाही.
परं शृणुष्व मद्वाक्यं शत्रुघ्नपदसेवक । मया धृतो महानश्वो रामचंद्रस्य धीमतः
पण आता माझंही ऐक, शत्रुघ्नाच्या पायांवर सेवा करणाऱ्या, मी बुद्धिमान रामचंद्राचा मोठा घोडा पकडला आहे.
न मोक्ष्ये सर्वथा वाहं शत्रुघ्नादिभयादहम् । चेद्रामः स्वयमागत्य दर्शनं दास्यते मम
मी शत्रुघ्न किंवा इतर कुणाच्या भीतीने तो घोडा काही केल्या सोडणार नाही; राम स्वतः आला आणि मला दर्शन दिलं,
तदाहं चरणौ नत्वा दास्यामि सुतसंयुतः । सर्वं राज्यं कुटुंबं च धनं धान्यं बलं बहु
तेव्हा मी त्याच्या पायावर वाकून, माझी मुलं, संपूर्ण राज्य, घरदार, धन, धान्य आणि मोठं सैन्य सगळं अर्पण करीन.
क्षत्त्रियाणामयं धर्मः स्वामिनापि विरुद्ध्यते। धर्मेण युद्धं तत्रापि रामदर्शनमिच्छता
क्षत्रियांचा हा धर्म आहे—स्वतःच्या स्वामीशीही विरोध करावा लागला तरी; धर्माने युद्ध करणं योग्य आहे, विशेषतः ज्याला रामाचं दर्शन हवं आहे त्याच्यासाठी.
शत्रुघ्नादीन्प्रवीरांस्तानधुनाहं क्षणादपि । जित्वा बध्नामि मद्गेहे नोचेद्रामः समाव्रजेत्
आता मी शत्रुघ्न आणि इतर बलवानांना क्षणात जिंकून, माझ्या घरात बांधून ठेवीन, जोपर्यंत राम स्वतः इथे येत नाही.
शेष उवाच। इति श्रुत्वांगदो धीमाञ्जहास नृपतिं तदा । उवाच च महद्वाक्यं महाधैर्यसमन्वितम्
शेष म्हणतो: हे ऐकून, बुद्धिमान अंगद राजाकडे पाहून हसला आणि मोठ्या धैर्याने भरलेलं वचन बोलला.
अंगद उवाच। बुद्धिहीनः प्रवदसि वृद्धत्वात्सागता तव । यत्त्वं शत्रुघ्ननृपतिं धिक्करोषि धिया बली
अंगद म्हणाला: तुझं बोलणं मूर्खपणाचं आहे, वृद्धापकाळामुळे तुझं असं वागणं झालंय; तू शत्रुघ्नासारख्या बुद्धिमान आणि बलवान राजाचा तिरस्कार करतोस.
यो मांधातृरिपुं दैत्यं लवणं लीलयावधीत् । येनानेके जिताः संख्ये वैरिणः प्रबलोद्धताः
ज्याने मांधात्रीचा शत्रू असलेल्या लवण दैत्याचा सहज वध केला, आणि ज्याने युद्धात अनेक बलवान, गर्विष्ठ शत्रूंना जिंकले—
विद्युन्माली हतो येन राक्षसः कामगे स्थितः । त्वं तं बध्नासि वीरेंद्रं मतिहीनः प्रभासि मे
विद्युनमाळी नावाचा राक्षस, जो इच्छेने भरून तिथे उभा होता, त्याला तूच मारलास. पण आता, मला वाटतं, तू विचारशक्ती गमावली आहेस, म्हणूनच तू त्या वीरांचा अधिपतीला बांधू पाहतोस.
भ्रातृजो यस्य सुबली पुष्कलः परमास्त्रवित् । येन रुद्रगणः संख्ये वीरभद्रः सुतोषितः
त्याचा भाऊ पुष्कळ हा फार बलवान आणि उत्तम अस्त्रज्ञ आहे. त्याने युद्धात रुद्रगणांना प्रसन्न केलं आणि वीरभद्रालाही संतुष्ट केलं.
वर्णयामि किमेतस्य पराक्रांतिं बलोर्जिताम् । येन नास्ति समः पृथ्व्यां बलेन यशसा श्रिया
त्याची शौर्य आणि त्याने मिळवलेली ताकद मी सांगून काय उपयोग? कारण पृथ्वीवर बल, कीर्ती आणि संपत्तीमध्ये त्याच्याशी तुलना होईल असा कोणीच नाही.
हनूमान्यस्य निकटे रघुनाथपदाब्जधीः । यस्यानेकानि कर्माणि भविष्यंति श्रुतानि ते
हनुमान, ज्याचं मन रघुनाथाच्या चरणकमळांमध्ये स्थिर आहे, तो त्याच्या जवळ आहे. त्याची अनेक कृत्यं पुढे तुला ऐकायला मिळतील.