एतद्विरुद्धधर्माणो ये नराः पापसंयुताः । तानहं विषये मह्यं वासयामि न दुर्मतीन्
जे पुरुष या धर्माच्या विरुद्ध वागतात आणि पापात गुंतलेले आहेत, अशा दुष्ट बुद्धीच्या लोकांना मी माझ्या राज्यात राहू देत नाही.
तस्य देशे न पापिष्ठाः पापं कुर्वंति मानसे । हरिध्यानहताशेष पातकामोदसंयुताः
त्याच्या देशात सर्वात पापी माणसेही मनाने पाप करत नाहीत; हरिच्या ध्यानामुळे त्यांची सर्व पापे नष्ट होतात आणि ते आनंदाने भरून जातात.
यदैवमभवद्देशो राजा धर्मेण संयुतः । तदा तत्स्था नराः सर्वे मृता गच्छंति निर्वृतिम्
जेव्हा देश असा झाला आणि राजा धर्माने युक्त होता, तेव्हा त्या ठिकाणी राहणारे सर्व लोक मृत्यूनंतर मुक्तीला पोहोचले.
यमानुचरनिर्वेशो नाभवत्सौरथे पुरे । तदा यमो मुनेरूपं धृत्वा प्रागान्महीश्वरम्
सुरथाच्या नगरीत यमाचे दूत चौकशी करीत नसत; तेव्हा यमाने ऋषीचे रूप घेऊन त्या भूमीच्या राजाकडे गेला.
वल्कलांबरधारी च जटाशोभितशीर्षकः । सुरथं तु सभामध्ये ददर्श हरिसेवकम्
झाडाची साल घातलेले कपडे आणि जटा मस्तकी शोभणारे असे तो हरिचा सेवक सुरथ सभेमध्ये दिसला.
तुलसीमस्तके यस्य वाचि नाम हरेः परम् । धर्मकर्मरतां वार्त्तां श्रावयंतं निजाञ्जनान्
ज्याच्या डोक्यावर तुळशी होती, ज्याच्या ओठांवर हरिचे श्रेष्ठ नाव होते, आणि जो आपल्या लोकांना धर्मकर्मात रमण्याची गोष्ट सांगत होता.
तदा मुनिं नृपो दृष्ट्वा तपोमूर्तिमिव स्थितम् । ववंदे चरणौ तस्य पाद्यादिकमथाकरोत्
तेव्हा त्या तपस्वी ऋषीला पाहून राजा त्याच्या पायांवर वाकला आणि पाद्यादी आदरपूर्वक अर्पण केले.
सुखोपविष्टं विश्रांतं मुनिं प्राह नृपाग्रणीः । धन्यमद्य जनुर्मह्यं धन्यमद्य गृहं मम
मुनि आरामात बसला, विश्रांती घेतली तेव्हा राजाने म्हटले, "आज माझे जीवन धन्य झाले, आज माझे घरही पावन झाले."
कथाः कथयतान्मह्यं रामस्य विविधा वराः । याः शृण्वतां पापहानिर्भविष्यति पदे पदे
"रामाच्या विविध उत्तम कथा मला सांग, ज्या ऐकताना प्रत्येक पावलागणिक पापांचा नाश होईल."
इत्थमुक्तं समाकर्ण्य जहास स मुनिर्भृशम् । दंतान्प्रदर्शयन्सर्वांस्तालास्फालितपाणिकः
हे ऐकून तो मुनि मोठ्याने हसला, सर्व दात दाखवत आणि टाळ्या वाजवत.
हसंतं तं मुनिं प्राह हसने कारणं किमु । कथयस्व प्रसादेन यथा स्यान्मनसः सुखम्
राजा त्या हसणाऱ्या मुनिला म्हणाला, "तुम्ही हसता त्याचे कारण काय? कृपया सांगा, म्हणजे माझ्या मनाला समाधान मिळेल."
ततो मुनिर्नृपं प्राह शृणु राजन्धियायुतः । यदहं तेऽभिधास्यामि स्मिते कारणमुत्तमम्
मग मुनि राजाला म्हणाला, "राजा, मोठ्या बुद्धीचे आहेस, मी तुला जे सांगतो ते ऐक—माझ्या हास्याचे खरे कारण."
त्वया प्रोक्तं हरेः कीर्तिं कथयस्व ममाग्रतः । को हरिः कस्य वा कीर्तिः सर्वे कर्मवशा नराः
"तू म्हणालास, 'हरिची कीर्ती माझ्यासमोर सांग.' कोण आहे हरी? कोणाची कीर्ती? सर्व लोक कर्माच्या अधीन आहेत."
कर्मणा प्राप्यते स्वर्गः कर्मणा नरकं व्रजेत् । कर्मणैव भवेत्सर्वं पुत्रपौत्रादिकं बहु
"कर्माने स्वर्ग मिळतो, कर्माने नरक मिळतो; कर्मानेच सर्व काही मिळते—अनेक पुत्र, नातवंडे आणि बरेच काही."
शक्रः शतं क्रतूनां तु कृत्वागात्परमं पदम् । ब्रह्मापि कर्मणा लोकं प्राप्य सत्याख्यमद्भुतम्
"इंद्राने शंभर यज्ञ केले म्हणून तो श्रेष्ठ पदाला पोहोचला; ब्रह्मादेखील कर्माने सत्य नावाच्या अद्भुत लोकात पोहोचला."
अनेके कर्मणा सिद्धा मरुदादय ईशिनः । कुर्वन्ति भोगसौख्यं च अप्सरोगणसेविताः
"अनेक जण कर्माने सिद्ध झाले—मरुत आणि इतर देव, ज्यांना अप्सरांचा समूह सेवा करतो आणि जे सुख उपभोगतात."
तस्मात्कुरुष्व यज्ञादीन्यजस्व किल देवताः । यथा ते विमलाकीर्तिर्भविष्यति महीतले
"म्हणून यज्ञ वगैरे कर, देवांची पूजा कर, म्हणजे तुझी कीर्ती पृथ्वीवर निर्मळ राहील."
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं कोपक्षुभितमानसः । उवाच रामैकमना विप्रं कर्मविशारदम्
हे शब्द ऐकून, रागाने मन अस्वस्थ झालेले, रामाच्या भक्तीत एकचित्त असलेला राजा त्या विद्वान ब्राह्मणाला म्हणाला.
मा ब्रूहि कर्मणो वार्तां क्षयिष्णुफलदायिनीम् । गच्छ मन्नगरोपांताद्बहिर्लोकविगर्हितः
"मला त्या कर्माची गोष्ट सांगू नकोस, जी फळे नाशवंत देते. माझ्या नगराच्या बाहेर जा, कारण तू लोकांनी निंदिला आहेस."
इंद्रः पतिष्यति क्षिप्रं पतिष्यत्यपि पद्मजः । न पतिष्यंति मनुजा रामस्य भजनोत्सुकाः
"इंद्र लवकरच पडेल, ब्रह्मादेखील पडेल; पण जे रामाच्या भक्तीत उत्सुक आहेत, ते कधीच पडत नाहीत."
पश्य ध्रुवं च प्रह्लादं बिभीषणमथाद्भुतम् । ये चान्ये रामभक्ता वै कदापि न पतंति ते
"ध्रुव, प्रह्लाद आणि अद्भुत विभीषण बघ, आणि इतर रामभक्त, ते कधीही पडत नाहीत."
ये रामनिंदका दुष्टास्तानि मे यमकिंकराः । ताडयिष्यंति लोहस्य मुद्गरैः पाशबन्धनैः
"जे रामाची निंदा करणारे दुष्ट आहेत, त्यांना माझे यमाचे सेवक लोखंडाच्या गजांनी मारतील आणि दोऱ्यांनी बांधतील."
ब्राह्मणत्वाद्देहदंडं न कुर्यां ते द्विजाधम । गच्छ गच्छ मदालोकात्ताडयिष्यामि चान्यथा
तू ब्राह्मण आहेस म्हणून मी तुझ्या अंगावर काठीने मारणार नाही, द्विजाधम. माझ्या नजरेतून दूर हो, नाहीतर तुला मी चांगलाच चोप देईन.
इत्थमुक्तवति श्रेष्ठे भूपे सुरथसंज्ञिते । सेवका बाहुना धृत्वा निष्कासयितुमुद्यताः
सुरथ नावाच्या त्या श्रेष्ठ राजाने असे बोलताच, त्याचे सेवक त्याला हाताने धरून बाहेर टाकायला सज्ज झाले.
तदा यमो निजं रूपं धृत्वा लोकैकवंदितम् । प्राह भूपं प्रतुष्टोऽस्मि याचस्व हरिसेवक
तेव्हा यमाने आपले सर्व लोकांनी वंदनीय असे खरे रूप धारण केले आणि राजाला म्हणाला, 'मी तुझ्यावर खूश आहे, हरिचा भक्त; काही वर माग.'
मया प्रलोभितो वाग्भिर्बह्वीभिरपि सुव्रत । चलितोसि न रामस्य सेवायाः साधुसेवितः
'सुव्रत, मी तुला अनेक गोड शब्दांनी फसवायचा प्रयत्न केला, पण तू रामाची सेवा सोडली नाहीस, हे खरोखरच प्रशंसनीय आहे.'
तदा प्रोवाच भूमीशो यमं दृष्ट्वा सुतोषितम् । उवाच यदि तुष्टोसि देहि मे वरमुत्तमम्
तेव्हा भूमीचा स्वामी, यमाला अत्यंत संतुष्ट पाहून म्हणाला, 'जर तू खूश असशील तर मला सर्वोत्तम वर दे.'
तावन्मम न वै मृत्युर्यावद्रामसमागमः । न भयं मे भवत्तो हि कदाचन हि धर्मराट्
'राघवांचा मला प्रत्यक्ष भेट होईपर्यंत माझा मृत्यू होऊ नये आणि तुझ्यापासून मला कधीच भीती वाटू नये, हे धर्मराजा.'
तदोवाच यमो भूपमिदं तव भविष्यति । सर्वं त्वदीप्सितं तथ्यं करिष्यति रघोःपतिः
तेव्हा यमाने राजाला सांगितले, 'हे तुझे सर्व इच्छित तसेच होईल; रघुपती तुझे सर्व इच्छित पूर्ण करतील.'
इत्युक्त्वांतर्हितो धर्मो जगाम स्वपुरं प्रति । प्रशस्य तस्य चरितं हरिभक्तिपरात्मनः
असे म्हणून धर्म अदृश्य झाला आणि आपल्या नगरीकडे गेला, आणि त्या हरिभक्त राजाच्या आचरणाची स्तुती केली.