अनेन सुमहाँल्लाभो भविष्यति तु मे मतम् । यद्रामचरणौ प्रेक्षे ब्रह्मशक्रादिदुर्ल्लभौ
माझ्या मते, यामुळे मला मोठा लाभ होईल—कारण रामाची पावले, जी ब्रह्मा आणि इंद्रालाही दुर्मिळ आहेत, ती मला पाहायला मिळतील.
स एव धन्यः स्वजनः पुत्रो वा बांधवोऽथवा । पशुर्वा वाहनं वापि रामाप्तिर्येन संभवेत्
जो कुणी रामाची कृपा मिळवतो—तो आपला माणूस असो, मुलगा असो, नातेवाईक असो, प्राणी असो किंवा वाहन असो—तोच खरा भाग्यवान आहे.
तस्माद्गृहीत्वा क्रत्वश्वं स्वर्णपत्रेण शोभितम् । बध्नंतु वाजिशालायां कामवेगं मनोरमम्
म्हणून, त्या सुवर्णफलकाने सजवलेल्या यज्ञाच्या घोड्याला पकडा आणि तो वेगवान व सुंदर घोडा घोड्यांच्या शाळेत बांधा.
इत्युक्तास्ते ततो गत्वा वाहं रामस्य शोभितम् । गृहीत्वा तरसा राज्ञे ददुः सर्वं शुभांगिनम्
राजाच्या आज्ञेवरून ते सर्व जण गेले आणि त्यांनी रामाचा तेजस्वी घोडा पटकन पकडला आणि सर्व शुभ चिन्हांनी युक्त तो घोडा राजाकडे आणला.
राजा प्राप्य मुदा चाश्वं रामस्य दनुजार्दनः । सेवकान्प्राह बलिनो धर्मकृत्यविचक्षणः
राजाने आनंदाने रामाचा, दैत्यांचा संहार करणारा घोडा मिळवला आणि धर्मकृत्यांमध्ये पारंगत असलेल्या आपल्या बलवान सेवकांना संबोधून बोलला.
वात्स्यायन महाबुद्धे शृणुष्वैकाग्रमानसः । न तस्य विषये कश्चित्परदाररतो नरः
वात्स्यायन, तुझ्या एकाग्र मनाने ऐक: त्याच्या राज्यात कोणताही पुरुष परस्त्रीमध्ये आसक्त नाही.
न परद्रव्यनिरतो न च कामेषु लंपटः । न जिह्वाभिरतोन्मार्गे कीर्त्तयेद्रामकीर्तनात्
कोणीही परधनाच्या मागे लागत नाही, ना विषयांच्या मोहात गुंततो; कोणीही चुकीच्या मार्गाने जाऊन वाईट बोलत नाही, कारण रामाचे कीर्तन सर्वत्र होत असते.
यः सेवकान्नृपो वक्ति यूयं सेवार्थमागताः । कथयंतु भवच्चेष्टां धर्मकर्मविशारदाः
राजा आपल्या सेवकांना म्हणतो: "तुम्ही सेवा करण्यासाठी आलात आहात; धर्मकर्मात निपुण असलेले तुमचे वर्तन सांगू द्या."
एकपत्नीव्रतधरा न परद्रव्यलोलुपाः । परापवादानिरता न च वेदोत्पथं गताः
ते एकपत्नीव्रती आहेत, परधनाची लालसा करत नाहीत, दुसऱ्यांची निंदा करत नाहीत आणि वेदाच्या मार्गापासून कधीच दूर गेलेले नाहीत.
श्रीरामस्मरणादीनि कुर्वंति प्रत्यहं भटाः । तानहं रामसेवार्थं रक्षाम्यंतक कोपवान्
हे वीर दररोज श्रीरामाचे स्मरण आणि इतर भक्तिपूर्वक कृत्ये करतात; अशा लोकांचे मी रामसेवेसाठी रक्षण करतो, अगदी यम रागावला तरीही.
एतद्विरुद्धधर्माणो ये नराः पापसंयुताः । तानहं विषये मह्यं वासयामि न दुर्मतीन्
जे पुरुष या धर्माच्या विरुद्ध वागतात आणि पापात गुंतलेले आहेत, अशा दुष्ट बुद्धीच्या लोकांना मी माझ्या राज्यात राहू देत नाही.
तस्य देशे न पापिष्ठाः पापं कुर्वंति मानसे । हरिध्यानहताशेष पातकामोदसंयुताः
त्याच्या देशात सर्वात पापी माणसेही मनाने पाप करत नाहीत; हरिच्या ध्यानामुळे त्यांची सर्व पापे नष्ट होतात आणि ते आनंदाने भरून जातात.
यदैवमभवद्देशो राजा धर्मेण संयुतः । तदा तत्स्था नराः सर्वे मृता गच्छंति निर्वृतिम्
जेव्हा देश असा झाला आणि राजा धर्माने युक्त होता, तेव्हा त्या ठिकाणी राहणारे सर्व लोक मृत्यूनंतर मुक्तीला पोहोचले.
यमानुचरनिर्वेशो नाभवत्सौरथे पुरे । तदा यमो मुनेरूपं धृत्वा प्रागान्महीश्वरम्
सुरथाच्या नगरीत यमाचे दूत चौकशी करीत नसत; तेव्हा यमाने ऋषीचे रूप घेऊन त्या भूमीच्या राजाकडे गेला.
वल्कलांबरधारी च जटाशोभितशीर्षकः । सुरथं तु सभामध्ये ददर्श हरिसेवकम्
झाडाची साल घातलेले कपडे आणि जटा मस्तकी शोभणारे असे तो हरिचा सेवक सुरथ सभेमध्ये दिसला.
तुलसीमस्तके यस्य वाचि नाम हरेः परम् । धर्मकर्मरतां वार्त्तां श्रावयंतं निजाञ्जनान्
ज्याच्या डोक्यावर तुळशी होती, ज्याच्या ओठांवर हरिचे श्रेष्ठ नाव होते, आणि जो आपल्या लोकांना धर्मकर्मात रमण्याची गोष्ट सांगत होता.
तदा मुनिं नृपो दृष्ट्वा तपोमूर्तिमिव स्थितम् । ववंदे चरणौ तस्य पाद्यादिकमथाकरोत्
तेव्हा त्या तपस्वी ऋषीला पाहून राजा त्याच्या पायांवर वाकला आणि पाद्यादी आदरपूर्वक अर्पण केले.
सुखोपविष्टं विश्रांतं मुनिं प्राह नृपाग्रणीः । धन्यमद्य जनुर्मह्यं धन्यमद्य गृहं मम
मुनि आरामात बसला, विश्रांती घेतली तेव्हा राजाने म्हटले, "आज माझे जीवन धन्य झाले, आज माझे घरही पावन झाले."
कथाः कथयतान्मह्यं रामस्य विविधा वराः । याः शृण्वतां पापहानिर्भविष्यति पदे पदे
"रामाच्या विविध उत्तम कथा मला सांग, ज्या ऐकताना प्रत्येक पावलागणिक पापांचा नाश होईल."
इत्थमुक्तं समाकर्ण्य जहास स मुनिर्भृशम् । दंतान्प्रदर्शयन्सर्वांस्तालास्फालितपाणिकः
हे ऐकून तो मुनि मोठ्याने हसला, सर्व दात दाखवत आणि टाळ्या वाजवत.
हसंतं तं मुनिं प्राह हसने कारणं किमु । कथयस्व प्रसादेन यथा स्यान्मनसः सुखम्
राजा त्या हसणाऱ्या मुनिला म्हणाला, "तुम्ही हसता त्याचे कारण काय? कृपया सांगा, म्हणजे माझ्या मनाला समाधान मिळेल."
ततो मुनिर्नृपं प्राह शृणु राजन्धियायुतः । यदहं तेऽभिधास्यामि स्मिते कारणमुत्तमम्
मग मुनि राजाला म्हणाला, "राजा, मोठ्या बुद्धीचे आहेस, मी तुला जे सांगतो ते ऐक—माझ्या हास्याचे खरे कारण."
त्वया प्रोक्तं हरेः कीर्तिं कथयस्व ममाग्रतः । को हरिः कस्य वा कीर्तिः सर्वे कर्मवशा नराः
"तू म्हणालास, 'हरिची कीर्ती माझ्यासमोर सांग.' कोण आहे हरी? कोणाची कीर्ती? सर्व लोक कर्माच्या अधीन आहेत."
कर्मणा प्राप्यते स्वर्गः कर्मणा नरकं व्रजेत् । कर्मणैव भवेत्सर्वं पुत्रपौत्रादिकं बहु
"कर्माने स्वर्ग मिळतो, कर्माने नरक मिळतो; कर्मानेच सर्व काही मिळते—अनेक पुत्र, नातवंडे आणि बरेच काही."
शक्रः शतं क्रतूनां तु कृत्वागात्परमं पदम् । ब्रह्मापि कर्मणा लोकं प्राप्य सत्याख्यमद्भुतम्
"इंद्राने शंभर यज्ञ केले म्हणून तो श्रेष्ठ पदाला पोहोचला; ब्रह्मादेखील कर्माने सत्य नावाच्या अद्भुत लोकात पोहोचला."
अनेके कर्मणा सिद्धा मरुदादय ईशिनः । कुर्वन्ति भोगसौख्यं च अप्सरोगणसेविताः
"अनेक जण कर्माने सिद्ध झाले—मरुत आणि इतर देव, ज्यांना अप्सरांचा समूह सेवा करतो आणि जे सुख उपभोगतात."
तस्मात्कुरुष्व यज्ञादीन्यजस्व किल देवताः । यथा ते विमलाकीर्तिर्भविष्यति महीतले
"म्हणून यज्ञ वगैरे कर, देवांची पूजा कर, म्हणजे तुझी कीर्ती पृथ्वीवर निर्मळ राहील."
इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं कोपक्षुभितमानसः । उवाच रामैकमना विप्रं कर्मविशारदम्
हे शब्द ऐकून, रागाने मन अस्वस्थ झालेले, रामाच्या भक्तीत एकचित्त असलेला राजा त्या विद्वान ब्राह्मणाला म्हणाला.
मा ब्रूहि कर्मणो वार्तां क्षयिष्णुफलदायिनीम् । गच्छ मन्नगरोपांताद्बहिर्लोकविगर्हितः
"मला त्या कर्माची गोष्ट सांगू नकोस, जी फळे नाशवंत देते. माझ्या नगराच्या बाहेर जा, कारण तू लोकांनी निंदिला आहेस."
इंद्रः पतिष्यति क्षिप्रं पतिष्यत्यपि पद्मजः । न पतिष्यंति मनुजा रामस्य भजनोत्सुकाः
"इंद्र लवकरच पडेल, ब्रह्मादेखील पडेल; पण जे रामाच्या भक्तीत उत्सुक आहेत, ते कधीच पडत नाहीत."