हसते कीर्त्यमानं यश्चरित्रं ज्ञानदुर्बलः । न तस्य नरकान्मुक्तिः कल्पांतेऽपि भविष्यति
जो अज्ञानामुळे प्रभूच्या चरित्राचा उपहास करतो, त्याची नरकातून मुक्ती कल्पांतही होत नाही.
या हि राजन्विमोक्षार्थं हयस्यानुचरैः सह । श्रावय श्रीशचरितं यतो वाहगतिर्भवेत्
राजा, मुक्तीसाठी घोड्याच्या सेवकांसह श्रीरामाचे चरित्र ऐकावे, म्हणजे घोड्यालाही उत्तम गति मिळेल.
शेष उवाच। इति श्रुत्वा प्रहृष्टोऽभूच्छत्रुघ्नः परवीरहा । प्रणम्य तं परिक्रम्य ययौ सेवकसंयुतः
शेष म्हणतो: हे ऐकून शत्रूंचा संहार करणारा शत्रुघ्न आनंदित झाला; त्याने वंदन करून प्रदक्षिणा घातली आणि सेवकांसह निघून गेला.
तत्र गत्वा स हनुमान्हयवर्यस्य पार्श्वतः । उवाच रामचरितं महादुर्गतिनाशकम्
तेथे जाऊन हनुमान श्रेष्ठ अश्वाजवळ उभा राहिला आणि रामाचे मोठ्या दुःखाचा नाश करणारे चरित्र सांगितले.
याहि देव विमानं स्वं रामकीर्तनपुण्यतः । स्वैरं चर स्वलोके त्वं मुक्तो भव कुयोनितः
देवा, रामाच्या कीर्तीच्या पुण्यामुळे आता तुझ्या विमानात जा; स्वतःच्या लोकांत मुक्तपणे वावर आणि अशुद्ध जन्मातून मुक्त हो.
इति वाक्यं समाकर्ण्य शत्रुघ्नो यावदास्थितः । तावद्ददर्श विमलं देवं वैमानिकं वरम्
ही वचने ऐकून शत्रुघ्न जिथे उभा होता, तिथे त्याला एक निर्मळ आणि उत्तम विमानातील देवदूत दिसला.
स उवाच विमुक्तोऽहं रामकीर्तनसंश्रुतेः । यामि स्वं भवनं राजन्नाज्ञापय महामते
तो म्हणाला: रामाच्या कीर्तीचे श्रवण केल्याने मी मुक्त झालो आहे; राजन, मी माझ्या घरी जातो, काही आज्ञा आहे का?
इत्युक्त्वा प्रययौ देवो विमाने स्वे परिस्थितः । तदा विस्मयमापुस्ते शत्रुघ्नेन सहानुगाः
असे म्हणून तो देव आपल्याच विमानात जाऊन बसला; तेव्हा शत्रुघ्न व त्याचे सेवक आश्चर्यचकित झाले.
ततो वाहो विनिर्मुक्तो गात्रस्तंभाच्च भूतलात् । ययौ तद्विपिनं सर्वं भ्रमन्पक्षिसमाकुलम्
मग त्या घोड्याला बांधनं आणि अंगातील जडपणा सुटला, तेव्हा तो सगळ्या जंगलात विहरत गेला, जिथे अनेक पक्ष्यांचे थवे भरलेले होते.
शेष उवाच। मासाः सप्ताभवंस्तस्य हयवर्यस्य हेलया । चरतो भारतं वर्षमनेकनृपपूरितम्
शेष म्हणाला: त्या उत्तम घोड्याने सहजपणे फिरता फिरता सात महिने भरभर गेले, भारतभूमीत अनेक राजांनी वस्ती केलेल्या प्रदेशात तो फिरला.
स पूजितो भूपवरैः परीत्य वरभारतम् । परीवृतो वीरवरैः शत्रुघ्नादिभिरुद्भटैः
त्या घोड्याचा भारतभूमीत सर्वत्र फिरताना श्रेष्ठ राजांनी सन्मान केला, आणि शत्रुघ्नासारख्या पराक्रमी वीरांनी त्याला वेढा घातला.
स बभ्राम बहून्देशान्हिमालयसमीपतः । न कोपि तं निजग्राह हयं रामबलं स्मरन्
तो घोडा हिमालयाजवळील अनेक प्रदेशांत भटकत राहिला; रामाच्या सैन्याची ताकद आठवून कुणीही त्या घोड्याला पकडण्याचा प्रयत्न केला नाही.
अंगवंगकलिंगानां राजभिः संस्तुतो हयः । जगाम राज्ञो नगरे सुरथस्य मनोहरे
अंग, वंग आणि कलिंग या प्रदेशांच्या राजांनी त्या घोड्याचे कौतुक केले, आणि तो सुरथ नावाच्या राजाच्या सुंदर नगरीत गेला.
कुंडलं नाम नगरमदितेर्यत्र कुंडलम् । कर्णयोः पतितं भूमौ हर्षभयसुकंपयोः
कुंडल नावाचे एक शहर आहे, जे अदितीचे आहे, जिथे आनंद, भीती आणि थरार यामुळे तिचे कुंडल कानातून खाली पडले होते.
यत्र धर्मव्यतिक्रांतिं न करोति कदापिना । श्रीरामस्मरणं प्रेम्णा करोति जनतान्वहम्
त्या ठिकाणी कुणीही कधीही धर्माचा भंग करत नाही; रोज सर्व लोक प्रेमाने श्रीरामाचे स्मरण करतात.
अश्वत्थानां तु यत्रार्चा तुलस्याः प्रत्यहं नृभिः । क्रियते रघुनाथस्य सेवकैः पापवर्जितैः
जिथे रोज रघुनाथाचे पवित्र सेवक पापरहितपणे अश्वत्थ वृक्ष आणि तुळशीची पूजा करतात.
यत्र देवालया रम्या राघवप्रतिमायुताः । पूज्यंते प्रत्यहं शुद्धचित्तैः कपटवर्जितैः
त्या ठिकाणी सुंदर देवळे आहेत, जिथे राघवाच्या मूर्ती आहेत, आणि शुद्ध मनाचे, कपट नसलेले लोक रोज तिथे पूजा करतात.
वाचि नाम हरेर्यत्र न वै कलहसंकथा । हृदि ध्यानं तु तस्यैव न च कामफलस्मृतिः
हरिच्या वाची नावाच्या त्या स्थळी कधीही भांडणाची किंवा वादाची बोलणी होत नाहीत; सर्वांच्या हृदयात फक्त त्याचेच ध्यान असते, आणि कुणाच्याही मनात कामनाफळाची आठवण नसते.
देवनं यत्र रामस्य वार्त्ताभिः पूतदेहिनाम् । न जातुचिन्नृणामस्ति सत्यव्यसनमानिनाम्
त्या ठिकाणी शुद्ध झालेल्या जीवांनी रामाची पूजा कथा सांगत केली जाते; तिथल्या लोकांना कधीही असत्याची सवय लागत नाही.
तस्मिन्वसति धर्मात्मा सुरथः सत्यवान्बली । रघुनाथपदस्मारहृष्टचित्तः परोन्मदः
त्या नगरीत सुरथ नावाचा धर्मात्मा, सत्यवंत आणि बलवान राजा राहतो, ज्याचे मन रघुनाथाच्या चरणस्मरणाने नेहमी आनंदित आणि वेडावून गेलेले असते.
किं वर्णयामि रामस्य सेवकं सुरथं वरम् । यस्याशेषगुणा भूमौ विस्तृताः पावयंत्यघम्
रामाचा असा श्रेष्ठ सेवक सुरथ मी कसा वर्णू? त्याचे असंख्य गुण पृथ्वीवर पसरले आहेत आणि पापाचा नाश करतात.
सेवकास्तस्य भूपस्य पर्यटंतः कदाचन । अपश्यन्हयमेधस्य हयं चंदनचर्चितम्
त्या राजाचे सेवक कधीतरी फिरताना त्यांनी अश्वमेधाचा, चंदनाने सुशोभित घोडा पाहिला.
ते दृष्ट्वा विस्मयं प्राप्ता हयपत्रमलोकयन् । स्पष्टाक्षरसमायुक्तं चंदनादिकचर्चितम्
तो घोडा आणि त्याच्या झेंड्यावर स्पष्ट अक्षरांनी लिहिलेलं आणि चंदन वगैरे लावलेलं पाहून ते सर्व सेवक आश्चर्यचकित झाले.
ज्ञात्वा रामेण संमुक्तं हयं नेत्रमनोहरम् । हृष्टा राज्ञे सभास्थाय कथयामासुरुत्सुकाः
तो घोडा रामाने सोडलेला आणि पाहायला सुंदर आहे हे ओळखून, ते आनंदाने राजाच्या सभेत गेले आणि उत्सुकतेने ही बातमी सांगितली.
स्वामिन्नयोध्यानगरीपतिस्तस्यास्तु राघवः । हयमेधक्रतोर्योग्यो हयो मुक्तः परिभ्रमन्
‘स्वामी, अयोध्येचा राजा राघव हा या घोड्याचा मालक आहे, आणि हा घोडा अश्वमेध यज्ञासाठी मोकळा फिरत आहे.’
स ते पुरस्य निकटे प्राप्तः सेवकसंयुतः । गृहाण त्वं महाराज हयं तं सुमनोहरम्
तो घोडा सेवकांसह आता आपल्या नगरीच्या जवळ आला आहे; राजन, तू तो सुंदर घोडा पकड.
शेष उवाच। इति श्रुत्वा निजप्रोक्तं वाक्यं हर्षपरिप्लुतः । उवाच वीरान्बलिनो मेघगंभीरया गिरा
शेष म्हणाला: आपलीच वचने ऐकून, अत्यंत आनंदाने तो गडगडणाऱ्या मेघासारख्या गंभीर आवाजात त्या पराक्रमी वीरांना म्हणाला.
सुरथ उवाच। धन्या वयं राममुखं पश्यामः सह सेवकाः । ग्रहीष्यामि हयं तस्य भटकोटिपरीवृतम्
सुरथ म्हणाला: आम्ही आणि आमचे सेवक खरोखर भाग्यवान आहोत, कारण आम्हाला रामाचे मुख पाहायला मिळते; मी त्या घोड्याला, जो असंख्य वीरांनी वेढलेला आहे, पकडणार आहे.
तदा मोक्ष्यामि वाहं तं यदा रामः समाव्रजेत् । कृतार्थं मम भक्तस्य चिरं ध्यानरतस्य वै
राम स्वतः आला की, मी तो घोडा सोडून देईन, कारण माझा भक्त, जो खूप दिवस ध्यानात मग्न आहे, त्याचे मनोकामना पूर्ण होईल.
शेष उवाच। इत्थमुक्त्वा महीपालः सेवकान्स्वयमादिशत् । गृह्णंतु वाहं प्रसभं मोच्यो नाश्वोऽक्षिगोचरः
शेष म्हणाला: असे म्हणून राजाने स्वतःच आपल्या सेवकांना आज्ञा दिली, "तो घोडा जोराने पकडा; तो डोळ्यांसमोरून सुटू देऊ नका."