हनूमान्वीक्ष्य विभ्रांतो रामस्य चरणौ मुदा । ववंदे भक्तरक्षार्थमागतं निजगाद च
हनुमानाने श्रीरामांना पाहिले आणि गोंधळून गेला; मग तो आनंदाने रामांच्या पायांवर वाकला, कारण राम आपल्या भक्ताच्या रक्षणासाठी आले होते, आणि त्याने बोलायला सुरुवात केली.
स्वामिंस्तवैतद्युक्तं तु स्वभक्तपरिपालनम् । यत्संग्रामे जितं सर्वं पाशबद्धममोचयः
स्वामी, आपल्या भक्तांचे रक्षण करणे हे आपल्याला योग्यच आहे. कारण युद्धात आपण सर्वांना जिंकले आणि पाशात बांधलेल्यांना मुक्त केले.
वयं त्विदानीं धन्या वै यद्द्रक्ष्यामो भवत्पदे । जेष्यामोऽरीन्क्षणादेव त्वत्कृपातो रघूद्वह
आता आम्ही खरोखरच धन्य झालो आहोत, कारण आम्हाला आपल्या चरणांचे दर्शन मिळेल; रघुकुळातील श्रेष्ठ, आपल्या कृपेने आम्ही क्षणात शत्रूंवर विजय मिळवू.
शेष उवाच। स्थाणुस्तदागतं रामं योगिनां ध्यानगोचरम् । पतित्वा पादयोर्विप्र जगाद प्रणताभयम्
शेष म्हणाला: मग योग्यांना ध्यानात दिसणारे स्थाणू, रामाजवळ आले आणि त्यांच्या पायांवर पडून भक्तांचा भय दूर करणारे शब्द बोलले.
एकस्त्वं पुरुषः साक्षात्प्रकृतेः पर ईर्यसे । यः स्वांशकलया विश्वं सृजस्यवसि हंसि च
तुम्हीच खरे पुरुष आहात, प्रकृतीच्या पलीकडे असलेले. आपल्या अंश आणि शक्तीने तुम्ही हे विश्व निर्माण करता, पालन करता आणि नाश करता.
अरूपस्त्वमशेषस्य जगतः कारणं परम् । एक एव त्रिधारूपं गृह्णासि कुहकान्वितः
तुम्ही निराकार आहात, या संपूर्ण जगाचे श्रेष्ठ कारण आहात; पण मायेने तुम्हीच एकटे तीन रूपे धारण करता.
सृष्टौ विधातृरूपेण पालने स्वयमास च । प्रलये जगतः साक्षादहं शर्वाख्यतां गतः
सृष्टीच्या वेळी मी सृष्टीकर्त्याच्या रूपात असतो, पालन करताना स्वतःच करतो आणि जगाचा संहार होताना मी थेट शर्व नाव घेतो.
तव यत्परमेशस्य हयमेधक्रतुक्रिया । ब्रह्महत्यापनोदाय तद्विडंबनमद्भुतम्
हे परमेश्वरा, ब्रह्महत्येचा दोष दूर करण्यासाठी तू केलेला अश्वमेध यज्ञ हा तुझा अद्भुत आणि विलोभनीय कृत्य आहे.
यत्पादशौचममलं गंगाख्यं शिरसोंऽतरा । वहामि पापशांत्यर्थं तस्य ते पातकं कुतः
तुझ्या पायांचे शुद्ध आणि निर्मळ पाणी, ज्याला गंगा म्हणतात, मी पाप शांत करण्यासाठी डोक्यावर वाहतो; मग तुला पापाचा स्पर्श कसा होईल?
मया बह्वपकाराय कृतं कर्म तव स्फुटम् । क्षम्यतां तत्कृपालो हि भवतो व्यवधायकम्
मी तुझ्याविरुद्ध अनेक अपकार स्पष्टपणे केले आहेत; हे दयाळू, ते सर्व मला माफ कर, कारण ती आपल्यात अडथळा ठरतात.
किं करोमि मया सत्यपालनार्थमिदं कृतम् । जानन्प्रभावं भवतो भक्तरक्षार्थमागतः
मी काय करू? सत्य पाळण्यासाठी मी हे केले; तुझी महती जाणून, तुझ्या भक्ताच्या रक्षणासाठी मी आलो आहे.
असौ पुरा उज्जयिन्यां महाकालनिकेतने । स्नात्वा शिप्राख्य सरिति तपस्तेपे महाद्भुतम्
पूर्वी उज्जयिनीमध्ये महाकाळाच्या निवासस्थानी, त्याने शिप्रा नावाच्या नदीत स्नान करून अद्भुत तपश्चर्या केली.
ततः प्रसन्नो जातोऽहं जगाद भूमिपं प्रति । याचस्वेति महाराज स वव्रे राज्यमद्भुतम्
मग मी प्रसन्न होऊन त्या राजाला म्हटले, 'राजा, माग जे हवे आहे.' त्याने राज्याचा अद्भुत वर मागितला.
मया प्रोक्तं देवपुरे तव राज्यं भविष्यति । यावद्रामहयः पुर्यामागमिष्यति याज्ञिकः
देवपुरात मी जाहीर केले, 'रामहयाच्या नगरीत याज्ञिक येईपर्यंत तुझे राज्य राहील.'
तावत्प्रभृत्यहं स्थास्ये तव रक्षार्थमुद्यतः । एतद्दत्तवरो राम किं करोमि स्वसत्यतः
त्या वेळेपासून मी तुझ्या रक्षणासाठी सदैव तयार आहे; हा वर दिल्यावर, राम, सत्य पाळण्यासाठी मी आणखी काय करू शकतो?
घृणितोऽस्म्यधुना राज्ञा सपुत्रपशुबांधवः । हयं समर्प्यते पादसेवां राजा विधास्यति
आता राजा, त्याचे पुत्र, पशू आणि नातेवाईक सर्वजण नम्र झाले आहेत; घोडा अर्पण केला जाईल आणि राजा तुझ्या पायांची सेवा करील.
शेष उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य महेशस्य रघूत्तमः । उवाच धीरया वाचा कृपया पूर्णलोचनः
शेष म्हणतो: महेशाचे हे शब्द ऐकून, रघुकुळातील श्रेष्ठ रामाने स्थिर आणि दयाळू डोळ्यांनी, शांतपणे उत्तर दिले.
राम उवाच। देवानामयमेवास्ति धर्मो भक्तस्य पालनम् । त्वया साधुकृतं कर्म यद्भक्तो रक्षितोऽधुना
राम म्हणाला: देवांचे खरे कर्तव्य म्हणजे भक्ताचे रक्षण करणे; तू भक्ताचे रक्षण करून योग्यच केले आहेस.
ममासि हृदये शर्व भवतो हृदये त्वहम् । आवयोरंतरं नास्ति मूढाः पश्यंति दुर्धियः
शर्वा, तू माझ्या हृदयात आहेस आणि मी तुझ्या हृदयात आहे; आपल्यात काहीही भेद नाही, मूर्ख आणि दुर्बुद्धी लोकच वेगळेपण पाहतात.
ये भेदं विदधत्यद्धा आवयोरेकरूपयोः । कुंभीपाकेषु पच्यंते नराः कल्पसहस्रकम्
आपण दोघे एकच आहोत, तरीही जे लोक आपल्यात भेद करतात, ते नरकातील कुंभिपाकात हजार कल्पेपर्यंत शिजतात.
ये त्वद्भक्तास्त एवासन्मद्भक्ता धर्मसंयुताः । मद्भक्ता अपि भूयस्या भक्त्या तव नतिंकराः
तुझे भक्त हेच माझे भक्त आहेत, ते धर्मयुक्त आहेत; आणि माझे भक्तही अधिक भक्तीने तुला वंदन करतात.
शेष उवाच। इत्थं भाषितमाकर्ण्य शर्वो वीरमणिं नृपम् । मूर्च्छितं जीवयामास करस्पर्शादिना प्रभुः
शेष म्हणतो: असे बोलणे ऐकून, शर्वाने मूर्च्छित झालेल्या वीरमणी राजाला आपल्या हाताचा स्पर्श करून पुन्हा शुद्धीवर आणले.
अन्यानपि सुतानस्य मूर्च्छिताञ्छरपीडितान् । जीवयामास स मृडः समर्थः प्रभुरीश्वरः
त्या दयाळू आणि समर्थ प्रभूने, बाणांनी पीडित आणि मूर्च्छित झालेल्या इतर पुत्रांनाही पुन्हा जिवंत केले.
सज्जं विधाय तं भूपं श्रीरामपदयोर्नतिम् । कारयामास भूतेशः पुत्रपौत्रैः परीवृतम्
राजाला तयार करून, भूतनाथाने त्याच्यासह त्याचे पुत्र आणि नातवंडे घेऊन, श्रीरामांच्या पायांवर नमस्कार घालायला लावले.
धन्यो राजा वीरमणिर्यो ददर्श रघूत्तमम् । योगिभिर्योगनिष्ठाभिर्दुष्प्रापमयुतायुतैः
राजा वीरमणि खरोखर भाग्यवान आहे, कारण त्याने रघुकुळातील श्रेष्ठ श्रीरामांचे दर्शन घेतले, जे योगसाधनेत मग्न असलेल्या हजारो योगींनाही सहज मिळत नाही.
ते नत्वा रघुनाथं तं कृतार्थी कृतविग्रहाः । ब्रह्मादिभिः पूज्यतमा अभूवन्द्विजसत्तम
त्यांनी श्रीरघुनाथांना वंदन केले आणि आपली कामना पूर्ण झाल्यावर, आपले खरे रूप धारण करून, ब्रह्मादिक देवतांनाही पूज्य ठरले, हे द्विजश्रेष्ठ.
शत्रुघ्न हनुमद्भ्यां च पुष्कलादिभिरुद्भटैः । परिष्टुताय रामाय ददौ राजा हयोत्तमम्
शत्रुघ्न, हनुमान, पुष्कल आणि इतर पराक्रमी वीरांनी ज्या श्रीरामाचे गुणगान केले, त्या श्रीरामांना राजाने उत्तम अश्व अर्पण केला.
राज्येन सहितं सर्वं सपुत्रपशुबांधवम् । शर्वेण प्रेरितः प्रादाद्भूपो वीरमणिस्तदा
त्या वेळी, शंकरांच्या प्रेरणेने, राजा वीरमणिने आपले राज्य, पुत्र, गुरे आणि नातेवाईक यांसह सर्व काही अर्पण केले.
ततो रामो नुतः सर्वैर्वैरिभिर्निजसेवकैः । शत्रुघ्नादिभिरत्यंतमुत्सुकैश्च विशेषतः
नंतर श्रीरामांचे सर्वांनी—शत्रू, आप्तसेवक आणि विशेषतः अत्यंत उत्कंठित असलेल्या शत्रुघ्नादींनी—स्तुती केली.
रथे मणिमये तिष्ठन्बभूव स तिरोहितः । अंतर्हिते रामभद्रे सर्वे प्रापुः सुविस्मयम्
मणिमय रथावर उभा राहून श्रीराम अदृश्य झाले; श्रीरामभद्र दिसेनासे होताच सर्वजण आश्चर्यचकित झाले.