नभःस्था देवताः सर्वाः प्रशशंसुः कपीश्वरम् । धन्योसि प्लवगाधीश महत्कर्म त्वया कृतम्
आकाशातल्या सर्व देवांनी कपिश्र्वराचं कौतुक केलं — 'धन्य आहेस वानरांचा राजा, मोठं कार्य केलंस.'
श्रीशिवं विरथं दृष्ट्वा नंदी तं समुपाद्रवत् । उवाच श्रीमहादेवं मत्पृष्ठं गम्यतामिति
शिवाला रथाविना पाहून, नंदी लगेच त्याच्याजवळ गेला आणि महादेवाला म्हणाला — 'माझ्या पाठीवर या.'
वृषस्थितं तु भूतेशं हनूमान्कुपितो भृशम् । शिलामुत्पाट्य तरसा प्राहनद्धृदये तदा
भूतेश वृषावर बसला असताना, हनुमान संतापून जोरात एक मोठी शिळा उपटून त्याच्या छातीवर फेकली.
तदाहतो भूतपतिः शूलं तीक्ष्णं समाददे । जाज्वल्यमानं त्रिशिखं वह्निज्वालासमप्रभम्
त्यावेळी त्या प्रहाराने भूतपतीने तीक्ष्ण त्रिशूळ उचलला, जो तीन टोकांचा आणि अग्नीच्या ज्वाळेसारखा तेजस्वी होता.
आयातं तन्महद्दृष्ट्वा शूलं प्रज्वलनप्रभम् । हस्ते गृहीत्वा तरसा बभंज तिलशः क्षणात्
ते तेजस्वी त्रिशूळ जवळ येताना पाहून, त्याने ते झपाट्याने हातात पकडले आणि क्षणातच अगदी बारीक तुकडे करून टाकले.
भग्ने त्रिशूले तरसा कपीन्द्रेण क्षणाच्छिवः । शक्तिं करे समाधत्त सर्वलोहविनिर्मिताम्
त्रिशूळ कपिराजाने क्षणात मोडून टाकल्यावर, शिवाने लगेच सर्व धातूंनी बनवलेली एक मोठी शूल हातात घेतली.
सा शक्तिः शिवनिर्मुक्ता हृदये तस्य धीमतः । लग्ना क्षणादभूत्तत्र विक्लवः प्लवगाधिपः
शिवाने सोडलेली ती शूल त्या बुद्धिमानाच्या हृदयात घुसली, आणि त्या क्षणी कपिराज गोंधळून गेला.
क्षणाच्च तद्व्यथां तीर्त्वा गृहीत्वा वृक्षमुल्बणम् । ताडयामास हृदये महाव्यालविभूषिते
पण क्षणातच तो वेदना पार करून, त्याने एक मोठे झाड उचलले आणि मोठ्या नागांनी सजलेल्या हृदयावर जोरात मारले.
ताडितास्तेन वीरेण फणीन्द्रास्त्रा समागताः । इतस्ततस्ते तं मुक्त्वा गताः पातालमुज्जवाः
त्या वीराने दिलेल्या आघाताने एकत्र आलेले सर्पराज तिथून सर्व दिशांना पळाले आणि झपाट्याने पाताळात गेले.
शिवस्तस्मिन्नगे मुक्ते वक्षसि स्वे निरीक्ष्य च । कुपितो व्यदधाद्घोरं मुसलं करयुग्मके
शिवाने आपल्या छातीवरून सर्प सुटताना पाहिले आणि तो प्रचंड रागावला. त्याने दोन्ही हातांनी भीषण गदा तयार केली.
हतोसि गच्छ संग्रामात्पलाय्य प्लवगाधम । एष ते प्राणहंताहं मुसलेन क्षणादिह
तू आता मारला गेलास — या रणभूमीतून पळ कपी अधम! या गदेद्वारे मी तुझे प्राण क्षणातच घेईन.
मुसलं वीक्ष्य निर्मुक्तं शिवेन कुपितेन वै । कीशस्तद्वंचयामास महावेगाद्धरिं स्मरन्
शिवाने रागाने फेकलेली गदा पाहून, त्या कपिने हरिचे स्मरण करत ती मोठ्या वेगाने चुकवली.
मुसलं तत्पपाताधः शिवमुक्तं महायसम् । विदार्य पृथिवीं सर्वां जगाम च रसातलम्
शिवाने सोडलेली ती प्रसिद्ध गदा खाली पडली, तिने संपूर्ण पृथ्वी फाडली आणि पाताळात गेली.
तदा प्रकुपितोऽत्यतं हनूमान्रामसेवकः । गृहीत्वा पर्वतं हस्ते ताडयामास वक्षसि
तेव्हा रामाचा सेवक हनुमान फारच रागावला, त्याने हातात एक डोंगर उचलला आणि शिवाच्या छातीवर फेकून मारला.
स यावत्पर्वतं छेत्तुं मतिं चक्रे सतीपतिः । तावद्धतः कपींद्रेण शालेन बहुशाखिना
उमापती तो डोंगर कापायचा विचार करत असतानाच, कपिराजाने त्याला अनेक फांद्यांच्या शालवृक्षाने जोरात मारले.
तमपिच्छेत्तुमुद्युक्तो यावत्तावच्छिलाहतः । शिलास्ता भेदितुं स्वांतं चकार मृड उद्यतः
तो त्यालाही कापायला सज्ज होत असतानाच, त्याला एक मोठा दगड लागला; आणि मृदाने त्या दगडांना फोडण्यासाठी आपले मन दृढ केले.
तावद्वृष्टिं चकारायं शिलाभिर्नगपर्वतैः । लांगूलेन च संवेष्ट्य ताडयत्येष भूतपम्
तेव्हा त्याने डोंगर आणि दगडांची पाऊसधार केली, आणि आपल्या शेपटीने शिवाला गुंडाळून त्याला जोरात मारले.
शिलाभिः पर्वतैर्वृक्षैः पुच्छास्फोटेन भूरिशः । नंदी प्राप्तो महात्रासं चंद्रोऽपि शकलीकृतः
डोंगर, दगड, झाडे आणि पुन्हा पुन्हा शेपटीचे फटके यामुळे, नंदीला मोठा भयंकर भीती वाटली आणि चंद्रही तुकडे झाला.
अत्यंतं विह्वलो जातो महेशानः प्रकोपनः । क्षणेक्षणे प्रहारेण विह्वलं कुर्वतं भृशम्
महेश अत्यंत गोंधळून आणि संतापून गेला; प्रत्येक आघाताने तो अधिकच अस्वस्थ झाला आणि फारच व्याकुळ झाला.
जगाद प्लवगाधीशं धन्योसि रघुपानुग । महत्कर्म कृतं तेऽद्य यत्तेहं सुप्रतोषितः
तो कपिराजाला म्हणाला, 'रघुपतीचा सेवक, तू धन्य आहेस! आज तू मोठे कृत्य केलेस आणि मी तुझ्यावर खूपच संतुष्ट आहे.'
न दानेन न यज्ञेन नाल्पेन तपसा ह्यहम् । सुलभोऽस्मि महावेग तस्मात्प्रार्थय मे वरम्
'दानाने, यज्ञाने किंवा थोड्याशा तपश्चर्येने मी सहज मिळत नाही, हे महाबलवान. म्हणून माझ्याकडून वर माग.'
शेष उवाच। एवं ब्रुवंतं तं दृष्ट्वा हनूमान्निजगाद तम् । प्रहसन्निर्भिया वाण्या महेशानं सुतोषितम्
शेष म्हणतो: असे बोलताना पाहून, हनुमान हसत आणि निर्भयपणे, अत्यंत संतुष्ट झालेल्या महेशाला म्हणाला.
हनूमानुवाच। रघुनाथप्रसादेन सर्वं मेऽस्ति महेश्वर । तथापि याचे हि वरं त्वत्तः समरतोषितात्
हनुमान म्हणाला, "रघुनाथांच्या कृपेने मला सर्व काही मिळाले आहे, महेश्वरा. तरीसुद्धा, युद्धात तुझ्या समाधानामुळे मी तुझ्याकडून एक वर मागतो."
एष पुष्कलसंज्ञो नः समरे पतितो हतः । तथैव रामावरजः शत्रुघ्नो मूर्च्छितो रणे
हा पुष्कल नावाचा आमचा वीर युद्धात पडून मारला गेला आहे; तसेच, रामाचा धाकटा भाऊ शत्रुघ्नही रणांगणावर बेशुद्ध पडला आहे.
अन्ये च वीरा बहवः पतिताः शरविक्षताः । मूर्च्छिताः पतिताः केचित्तान्रक्षस्व गणैः सह
इतरही अनेक वीर बाणांनी जखमी होऊन पडले आहेत; काही बेशुद्ध आहेत, काही कोसळले आहेत—त्यांना आणि त्यांच्या सैन्याला तू रक्षण कर.
यथा चैतान्महाभूता वेतालाश्च पिशाचकाः । न हरंति न खादंति श्वशृगालादयस्तथा
आणि हे सर्व महाशक्ती असलेले भूत, वेताळ, पिशाच्च तसेच कुत्रे, कोल्हे आणि इतर कोणीही त्यांना उचलू नयेत किंवा खाऊ नयेत, याची काळजी घे.
एतेषां वपुषो भेदो न भवेत्त्वं तथाचर । यावदिंद्रगणं जित्वा न यामि द्रोणपर्वतम्
त्यांच्या शरीरांना काहीही इजा होऊ नये, असे तू वाग. मी इंद्राच्या सैन्याचा पराभव करून ड्रोण पर्वतावरून परत येईपर्यंत हे सर्व सांभाळ.
तत्रस्था औषधीर्वापि नीत्वा संस्थापितान्भटान् । जीवयामि बलात्सर्वांस्तावत्त्वं रक्ष सर्वशः
तेथे जाऊन औषधी आणून, पडलेल्या वीरांना पुन्हा जिवंत करीन; तोपर्यंत तू त्यांचे पूर्णपणे रक्षण कर.
एष गच्छामि तं नेतुं द्रोणं पर्वतसत्तमम् । यस्मिन्वसंत्योषधयः प्राणिसंजीवनंकराः
आता मी त्या ड्रोण नावाच्या श्रेष्ठ पर्वतावर जातो, जिथे प्राण्यांना जीवन देणाऱ्या औषधी आहेत.
एतद्वचः समाकर्ण्य तथेति निजगाद तम् । याहि शीघ्रं नगं तं तु रक्षामि त्वद्भटान्मृतान्
हे शब्द ऐकून, त्याने 'तसेच होवो' असे उत्तर दिले. त्याने म्हटले, 'तू लवकर त्या पर्वतावर जा; मी तुझे पडलेले वीर सांभाळीन.'