हसंतं तं मुनिं प्राह हसने कारणं किमु । कथयस्व प्रसादेन यथा स्यान्मनसः सुखम्
राजा त्या हसणाऱ्या मुनिला म्हणाला, "तुम्ही हसता त्याचे कारण काय? कृपया सांगा, म्हणजे माझ्या मनाला समाधान मिळेल."
ततो मुनिर्नृपं प्राह शृणु राजन्धियायुतः । यदहं तेऽभिधास्यामि स्मिते कारणमुत्तमम्
मग मुनि राजाला म्हणाला, "राजा, मोठ्या बुद्धीचे आहेस, मी तुला जे सांगतो ते ऐक—माझ्या हास्याचे खरे कारण."
त्वया प्रोक्तं हरेः कीर्तिं कथयस्व ममाग्रतः । को हरिः कस्य वा कीर्तिः सर्वे कर्मवशा नराः
"तू म्हणालास, 'हरिची कीर्ती माझ्यासमोर सांग.' कोण आहे हरी? कोणाची कीर्ती? सर्व लोक कर्माच्या अधीन आहेत."
कर्मणा प्राप्यते स्वर्गः कर्मणा नरकं व्रजेत् । कर्मणैव भवेत्सर्वं पुत्रपौत्रादिकं बहु
"कर्माने स्वर्ग मिळतो, कर्माने नरक मिळतो; कर्मानेच सर्व काही मिळते—अनेक पुत्र, नातवंडे आणि बरेच काही."
शक्रः शतं क्रतूनां तु कृत्वागात्परमं पदम् । ब्रह्मापि कर्मणा लोकं प्राप्य सत्याख्यमद्भुतम्
"इंद्राने शंभर यज्ञ केले म्हणून तो श्रेष्ठ पदाला पोहोचला; ब्रह्मादेखील कर्माने सत्य नावाच्या अद्भुत लोकात पोहोचला."
अनेके कर्मणा सिद्धा मरुदादय ईशिनः । कुर्वन्ति भोगसौख्यं च अप्सरोगणसेविताः
"अनेक जण कर्माने सिद्ध झाले—मरुत आणि इतर देव, ज्यांना अप्सरांचा समूह सेवा करतो आणि जे सुख उपभोगतात."
तस्मात्कुरुष्व यज्ञादीन्यजस्व किल देवताः । यथा ते विमलाकीर्तिर्भविष्यति महीतले
"म्हणून यज्ञ वगैरे कर, देवांची पूजा कर, म्हणजे तुझी कीर्ती पृथ्वीवर निर्मळ राहील."
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं कोपक्षुभितमानसः । उवाच रामैकमना विप्रं कर्मविशारदम्
हे शब्द ऐकून, रागाने मन अस्वस्थ झालेले, रामाच्या भक्तीत एकचित्त असलेला राजा त्या विद्वान ब्राह्मणाला म्हणाला.
मा ब्रूहि कर्मणो वार्तां क्षयिष्णुफलदायिनीम् । गच्छ मन्नगरोपांताद्बहिर्लोकविगर्हितः
"मला त्या कर्माची गोष्ट सांगू नकोस, जी फळे नाशवंत देते. माझ्या नगराच्या बाहेर जा, कारण तू लोकांनी निंदिला आहेस."
इंद्रः पतिष्यति क्षिप्रं पतिष्यत्यपि पद्मजः । न पतिष्यंति मनुजा रामस्य भजनोत्सुकाः
"इंद्र लवकरच पडेल, ब्रह्मादेखील पडेल; पण जे रामाच्या भक्तीत उत्सुक आहेत, ते कधीच पडत नाहीत."
पश्य ध्रुवं च प्रह्लादं बिभीषणमथाद्भुतम् । ये चान्ये रामभक्ता वै कदापि न पतंति ते
"ध्रुव, प्रह्लाद आणि अद्भुत विभीषण बघ, आणि इतर रामभक्त, ते कधीही पडत नाहीत."
ये रामनिंदका दुष्टास्तानि मे यमकिंकराः । ताडयिष्यंति लोहस्य मुद्गरैः पाशबन्धनैः
"जे रामाची निंदा करणारे दुष्ट आहेत, त्यांना माझे यमाचे सेवक लोखंडाच्या गजांनी मारतील आणि दोऱ्यांनी बांधतील."
ब्राह्मणत्वाद्देहदंडं न कुर्यां ते द्विजाधम । गच्छ गच्छ मदालोकात्ताडयिष्यामि चान्यथा
तू ब्राह्मण आहेस म्हणून मी तुझ्या अंगावर काठीने मारणार नाही, द्विजाधम. माझ्या नजरेतून दूर हो, नाहीतर तुला मी चांगलाच चोप देईन.
इत्थमुक्तवति श्रेष्ठे भूपे सुरथसंज्ञिते । सेवका बाहुना धृत्वा निष्कासयितुमुद्यताः
सुरथ नावाच्या त्या श्रेष्ठ राजाने असे बोलताच, त्याचे सेवक त्याला हाताने धरून बाहेर टाकायला सज्ज झाले.
तदा यमो निजं रूपं धृत्वा लोकैकवंदितम् । प्राह भूपं प्रतुष्टोऽस्मि याचस्व हरिसेवक
तेव्हा यमाने आपले सर्व लोकांनी वंदनीय असे खरे रूप धारण केले आणि राजाला म्हणाला, 'मी तुझ्यावर खूश आहे, हरिचा भक्त; काही वर माग.'
मया प्रलोभितो वाग्भिर्बह्वीभिरपि सुव्रत । चलितोसि न रामस्य सेवायाः साधुसेवितः
'सुव्रत, मी तुला अनेक गोड शब्दांनी फसवायचा प्रयत्न केला, पण तू रामाची सेवा सोडली नाहीस, हे खरोखरच प्रशंसनीय आहे.'
तदा प्रोवाच भूमीशो यमं दृष्ट्वा सुतोषितम् । उवाच यदि तुष्टोसि देहि मे वरमुत्तमम्
तेव्हा भूमीचा स्वामी, यमाला अत्यंत संतुष्ट पाहून म्हणाला, 'जर तू खूश असशील तर मला सर्वोत्तम वर दे.'
तावन्मम न वै मृत्युर्यावद्रामसमागमः । न भयं मे भवत्तो हि कदाचन हि धर्मराट्
'राघवांचा मला प्रत्यक्ष भेट होईपर्यंत माझा मृत्यू होऊ नये आणि तुझ्यापासून मला कधीच भीती वाटू नये, हे धर्मराजा.'
तदोवाच यमो भूपमिदं तव भविष्यति । सर्वं त्वदीप्सितं तथ्यं करिष्यति रघोःपतिः
तेव्हा यमाने राजाला सांगितले, 'हे तुझे सर्व इच्छित तसेच होईल; रघुपती तुझे सर्व इच्छित पूर्ण करतील.'
इत्युक्त्वांतर्हितो धर्मो जगाम स्वपुरं प्रति । प्रशस्य तस्य चरितं हरिभक्तिपरात्मनः
असे म्हणून धर्म अदृश्य झाला आणि आपल्या नगरीकडे गेला, आणि त्या हरिभक्त राजाच्या आचरणाची स्तुती केली.
स राजा धार्मिको रामसेवकः परया मुदा । गृहीत्वाश्वं प्रत्युवाच सेवकान्हरिसेवकान्
तो धर्मनिष्ठ, रामभक्त राजा अत्यंत आनंदाने घोडा घेऊन, आपल्या सेवकांना, जे हरिचे सेवक होते, म्हणाला.
मया गृहीतो वाहोऽसौ राघवस्य महीपतेः । सज्जी भवंतु सर्वत्र यूयं रणविशारदाः
'मी राघवांचा, राजांचा राजा असलेल्या, घोडा पकडला आहे; तुम्ही सर्व युद्धात कुशल असलेले, सर्वत्र तयार रहा.'
इति प्रोक्तास्तु ते सर्वे भटा राज्ञो महाबलाः । सज्जीभूताः क्षणादेव सभायां जग्मुरुत्सुकाः
राजाने असे सांगितल्यावर, त्याचे सर्व बलाढ्य सैनिक क्षणात तयार झाले आणि उत्सुकतेने सभेत गेले.
राज्ञो वीरा दशसुताश्चंपको मोहकस्तथा । रिपुंजयोऽतिदुर्वारः प्रतापीबलमोदकः
राजाचे वीर, त्याचे दहा पुत्र—चंपक, मोहक, रिपुंजय, अतिदुर्वार, प्रतापी, बलमोधक,
हर्यक्षः सहदेवश्च भूरिदेवः सुतापनः । इति राज्ञो दश सुताः सज्जीभूता रणांगणे
हर्यक्ष, सहदेव, भूरिदेव आणि सुतापन—हे राजाचे दहा पुत्र रणांगणात सज्ज झाले.
यातुमिच्छामकुर्वंस्ते महोत्साहसमन्विताः । राजापि स्वरथं चित्रं हेमशोभाविनिर्मितम्
ते सर्व मोठ्या उत्साहाने निघायची तयारी करू लागले; आणि राजा देखील सोन्याने सजवलेली आपली सुंदर रथ मागवू लागला.
आह्वयामास सुजवैर्वाजिभिः समलंकृतम् । रणोत्साहेन संयुक्तः सर्वसैन्यपरीवृतः
त्याने उत्तम, सुशोभित अशा घोड्यांनी रथ जोडलायला सांगितला आणि युद्धाच्या उत्साहाने भरून, सर्व सैन्याने स्वतःला वेढून घेतले.
सभायां सेवकान्सर्वान्दिशन्नास्ते महीपतिः
सभेत त्या राजाने आपल्या सर्व सेवकांना आज्ञा दिल्या.
शेष उवाच। अथ रामानुजो वेगात्समागत्य स्वसेवकान् । पप्रच्छ कुत्र वाहोऽसौ याज्ञिकः सुमनोहरः
शेष म्हणतो: मग लक्ष्मण वेगाने येऊन आपल्या सेवकांना विचारू लागला, 'तो सुंदर यज्ञाचा घोडा कुठे आहे?'
तदा ते वचनं प्रोचुः शत्रुघ्नं सुमहाबलाः । न जानीमो भटाः केचिद्धयं नीत्वा गताः पुरे
तेव्हा त्या बलाढ्य वीरांनी शत्रुघ्नाला उत्तर दिले, 'आम्हाला माहीत नाही, काही सैनिक घोडा घेऊन नगरात गेले.'