स राजा धार्मिको रामसेवकः परया मुदा । गृहीत्वाश्वं प्रत्युवाच सेवकान्हरिसेवकान्
तो धर्मनिष्ठ, रामभक्त राजा अत्यंत आनंदाने घोडा घेऊन, आपल्या सेवकांना, जे हरिचे सेवक होते, म्हणाला.
मया गृहीतो वाहोऽसौ राघवस्य महीपतेः । सज्जी भवंतु सर्वत्र यूयं रणविशारदाः
'मी राघवांचा, राजांचा राजा असलेल्या, घोडा पकडला आहे; तुम्ही सर्व युद्धात कुशल असलेले, सर्वत्र तयार रहा.'
इति प्रोक्तास्तु ते सर्वे भटा राज्ञो महाबलाः । सज्जीभूताः क्षणादेव सभायां जग्मुरुत्सुकाः
राजाने असे सांगितल्यावर, त्याचे सर्व बलाढ्य सैनिक क्षणात तयार झाले आणि उत्सुकतेने सभेत गेले.
राज्ञो वीरा दशसुताश्चंपको मोहकस्तथा । रिपुंजयोऽतिदुर्वारः प्रतापीबलमोदकः
राजाचे वीर, त्याचे दहा पुत्र—चंपक, मोहक, रिपुंजय, अतिदुर्वार, प्रतापी, बलमोधक,
हर्यक्षः सहदेवश्च भूरिदेवः सुतापनः । इति राज्ञो दश सुताः सज्जीभूता रणांगणे
हर्यक्ष, सहदेव, भूरिदेव आणि सुतापन—हे राजाचे दहा पुत्र रणांगणात सज्ज झाले.
यातुमिच्छामकुर्वंस्ते महोत्साहसमन्विताः । राजापि स्वरथं चित्रं हेमशोभाविनिर्मितम्
ते सर्व मोठ्या उत्साहाने निघायची तयारी करू लागले; आणि राजा देखील सोन्याने सजवलेली आपली सुंदर रथ मागवू लागला.
आह्वयामास सुजवैर्वाजिभिः समलंकृतम् । रणोत्साहेन संयुक्तः सर्वसैन्यपरीवृतः
त्याने उत्तम, सुशोभित अशा घोड्यांनी रथ जोडलायला सांगितला आणि युद्धाच्या उत्साहाने भरून, सर्व सैन्याने स्वतःला वेढून घेतले.
सभायां सेवकान्सर्वान्दिशन्नास्ते महीपतिः
सभेत त्या राजाने आपल्या सर्व सेवकांना आज्ञा दिल्या.
शेष उवाच। अथ रामानुजो वेगात्समागत्य स्वसेवकान् । पप्रच्छ कुत्र वाहोऽसौ याज्ञिकः सुमनोहरः
शेष म्हणतो: मग लक्ष्मण वेगाने येऊन आपल्या सेवकांना विचारू लागला, 'तो सुंदर यज्ञाचा घोडा कुठे आहे?'
तदा ते वचनं प्रोचुः शत्रुघ्नं सुमहाबलाः । न जानीमो भटाः केचिद्धयं नीत्वा गताः पुरे
तेव्हा त्या बलाढ्य वीरांनी शत्रुघ्नाला उत्तर दिले, 'आम्हाला माहीत नाही, काही सैनिक घोडा घेऊन नगरात गेले.'
वयं च धिक्कृताः सर्वे बलिभी राजसेवकैः । अत्र प्रमाणं भगवानिति कर्तव्य तां प्रति
आपण सगळेच बलाढ्य राजसेवकांकडून अपमानित झालो आहोत; या बाबतीत भगवंतालाच प्रमाण मानावं लागेल.
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां शत्रुघ्नः कुपितो भृशम् । दशन्रोषात्स्वदशनाञ्जिह्वया लेलिहन्मुहुः
त्यांचं बोलणं ऐकून शत्रुघ्न फारच संतापला, रागाच्या भरात तो वारंवार आपले दात जीभेने चाटू लागला.
उवाच वीरो मद्वाहं हृत्वा कुत्र गमिष्यसि । इदानीं पातये बाणैः पुरंजनसमन्वितम्
तो वीर म्हणाला, "माझं वाहन घेऊन तू कुठे जाणार? आता मी बाणांनी हे शहर आणि त्यातील लोकांना नाश करीन."
इत्युक्त्वा सुमतिं प्राह कस्येदं पुटभेदनम् । को वर्ततेऽस्याधिपतिर्यो मे वाहमजीहरत्
असं म्हणून त्याने सुमतीला विचारलं, "ही कुंपण फोडण्याची कृती कुणाची? इथला अधिपती कोण आहे, ज्याने माझं वाहन नेलं?"
शेष उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य भूपतेः कोपसंयुतम् । जगाद मंत्री सुगिरा स्फुटाक्षरसमन्वितम्
शेष म्हणतो: राजाचा रागयुक्त हा प्रश्न ऐकून, मंत्र्याने स्पष्ट आणि मधुर शब्दांत उत्तर दिलं.
विद्धीदं कुंडलं नाम नगरं सुमनोहरम् । अस्मिन्वसति धर्मात्मा सुरथः क्षत्त्रियो बली
हे सुंदर नगर कुंडळ नावाचं आहे, इथे धर्मनिष्ठ, बलवान क्षत्रिय सुरथ राहतो.
नित्यं धर्मपरो रामचरणद्वंद्वसेवकः । मनसा कर्मणा वाचा हनूमानिव सेवकः
तो नेहमी धर्माला वाहिलेला, रामाच्या चरणांची सेवा करणारा आहे; मन, वाणी आणि कृतीने तो हनुमानासारखा सेवक आहे.
चरितान्यस्य शतशो वर्तंते धर्मकारिणः । महाबलपरीवारः सुरथः सर्वशोभनः
त्याची शेकडो धर्मकृत्यं आहेत; मोठ्या सैन्याने वेढलेला, सुरथ सर्वार्थाने तेजस्वी आहे.
महद्युद्धं भवेदत्र हृतश्चेद्वाहसत्तमः । अनेके प्रपतिष्यंति वीरा रणविशारदाः
जर हे श्रेष्ठ वाहन नेलं गेलं, तर इथे मोठं युद्ध होईल; अनेक पराक्रमी वीर रणभूमीत पडतील.
एवमुक्तं समाश्रुत्य शत्रुघ्नः सचिवं प्रति । उवाच पुनरप्येवं वचनं वदतां वरः
हे ऐकून शत्रुघ्नाने मंत्र्याला पुन्हा विचारलं आणि तो उत्तम वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असल्याने पुढे असे बोलला.
शत्रुघ्न उवाच। कथमत्र प्रकर्तव्यं रामाश्वोऽनेन चेद्धृतः । नायाति योद्धुं प्रबलं कटकं वीरसेवितम्
शत्रुघ्न म्हणाला, "जर रामाचं घोडं त्याने नेलं असेल, तर इथे आपल्याला काय करावं? तो वीरांच्या सैन्याशी लढायला येत नाही."
सुमतिरुवाच। दूतः प्रेष्यो महाराज राजानं प्रति वाग्मिकः । यद्वाक्येन समायाति बलेन बलिनां वरः
सुमती म्हणाला, "राजा, बोलण्यात निपुण असा दूत त्या राजाकडे पाठवावा; त्याच्या बोलण्याने किंवा बळाने, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ तो येईल."
नोचेदज्ञानतो वाहो धृतः केनापि मानिना । अर्पयिष्यति नः साधुमश्वं क्रतुवरं शुभम्
किंवा, जर कोणत्या गर्विष्ठाने अज्ञानाने हे वाहन नेलं असेल, तर तो आपल्याला तो शुभ, यज्ञासाठी योग्य अश्व परत देईल.
इति श्रुत्वातु तद्वाक्यं शत्रुघ्नो बुद्धिमान्बली । अंगदं प्रत्युवाचेदं वचनं विनयान्वितम्
हे शब्द ऐकून, शत्रुघ्न बुद्धिमान आणि बलवान असल्याने, त्याने अंगदाला नम्रतेने असे सांगितले.
शत्रुघ्न उवाच। याहि त्वं निकटस्थे वै सुरथस्य महापुरे । दूतत्वेन ततो गत्वा प्रब्रूहि नृपतिं प्रति
शत्रुघ्न म्हणाला, "तू जवळच असलेल्या सुरथाच्या महानगरात जा; दूत म्हणून जाऊन त्या राजाला सांग."
त्वया धृतो रामवाहो ज्ञानतोऽज्ञानतोपि वा । अर्पयतु न वा यातु प्रधनं वीरसंयुतम्
"रामाचा घोडा तुझ्याकडे जाणूनबुजून किंवा अज्ञानाने गेला असेल, तर तो आपल्याला परत द्यावा किंवा वीरांसह समोर यावं."
रामस्य दौत्यं लंकायां रावणं प्रति यत्कृतम् । तथैव कुरु भूयिष्ठ बलसंयुतबुद्धिमन्
"जसं तू लंकेत रावणाकडे रामाचं दूतत्व केलं, तसंच आता सर्व बळ आणि बुद्धीने कर."
शेष उवाच। एतच्छ्रुत्वांगदो वीर ओमिति प्रोच्य भूमिपम् । जगाम संसदो मध्ये वीरश्रेणिसमन्विते
शेष म्हणतो: हे ऐकून अंगदाने 'ॐ' असं म्हणून राजाला उत्तर दिलं आणि वीरांच्या समूहासह सभेत गेला.
ददर्श सुरथं भूपं तुलसीमंजरीधरम् । रामभद्रं रसनया ब्रुवंतं सेवकान्निजान्
त्याने सुरथ राजाला, ज्याच्या गळ्यात तुळशीच्या मंजिरींची माळ होती, आपल्या सेवकांशी रामभद्राबद्दल बोलताना पाहिलं.
राजापि दृष्ट्वा प्लवगं मनोहरवपुर्धरम् । शत्रुघ्नदूतं मत्वापि वालिजं प्रत्यभाषत
राजाने मोहक रूप असलेल्या वानराला पाहिलं, आणि तो शत्रुघ्नाचा दूत आहे असं समजून, त्याने वालीच्या मुलाला विचारलं.