इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमामहेश्वरसंवादे वामनप्रादुर्भावोनाम चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः
श्रीपद्म महापुराणाच्या उत्तरखंडातील उमामहेश्वर संवादात 'वामन प्रादुर्भाव' नावाच्या दोनशे चाळीसाव्या अध्यायाचा येथे समाप्ती आहे. ही संहिता पंचपंचाश हजार श्लोकांची आहे.
रुद्र उवाच- हत्वाथ यवनं तत्र मुचुकुंदेन धीमता । दत्त्वा तस्मै वरं मुक्तिं निष्क्रांतो यदुनंदनः
रुद्र म्हणाले— तेथे बुद्धिमान मुचुकुंदाने यवनाचा वध केला. त्याला मुक्तीचा वर दिल्यावर, यदुवंशज तेथून निघून गेला.
हतं च यवनं श्रुत्वा जरासंधः सुदुर्मतिः । ययुधे रामकृष्णाभ्यां स्वबलेन समावृतः
यवनाचा वध झाल्याचे कळताच, दुष्ट बुद्धीचा जरासंध आपल्या सैन्यासह राम आणि कृष्ण यांच्या विरुद्ध युद्ध करायला निघाला.
कृष्णेन निहतं सैन्यं सर्वं तस्य दुरात्मनः । स पपात महीपृष्ठे मूर्च्छितो मगधाधिपः
कृष्णाने त्या दुष्टाचा सगळा सैन्य नष्ट केले; मग मगधाचा राजा जमिनीवर बेशुद्ध पडला.
चिरेण लब्ध्वा संज्ञां तु विह्वलांगो भयातुरः । न शशाक रणे योद्धुं रामेण मगधेश्वरः
बराच वेळ गेल्यावर शुद्धीवर येऊन, घाबरलेल्या अवस्थेत आणि अंग थरथरत असताना, मगधाधिपतीला रामाशी युद्ध करणे शक्य झाले नाही.
विमुखः प्राद्रवत्तूर्णं हतशेषबलानुगः । अजेयाविति तौ मत्वा रामकृष्णौ महाबलौ
पराभूत सैन्याचे उरलेले लोक घेऊन, तो मागे वळून पटकन पळून गेला; राम आणि कृष्ण हे दोघेही अजिंक्य आणि बलाढ्य आहेत असे त्याने मानले.
तयोर्विरोधं त्यक्त्वाथ नगरीं स्वां विवेश ह । अथ तौ वसुदेवस्य तनयौ सह सेनया
त्यांच्याशी संघर्ष सोडून देऊन, तो आपल्या नगरात गेला; आणि वसुदेवाचे ते दोन पुत्र आपल्या सैन्यासह
मथुरां त्यज्य नगरीं प्रविष्टौ द्वारिकां पुरीम् । इंद्रेण प्रेषितो वायुः सभां तत्र दिवौकसाम्
मथुरा सोडून द्वारका या नगरात गेले; तेव्हा इंद्राने वायूला देवांच्या सभेत पाठवले.
कृष्णाय प्रददौ प्रीत्या निर्मितां विश्वकर्मणा । वज्रवैडूर्यरचितां बह्वासनविचित्रिताम्
प्रेमापोटी, विश्वकर्म्याने तयार केलेली, वज्र आणि वैडूर्य रत्नांनी सजवलेली, अनेक आसनांनी सुशोभित अशी एक सभा कृष्णाला दिली.
नानारत्नमयैर्दिव्यैः स्वर्णच्छत्रैर्विराजिताम् । तां प्राप्य रम्यां तु सभामुग्रसेनादयो नृपाः
नानाविध दिव्य रत्नांनी आणि सोन्याच्या छत्रांनी शोभलेली ती सुंदर सभा मिळाल्यावर, उग्रसेन आणि इतर राजे
मोदंते नैगमैः सार्द्धं दिवि देवगणा इव । इक्ष्वाकुवंशसंभूतो रैवतो नाम पार्थिवः
नगरातील लोकांसह आनंदले, जसे स्वर्गात देवगण आनंदतात; इक्ष्वाकू वंशात जन्मलेला, रैवत नावाचा राजा,
कन्यां दुहितरं स्वस्य सर्वलक्षणसंयुताम् । रामाय प्रददौ प्रीत्या रेवती नाम नामतः
आपली सर्व गुणांनी युक्त कन्या, रेवती नावाची, प्रेमाने रामाला दिली.
उपयेमे विधानेन स रामस्तां च रेवतीम् । रमयामास च तया शच्या इव सुरेश्वरः
रामाने विधिपूर्वक रेवतीशी विवाह केला आणि इंद्राने शचीला जसे आनंद दिला, तसे तिच्यासोबत सुख उपभोगले.
विदर्भराजो धर्मात्मा भीष्मको नाम धार्मिकः । बभूवुस्तस्य पुत्रास्तु रुक्मप्रभृतयः शुभाः
विदर्भाचा धर्मनिष्ठ राजा भीष्मक हा अत्यंत धार्मिक होता; त्याचे पुत्र, रुक्मी वगैरे, शुभ होते.
तेषामवरजा कन्या रुक्मिणी वरवर्णिनी । कमलांशेन संभूता सर्वलक्षणसंयुता
त्यामध्ये सर्वात लहान कन्या रुक्मिणी ही अत्यंत सुंदर वर्णाची, लक्ष्मीच्या अंशाने जन्मलेली आणि सर्व गुणांनी युक्त होती.
राघवत्वेभवत्सीता रुक्मिणी कृष्णजन्मनि । अन्येष्वेवावतारेषु विष्णोरेषा सहायिनी
रामावतारात ती सीता होती; कृष्णाच्या जन्मात ती रुक्मिणी झाली; विष्णूच्या इतर अवतारांमध्येही ती त्याची सोबती आहे.
हिरण्यक हिरण्याक्षौ संभूतौ द्वापरे पुनः । शिशुपालो दंतवक्त्र इति नाम समन्वितौ
हिरण्यकशिपू आणि हिरण्याक्ष हे द्वापारयुगात पुन्हा जन्म घेऊन शिशुपाल आणि दंतवक्त्र या नावांनी ओळखले गेले.
चैद्यान्वये समुद्भूतौ महाबलपराक्रमौ । रुक्मिणी शिशुपालाय दातुमैच्छत्तदात्मजः
चेदि वंशात जन्मलेले, अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी, रुक्मिणीचे वडील तिला शिशुपालाला द्यायचे ठरवले.
तं नेच्छती पतिं सा तु शिशुपालं शुभानना । बाल्यात्प्रभृति वै विष्णुमनुरक्ता दृढव्रता
पण सुंदर मुख असलेल्या रुक्मिणीला शिशुपाल नवरा म्हणून नको होता; लहानपणापासून ती दृढव्रती आणि विष्णूवर प्रेम करणारी होती.
उद्दिश्य कृष्णं भर्त्तारं सुराणामर्चनं सदा । चकार रुक्मिणी कन्या दानानि विविधानि च
कृष्णाला पती म्हणून मानून, रुक्मिणी या कन्येने नेहमी देवांची पूजा केली आणि विविध दान केले.
व्रतचर्यापराभूत्वा ध्यायंती पुरुषोत्तमम् । आत्मेशं स्वस्य भर्तारमुवास पितृमंदिरे
व्रतांचे पालन करत आणि परमेश्वराचा ध्यान करत, ती आपल्या वडिलांच्या घरी राहिली. आपल्या आत्म्याचा स्वामी हाच आपला खरा पती आहे, असे तिने मनाशी ठरवले.
कर्त्तुं तां शिशुपालाय विवाहं पार्थिवोत्तमः । चकार यत्नं पुत्रेण रुक्मिणा सविधीमता
राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्या राजाने, आपल्या सद्गुणी पुत्र रुक्मीच्या मदतीने, शिशुपालाशी तिचा विवाह लावण्यासाठी खूप प्रयत्न केले.
पुरोहितसुतं विप्रं प्रेषयामास रुक्मिणी । उद्दिश्य कृष्णं भर्त्तारं स तूर्णं द्वारकां ययौ
रुक्मिणीने आपल्या घरच्या पुरोहिताच्या मुलाला, म्हणजेच त्या ब्राह्मणाला, कृष्णाला संदेश द्यायला पाठवले. तो ब्राह्मण लगेच द्वारकेकडे निघून गेला.
समेत्य कृष्णं रामं च ताभ्यां विधिवदर्चितः । एकांते सर्वमाचष्ट रुक्मिणीभाषितं तयोः
तो ब्राह्मण कृष्ण आणि राम यांना भेटला. त्यांनी त्याचे योग्य आदरातिथ्य केले. मग एकांतात त्याने रुक्मिणीने सांगितलेली सर्व गोष्ट दोघांना सांगितली.
तच्छ्रुत्वा रामकृष्णौ तु तेन विप्रेण धीमता । सर्वशस्त्रास्त्रसंपूर्णं रथमाकाशगं प्रभुः
त्या बुद्धिमान ब्राह्मणाकडून हे ऐकून, राम आणि कृष्ण यांनी आपला रथ सर्व प्रकारच्या शस्त्रास्त्रांनी भरून घेतला.
आरुह्य सूतमुख्येन दारुकेण महात्मना । विदर्भनगरीं तूर्णं जग्मतुः पुरुषोत्तमौ
ते दोघे, महान रथी दारुक या उत्तम सारथ्यासह, वेगाने विदर्भ नगरीकडे रवाना झाले.
राजानः सर्वराष्ट्रेभ्यो विवाहं द्रष्टुमागताः । जरासंधमुखाः सर्वे शिशुपालस्य धीमतः
सर्व राज्यांतील राजे, जरासंध यांच्या पुढाकाराने, शिशुपालाच्या विवाहाला पाहण्यासाठी तेथे जमले होते.
तस्मिन्नुद्वाहसमये रुक्मिणी रुक्मभूषणा । दुर्गां निःसृतार्चयितुं सखीभिर्नगराद्बहिः
त्या विवाहाच्या वेळी, सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेली रुक्मिणी आपल्या मैत्रिणींना घेऊन दुर्गेची पूजा करण्यासाठी शहराबाहेर गेली.
एतस्मिन्नेव काले तु संप्राप्तो देवकीसुतः । रथस्थां तां च जग्राह बलवान्मधुसूदनः
त्याच वेळी, देवकीपुत्र कृष्ण तेथे पोहोचला. बलवान मधुसूदनाने रथावर उभी असलेली रुक्मिणी लगेच पकडली.
सहसा रथमारोप्य ययौ तूर्णं स्वमालयम् । ततः क्रोधसमाविष्टा जरासंधमुखा नृपाः
त्याने तिला पटकन रथावर बसवले आणि वेगाने आपल्या घरी निघून गेला. मग जरासंधसह सर्व राजे प्रचंड रागावले.