बृहस्पतिं सुराध्यक्षं मंत्रिणं स्वर्गवासिनाम् । पप्रच्छ सविधे गत्वा नत्वा सुरगुरुं वरम्
मग देवांचा राजा, स्वर्गात राहणाऱ्या देवांचा मुख्य सल्लागार बृहस्पती याच्या जवळ गेला, त्याला वाकून नमस्कार केला आणि विचारणा केली.
इंद्र उवाच। कोऽसौ यो वानरो द्रोणं नेतुं स्वामिन्समागतः । येन मे निहता वीरा अमराः शस्त्रधारिणः
इंद्र म्हणाला: हा कोण वानर आहे, जो द्रोणाला घेऊन आला आहे? ज्याच्यामुळे माझे शस्त्रधारी, शूर अमर वीर मारले गेले?
शेष उवाच। एतच्छ्रुत्वा तु तद्वाक्यमुक्तमांगिरसो महान् । जगाद भयसंविग्नं तुरासाहं सुराधिपम्
शेष म्हणाला: इंद्राचे हे बोलणे ऐकून, अंगिरसांचा तो महान पुत्र, घाबरलेल्या देवाधिपती तूरासाहाशी बोलला.
बृहस्पतिरुवाच। यो रावणमहन्संख्ये कुंभकर्णमदीदहत् । येन ते वैरिणः सर्वे हतास्तस्यैव सेवकः
बृहस्पती म्हणाला: ज्याने युद्धात रावणाचा वध केला, कुंभकर्णाला जाळून टाकले आणि तुझे सर्व शत्रू संपवले, तोच या वानराचा स्वामी आहे.
येन लंका सत्रिकूटा निर्दग्धा पुच्छवह्निना । अक्षश्च निहतो येन हनूमंतमवेहि तम्
ज्याच्या शेपटीच्या अग्निने त्रिकूट असलेली लंका जळाली, ज्याने अक्षाचा वध केला, तोच हनुमान आहे हे जाण.
तेन सर्वे विनिहता द्रोणार्थमयमुद्यतः । हयमेधं महाराजः करोति बलिसत्तमः
त्याच्यामुळे सर्वजण मारले गेले, कारण तो द्रोणासाठी प्रयत्न करत आहे. बलवान राजांचा श्रेष्ठ राजा सध्या अश्वमेध यज्ञ करतो आहे.
तस्याश्वं शिवभक्तस्तु नृपो वीरमणिर्महान् । जहार तत्र समभूद्रणं सुरविमोहनम्
त्याच्या घोड्याला, शिवभक्त आणि महान राजा वीरमणीने पकडले. तिथे मग देवांनाही चकीत करणारे अद्भुत युद्ध घडले.
शिवेन निहताः संख्ये वीरा रामस्य भूरिशः । तान्वै जीवयितुं द्रोणं नेष्यत्येव महाबलः
शिवाने युद्धात रामाचे अनेक वीर मारले; त्यांना पुन्हा जिवंत करण्यासाठी महाबली हनुमान नक्कीच द्रोणाला घेऊन येईल.
नायं वर्षशतैर्जेयो भवता बलसंयुतः । तस्मात्प्रसादय कपिं देहि तत्रत्यमौषधम्
तुम्ही कितीही बलवान असलात, तरी शंभर वर्षांनीही तो जिंकता येणार नाही. म्हणून त्या वानराला प्रसन्न करा आणि तिथले औषध द्या.
शेष उवाच। आगतं वीक्ष्य श्रीरामं शत्रुघ्नः प्रणतार्तिहम् । भ्रातरं सकलाद्दुःखान्मुक्तोऽभूद्द्विजसत्तम
शेष म्हणाला: श्रीराम, भक्तांच्या दुःखांचा नाश करणारे, आलेले पाहून शत्रुघ्न सर्व दुःखातून मुक्त झाला आणि आपल्या भावासोबत आनंदित झाला, हे श्रेष्ठ द्विज.
हनूमान्वीक्ष्य विभ्रांतो रामस्य चरणौ मुदा । ववंदे भक्तरक्षार्थमागतं निजगाद च
हनुमानाने श्रीरामांना पाहिले आणि गोंधळून गेला; मग तो आनंदाने रामांच्या पायांवर वाकला, कारण राम आपल्या भक्ताच्या रक्षणासाठी आले होते, आणि त्याने बोलायला सुरुवात केली.
स्वामिंस्तवैतद्युक्तं तु स्वभक्तपरिपालनम् । यत्संग्रामे जितं सर्वं पाशबद्धममोचयः
स्वामी, आपल्या भक्तांचे रक्षण करणे हे आपल्याला योग्यच आहे. कारण युद्धात आपण सर्वांना जिंकले आणि पाशात बांधलेल्यांना मुक्त केले.
वयं त्विदानीं धन्या वै यद्द्रक्ष्यामो भवत्पदे । जेष्यामोऽरीन्क्षणादेव त्वत्कृपातो रघूद्वह
आता आम्ही खरोखरच धन्य झालो आहोत, कारण आम्हाला आपल्या चरणांचे दर्शन मिळेल; रघुकुळातील श्रेष्ठ, आपल्या कृपेने आम्ही क्षणात शत्रूंवर विजय मिळवू.
शेष उवाच। स्थाणुस्तदागतं रामं योगिनां ध्यानगोचरम् । पतित्वा पादयोर्विप्र जगाद प्रणताभयम्
शेष म्हणाला: मग योग्यांना ध्यानात दिसणारे स्थाणू, रामाजवळ आले आणि त्यांच्या पायांवर पडून भक्तांचा भय दूर करणारे शब्द बोलले.
एकस्त्वं पुरुषः साक्षात्प्रकृतेः पर ईर्यसे । यः स्वांशकलया विश्वं सृजस्यवसि हंसि च
तुम्हीच खरे पुरुष आहात, प्रकृतीच्या पलीकडे असलेले. आपल्या अंश आणि शक्तीने तुम्ही हे विश्व निर्माण करता, पालन करता आणि नाश करता.
अरूपस्त्वमशेषस्य जगतः कारणं परम् । एक एव त्रिधारूपं गृह्णासि कुहकान्वितः
तुम्ही निराकार आहात, या संपूर्ण जगाचे श्रेष्ठ कारण आहात; पण मायेने तुम्हीच एकटे तीन रूपे धारण करता.
सृष्टौ विधातृरूपेण पालने स्वयमास च । प्रलये जगतः साक्षादहं शर्वाख्यतां गतः
सृष्टीच्या वेळी मी सृष्टीकर्त्याच्या रूपात असतो, पालन करताना स्वतःच करतो आणि जगाचा संहार होताना मी थेट शर्व नाव घेतो.
तव यत्परमेशस्य हयमेधक्रतुक्रिया । ब्रह्महत्यापनोदाय तद्विडंबनमद्भुतम्
हे परमेश्वरा, ब्रह्महत्येचा दोष दूर करण्यासाठी तू केलेला अश्वमेध यज्ञ हा तुझा अद्भुत आणि विलोभनीय कृत्य आहे.
यत्पादशौचममलं गंगाख्यं शिरसोंऽतरा । वहामि पापशांत्यर्थं तस्य ते पातकं कुतः
तुझ्या पायांचे शुद्ध आणि निर्मळ पाणी, ज्याला गंगा म्हणतात, मी पाप शांत करण्यासाठी डोक्यावर वाहतो; मग तुला पापाचा स्पर्श कसा होईल?
मया बह्वपकाराय कृतं कर्म तव स्फुटम् । क्षम्यतां तत्कृपालो हि भवतो व्यवधायकम्
मी तुझ्याविरुद्ध अनेक अपकार स्पष्टपणे केले आहेत; हे दयाळू, ते सर्व मला माफ कर, कारण ती आपल्यात अडथळा ठरतात.
किं करोमि मया सत्यपालनार्थमिदं कृतम् । जानन्प्रभावं भवतो भक्तरक्षार्थमागतः
मी काय करू? सत्य पाळण्यासाठी मी हे केले; तुझी महती जाणून, तुझ्या भक्ताच्या रक्षणासाठी मी आलो आहे.
असौ पुरा उज्जयिन्यां महाकालनिकेतने । स्नात्वा शिप्राख्य सरिति तपस्तेपे महाद्भुतम्
पूर्वी उज्जयिनीमध्ये महाकाळाच्या निवासस्थानी, त्याने शिप्रा नावाच्या नदीत स्नान करून अद्भुत तपश्चर्या केली.
ततः प्रसन्नो जातोऽहं जगाद भूमिपं प्रति । याचस्वेति महाराज स वव्रे राज्यमद्भुतम्
मग मी प्रसन्न होऊन त्या राजाला म्हटले, 'राजा, माग जे हवे आहे.' त्याने राज्याचा अद्भुत वर मागितला.
मया प्रोक्तं देवपुरे तव राज्यं भविष्यति । यावद्रामहयः पुर्यामागमिष्यति याज्ञिकः
देवपुरात मी जाहीर केले, 'रामहयाच्या नगरीत याज्ञिक येईपर्यंत तुझे राज्य राहील.'
तावत्प्रभृत्यहं स्थास्ये तव रक्षार्थमुद्यतः । एतद्दत्तवरो राम किं करोमि स्वसत्यतः
त्या वेळेपासून मी तुझ्या रक्षणासाठी सदैव तयार आहे; हा वर दिल्यावर, राम, सत्य पाळण्यासाठी मी आणखी काय करू शकतो?
घृणितोऽस्म्यधुना राज्ञा सपुत्रपशुबांधवः । हयं समर्प्यते पादसेवां राजा विधास्यति
आता राजा, त्याचे पुत्र, पशू आणि नातेवाईक सर्वजण नम्र झाले आहेत; घोडा अर्पण केला जाईल आणि राजा तुझ्या पायांची सेवा करील.
शेष उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य महेशस्य रघूत्तमः । उवाच धीरया वाचा कृपया पूर्णलोचनः
शेष म्हणतो: महेशाचे हे शब्द ऐकून, रघुकुळातील श्रेष्ठ रामाने स्थिर आणि दयाळू डोळ्यांनी, शांतपणे उत्तर दिले.
राम उवाच। देवानामयमेवास्ति धर्मो भक्तस्य पालनम् । त्वया साधुकृतं कर्म यद्भक्तो रक्षितोऽधुना
राम म्हणाला: देवांचे खरे कर्तव्य म्हणजे भक्ताचे रक्षण करणे; तू भक्ताचे रक्षण करून योग्यच केले आहेस.
ममासि हृदये शर्व भवतो हृदये त्वहम् । आवयोरंतरं नास्ति मूढाः पश्यंति दुर्धियः
शर्वा, तू माझ्या हृदयात आहेस आणि मी तुझ्या हृदयात आहे; आपल्यात काहीही भेद नाही, मूर्ख आणि दुर्बुद्धी लोकच वेगळेपण पाहतात.
ये भेदं विदधत्यद्धा आवयोरेकरूपयोः । कुंभीपाकेषु पच्यंते नराः कल्पसहस्रकम्
आपण दोघे एकच आहोत, तरीही जे लोक आपल्यात भेद करतात, ते नरकातील कुंभिपाकात हजार कल्पेपर्यंत शिजतात.