सर्पा आशीविषा यद्वत्क्रुद्धास्तद्वपुषि स्थिताः । परमं कोपमापन्नः पुष्कलो भूमिपं पुनः
जसा संतप्त सर्प आपल्या देहात वास करतो, तसाच प्रचंड रागाने पेटलेला पुष्कळ पुन्हा राजावर तुटून पडला.
बाणानां शतकेनाशु बिभेद शितपर्वणाम् । तैर्बाणैः कवचं भिन्नं किरीटः सशिरस्त्रकः
त्याने शंभर तीक्ष्ण टोकांच्या बाणांनी वेगाने त्याच्यावर मारा केला; त्या बाणांनी त्याचे कवच फाडले गेले आणि मुकुट व त्यावरील शिरोभूषणही तुटले.
रथो धनुर्महत्सज्यं छिन्नं कोपपरिप्लवात् । क्षतजेन परिप्लुष्टो बाणभिन्नकलेवरः
रागाच्या भरात त्याचा मोठा सज्ज धनुष्य आणि रथ तुटले; बाणांनी भेदलेले त्याचे शरीर रक्ताने माखले गेले.
अन्यं स्यंदनमारुह्य जगाम भरतात्मजम् । धन्योसि वीर रामस्य चरणाब्जमधुव्रत
दुसऱ्या रथावर बसून तो भरतपुत्राजवळ गेला आणि म्हणाला, 'हे वीर, तू रामाच्या चरणकमळावर भुंग्यासारखा प्रेम करणारा आहेस, म्हणून तू धन्य आहेस.'
महत्कृतं कर्म तेऽद्य यदहं विरथीकृतः । प्राणान्रक्षस्व भो वीर सांप्रतं मयि युद्ध्यति
'आज तू मोठं कृत्य केलंस, कारण मी रथहीन झालो आहे. आता, मी तुझ्याशी लढत असताना, आपल्या प्राणांची रक्षा कर.'
सुलभा न तव प्राणाः कालरूपे मयि स्थिते । इत्युक्त्वा व्यहनद्बाणैरसंख्यैः शस्त्रकोविदः
'मी मृत्यूसारखा समोर उभा असताना, तुझे प्राण सहज वाचणार नाहीत.' असं म्हणून शस्त्रविद्येत पारंगत असलेल्या त्याने असंख्य बाणांनी हल्ला केला.
भूमौ दिशि च तद्बाणा नान्यद्दृश्येत तत्र ह । अनेके गजसाहस्रा भिन्ना अश्वाः समंततः
जमिनीवर आणि सर्व दिशांना फक्त ते बाणच दिसत होते, दुसरं काहीच नव्हतं; असंख्य हत्ती फाटले गेले आणि घोडे सर्वत्र कोसळले.
रथारथियुतास्तेन छिन्ना भिन्ना द्विधाकृताः । शोणितौघा सरित्तत्र प्रसुस्राव रणांगणे
रथ आणि त्यावरील योद्धे तुटले, फाटले आणि दोन भाग झाले; रणभूमीत रक्ताच्या नद्या वाहू लागल्या.
यत्रोन्मदा हि मातंगा दृश्यंते शैलशृंगवत् । केशाः शैवाललक्ष्यास्ते मुहुः प्राणिशिरः स्थिताः
जिथे वेडे हत्ती पर्वतशिखरांसारखे दिसत होते, तिथे त्यांच्या राखेने माखलेल्या जटा वारंवार प्राण्यांच्या डोक्यावर दिसत होत्या.
अनेके पाणयश्छिन्ना वीराणां मुद्रिकाश्रियः । दृश्यंते अहिवत्तत्र चंदनादिकरूषिताः
अनेक वीरांच्या अंगठ्यांनी सजवलेल्या छेदलेल्या हातांना, चंदन वगैरे लेप लावलेले, तिथे सर्पांसारखे पडलेले पाहायला मिळाले.
शिरांसि च भटाग्र्याणां कच्छपाभां वहंति वै । मांसानि पंका यत्रासन्वीराणां महतां ततः
श्रेष्ठ योद्ध्यांची कासवाच्या कवचासारखी डोकी वाहून नेली जात होती; तिथे मोठ्या वीरांचे मांस चिखलासारखे झाले होते.
एवं व्यतिकरे वृत्ते योगिन्यः शतशो रणे । पपुः पात्रेण रुधिरं प्राणिनां रणपातिनाम्
अशा प्रकारे रणांगणात भीषण युद्ध चालू असताना, शेकडो योगिनींनी पडलेल्या योद्ध्यांचे रक्त पात्रात भरून प्यायले.
मांसानि बुभुजुस्ता वै हर्षकौतुकसंयुताः । पीत्वा तु शोणितं तत्र भक्षित्वा मांसमुन्मदाः
त्या आनंद आणि कुतूहलाने मांस खात होत्या; रक्त प्यायल्यावर आणि मांस खाल्ल्यावर त्या वेड्यासारख्या झाल्या.
ननृतुर्जहसुः प्रोच्चैरुज्जगुः प्रधनांगणे । पिशाचास्तत्र समरे प्राणिनां मस्तकानि वै
त्या रणभूमीत नाचू लागल्या, मोठ्याने हसू लागल्या आणि गाऊ लागल्या; तिथे पिशाच्चांनी युद्धात प्राण्यांची डोकी उचलली.
धृत्वा कराभ्यां मत्तांगास्तालवद्वादनोद्यताः । शिवास्तत्र महामांसं पतितानां रणांगणे
त्यांनी हातांनी ती डोकी पकडून, जणू ताळ वाजवायला उचलली; तिथे शिवा त्या रणांगणात पडलेल्या लोकांचे मोठे मांस खात होत्या.
भक्षित्वा व्यनदन्मत्ताः कातराणां भयप्रदाः । कातरास्त्राः समापन्ना गताः कुंजरकोटरे
मांस खाल्ल्यावर त्या वेड्यांसारख्या किंचाळू लागल्या आणि घाबरलेल्या लोकांना भयभीत करू लागल्या; घाबरलेले लोक हत्तींच्या कपारीत जाऊन लपले.
भक्षिता योगिनीभिस्ते पापिनां क्वापि न स्थितिः । एतत्कदनमालक्ष्य स्वसैन्यस्य रथाग्रणीः
योगिनींनी ज्या पाप्यांना खाल्ले, त्यांना कुठेच निवारा मिळाला नाही; हे भीषण संहार पाहून आपल्या सैन्याचा रथप्रमुख—
पुष्कलोऽपि चकारात्र कदनं रणमंडले । भिद्यंते गजशीर्षाणि पतंति मौक्तिकानि तु
पुष्कळसुद्धा त्या रणभूमीत मोठा संहार करू लागला; हत्तींची डोकी फाटली आणि त्यातून मोती खाली पडू लागले.
दृश्यते लोमभिः पूर्णा ताम्रपर्णीव तन्नदी । पुष्कलप्रहिता बाणा नृणामंगेषु संगताः । कुर्वंति प्राणविच्छेदं वीराणामपि सर्वतः
ती नदी जणू ताम्रपर्णीप्रमाणे, बाणांनी भरलेली दिसत होती. हे असंख्य बाण माणसांच्या अंगावर एकत्र येऊन, अगदी शूर वीरांच्याही प्राणांना चारही बाजूंनी छेदत होते.
सर्वे रुधिरसिक्तांगाः सर्वे च्छिन्ननिजांगकाः । दृश्यंते किंशुका यद्वत्सुभटाः प्रधनांगणे
सर्वांच्या अंगावर रक्त सांडलेले, सर्वांचे स्वतःचे अवयव छिन्नविछिन्न झालेले दिसत होते; रणभूमीतील हे शूरवीर जणू किंशुकाच्या झाडांसारखे भासत होते.
एतस्मिन्समये क्रुद्धः समाभाष्य महीपतिम् । जघान बहुबाणैस्तं रोषपूरपरिप्लुतः
त्या क्षणी, संतापलेला तो, राजाशी बोलून, प्रचंड रागाने भरून, त्याच्यावर अनेक बाणांचा मारा करू लागला.
तद्बाणवेधभिन्नांगो विशीर्णकवचो नृपः । महाबलं तं मन्वानः प्राहरच्छरकोटिभिः
त्या बाणांनी छिन्नविछिन्न झालेले, कवच फाटलेले, राजा समोरच्या महाबलवान शत्रूला समजून, त्याच्यावर बाणांच्या वर्षावाने प्रतिहल्ला केला.
तैर्बाणैः कवचान्मुक्तं सुस्राव बहुशोणितम् । वपुर्बभूव रुचिरं शरपंजरगोचरम्
त्या बाणांनी त्याचे कवच फाटले आणि पुष्कळ रक्त वाहू लागले; त्याचे शरीर बाणांच्या पिंजऱ्यात अडकलेले, देखणे आणि उठून दिसत होते.
शरपंजरमध्यस्थो विह्वलीकृतमानसः । शरान्नेतुं च संधातुं न क्षमः स च भारतिः
बाणांच्या पिंजऱ्यात उभा असताना, त्याचे मन गोंधळले होते; तो भारती बाण उचलूही शकला नाही, ना त्यांना धनुष्याला लावू शकला.
रामं स्मृत्वा धनुर्धृत्वा करे सज्जं महद्दृढम् । मुमोच बाणान्निशितान्वैरिवृंदनिवारणान्
रामाचे स्मरण करून, त्याने मोठे आणि मजबूत धनुष्य हातात घेतले, ते सज्ज करून, शत्रूंच्या सैन्याला मागे हटवण्यासाठी तीक्ष्ण बाण सोडले.
तैर्बाणैः शरजालं तद्विधूय मुनिपुंगव । शंखं प्रध्माय समरे जगाद गतभीर्नृपम्
त्या बाणांनी, त्या ऋषीश्रेष्ठाने बाणांचे जाळे फाडून टाकले, रणात शंख फुंकला आणि निर्भयपणे राजाला उद्देशून बोलला.
पुष्कल उवाच। त्वया कृतं महत्कर्म यन्मां बाणस्य पंजरे । गोचरं कृतवान्वीर वीरतापनमुद्भटम्
पुष्कल म्हणाला: 'हे वीर, तू मला या बाणांच्या पिंजऱ्यात ठेवून लक्ष्य केलेस, हे मोठे कृत्य केलेस—ही तुझी असामान्य शौर्याची छटा आहे.'
वृद्धत्वान्मम मान्योसि सांप्रतं रणमंडले । पश्यमेऽद्य पराक्रांतं राजन्वीरमणे महत्
‘तुझ्या वयामुळे मी तुला मान देतो, पण आता रणभूमीत, राजन, आज माझे मोठे पराक्रम आणि शौर्य तू पाह.'
बाणत्रयेण भो वीर मूर्च्छितं करवै नहि । तर्हि प्रतिज्ञां शृणु वै सर्ववीरविमोहिनीम्
‘हे वीर, फक्त तीन बाणांनी मी मूर्च्छित होत नाही; म्हणून आता माझी ती प्रतिज्ञा ऐक, जी सर्व वीरांना चकित करते.'
गंगां प्राप्यापि यो वै तां निंदित्वा पापहारिणीम् । न मज्जति महापापो महामूढविचेष्टितः
‘जो मोठा पापी, अगदी भ्रमित होऊन, गंगेला पोहोचूनही, ती पाप नष्ट करणारी आहे हे नाकारतो, तोही बुडत नाही.'