इति वाक्यं समाकर्ण्य पुष्कलो निजगाद तम् । पुष्कल उवाच। बालोऽहं त्वं महावृद्धः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः
हे शब्द ऐकून पुष्कळ म्हणाला, "मी लहान आहे, तू फार मोठा आहेस आणि सर्व अस्त्रशस्त्रांचा जाणकार आहेस."
क्षत्रियाणां मतं चैव ये बलाधिक्यसंयुताः । त एव वृद्धा भूपाग्र्य न वयोवृद्धतां गताः
"पण क्षत्रियांमध्ये ज्यांच्याकडे जास्त बळ असतं, त्यांनाच मोठे मानतात; वयाने मोठं असणं हे मोठेपणाचं लक्षण नाही."
मया ते मूर्च्छितः पुत्रः सशौर्यबलदर्पितः । इदानीं त्वामहं शस्त्रैः पातयिष्यामि संगरे
"तुझा मुलगा आपल्या शौर्याचा आणि बळाचा गर्व बाळगून होता, त्याला मी बेशुद्ध केलं; आता मी तुला युद्धात शस्त्रांनी पाडणार आहे."
तस्मात्त्वं यत्नतस्तिष्ठ राजन्संग्राममूर्धनि । रामभक्तं न मां कश्चिज्जयतींद्रपदे स्थितः
"म्हणून, राजा, रणभूमीच्या अग्रभागी तू पूर्ण प्रयत्नाने उभा रहा; रामभक्ताच्या स्थितीत असलेल्या कोणालाही मी जिंकू देत नाही."
इत्थं भाषितमाश्रुत्य पुष्कलस्य नृपाग्रणीः । जहास बालं संवीक्ष्य कोपं च व्यदधात्पुनः
पुष्कळाने असे बोलताना ऐकून राजाने त्याच्याकडे पाहून हसला आणि पुन्हा रागावला.
तं वै कुपितमालक्ष्य भरतात्मज उन्मदः । जघान शरविंशत्या राजानं हृदि तीक्ष्णया
राजा रागावलेला पाहून भरताचा मुलगा, उन्मत्त होऊन, वीस तीक्ष्ण बाणांनी राजाच्या हृदयावर वार केला.
राजा तानागतान्दृष्ट्वा बाणांस्तेन विमोचितान् । चिच्छेद परमक्रुद्धः शरैस्तीक्ष्णैरनेकधा
राजाने त्याने सोडलेले ते बाण येताना पाहिले आणि अत्यंत संतापाने अनेक तीक्ष्ण बाणांनी ते तुकडे केले.
तद्बाणच्छेदनं दृष्ट्वा भारतिः परवीरहा । चुकोप हृदयेऽत्यंतं राजानं च त्रिभिः शरैः
आपले बाण तुटलेले पाहून, शत्रूंचा संहार करणारा भारती मनातून खूपच रागावला आणि तीन बाणांनी राजावर वार केला.
विव्याध भाले भूपाल पुत्रः पुष्कलसंज्ञकः । तत्र लग्ना विरेजुस्ते त्रिकूटशिखराणि किम्
राजपुत्र पुष्कळाने राजाच्या कपाळावर बाण घुसवले; ते बाण तिथे अडकून त्रिकूट पर्वताच्या शिखरांसारखे चमकत होते.
तैर्बाणैर्व्यथितो राजा जघान नवभिः शरैः । हृदये पुष्कलं वीरं महाकोपसमन्वितः । तैर्वत्सदन्तैर्बह्वस्रं पीतं रामानुजाङ्गजम्
त्या बाणांनी त्रस्त झालेला राजा प्रचंड रागाने, नऊ बाणांनी वीर पुष्कळाच्या हृदयावर वार केला; वासराच्या दातांसारख्या टोकदार त्या बाणांनी रामाच्या लहान भावाच्या मुलाच्या शरीरातून पुष्कळ रक्त प्यायलं.
सर्पा आशीविषा यद्वत्क्रुद्धास्तद्वपुषि स्थिताः । परमं कोपमापन्नः पुष्कलो भूमिपं पुनः
जसा संतप्त सर्प आपल्या देहात वास करतो, तसाच प्रचंड रागाने पेटलेला पुष्कळ पुन्हा राजावर तुटून पडला.
बाणानां शतकेनाशु बिभेद शितपर्वणाम् । तैर्बाणैः कवचं भिन्नं किरीटः सशिरस्त्रकः
त्याने शंभर तीक्ष्ण टोकांच्या बाणांनी वेगाने त्याच्यावर मारा केला; त्या बाणांनी त्याचे कवच फाडले गेले आणि मुकुट व त्यावरील शिरोभूषणही तुटले.
रथो धनुर्महत्सज्यं छिन्नं कोपपरिप्लवात् । क्षतजेन परिप्लुष्टो बाणभिन्नकलेवरः
रागाच्या भरात त्याचा मोठा सज्ज धनुष्य आणि रथ तुटले; बाणांनी भेदलेले त्याचे शरीर रक्ताने माखले गेले.
अन्यं स्यंदनमारुह्य जगाम भरतात्मजम् । धन्योसि वीर रामस्य चरणाब्जमधुव्रत
दुसऱ्या रथावर बसून तो भरतपुत्राजवळ गेला आणि म्हणाला, 'हे वीर, तू रामाच्या चरणकमळावर भुंग्यासारखा प्रेम करणारा आहेस, म्हणून तू धन्य आहेस.'
महत्कृतं कर्म तेऽद्य यदहं विरथीकृतः । प्राणान्रक्षस्व भो वीर सांप्रतं मयि युद्ध्यति
'आज तू मोठं कृत्य केलंस, कारण मी रथहीन झालो आहे. आता, मी तुझ्याशी लढत असताना, आपल्या प्राणांची रक्षा कर.'
सुलभा न तव प्राणाः कालरूपे मयि स्थिते । इत्युक्त्वा व्यहनद्बाणैरसंख्यैः शस्त्रकोविदः
'मी मृत्यूसारखा समोर उभा असताना, तुझे प्राण सहज वाचणार नाहीत.' असं म्हणून शस्त्रविद्येत पारंगत असलेल्या त्याने असंख्य बाणांनी हल्ला केला.
भूमौ दिशि च तद्बाणा नान्यद्दृश्येत तत्र ह । अनेके गजसाहस्रा भिन्ना अश्वाः समंततः
जमिनीवर आणि सर्व दिशांना फक्त ते बाणच दिसत होते, दुसरं काहीच नव्हतं; असंख्य हत्ती फाटले गेले आणि घोडे सर्वत्र कोसळले.
रथारथियुतास्तेन छिन्ना भिन्ना द्विधाकृताः । शोणितौघा सरित्तत्र प्रसुस्राव रणांगणे
रथ आणि त्यावरील योद्धे तुटले, फाटले आणि दोन भाग झाले; रणभूमीत रक्ताच्या नद्या वाहू लागल्या.
यत्रोन्मदा हि मातंगा दृश्यंते शैलशृंगवत् । केशाः शैवाललक्ष्यास्ते मुहुः प्राणिशिरः स्थिताः
जिथे वेडे हत्ती पर्वतशिखरांसारखे दिसत होते, तिथे त्यांच्या राखेने माखलेल्या जटा वारंवार प्राण्यांच्या डोक्यावर दिसत होत्या.
अनेके पाणयश्छिन्ना वीराणां मुद्रिकाश्रियः । दृश्यंते अहिवत्तत्र चंदनादिकरूषिताः
अनेक वीरांच्या अंगठ्यांनी सजवलेल्या छेदलेल्या हातांना, चंदन वगैरे लेप लावलेले, तिथे सर्पांसारखे पडलेले पाहायला मिळाले.
शिरांसि च भटाग्र्याणां कच्छपाभां वहंति वै । मांसानि पंका यत्रासन्वीराणां महतां ततः
श्रेष्ठ योद्ध्यांची कासवाच्या कवचासारखी डोकी वाहून नेली जात होती; तिथे मोठ्या वीरांचे मांस चिखलासारखे झाले होते.
एवं व्यतिकरे वृत्ते योगिन्यः शतशो रणे । पपुः पात्रेण रुधिरं प्राणिनां रणपातिनाम्
अशा प्रकारे रणांगणात भीषण युद्ध चालू असताना, शेकडो योगिनींनी पडलेल्या योद्ध्यांचे रक्त पात्रात भरून प्यायले.
मांसानि बुभुजुस्ता वै हर्षकौतुकसंयुताः । पीत्वा तु शोणितं तत्र भक्षित्वा मांसमुन्मदाः
त्या आनंद आणि कुतूहलाने मांस खात होत्या; रक्त प्यायल्यावर आणि मांस खाल्ल्यावर त्या वेड्यासारख्या झाल्या.
ननृतुर्जहसुः प्रोच्चैरुज्जगुः प्रधनांगणे । पिशाचास्तत्र समरे प्राणिनां मस्तकानि वै
त्या रणभूमीत नाचू लागल्या, मोठ्याने हसू लागल्या आणि गाऊ लागल्या; तिथे पिशाच्चांनी युद्धात प्राण्यांची डोकी उचलली.
धृत्वा कराभ्यां मत्तांगास्तालवद्वादनोद्यताः । शिवास्तत्र महामांसं पतितानां रणांगणे
त्यांनी हातांनी ती डोकी पकडून, जणू ताळ वाजवायला उचलली; तिथे शिवा त्या रणांगणात पडलेल्या लोकांचे मोठे मांस खात होत्या.
भक्षित्वा व्यनदन्मत्ताः कातराणां भयप्रदाः । कातरास्त्राः समापन्ना गताः कुंजरकोटरे
मांस खाल्ल्यावर त्या वेड्यांसारख्या किंचाळू लागल्या आणि घाबरलेल्या लोकांना भयभीत करू लागल्या; घाबरलेले लोक हत्तींच्या कपारीत जाऊन लपले.
भक्षिता योगिनीभिस्ते पापिनां क्वापि न स्थितिः । एतत्कदनमालक्ष्य स्वसैन्यस्य रथाग्रणीः
योगिनींनी ज्या पाप्यांना खाल्ले, त्यांना कुठेच निवारा मिळाला नाही; हे भीषण संहार पाहून आपल्या सैन्याचा रथप्रमुख—
पुष्कलोऽपि चकारात्र कदनं रणमंडले । भिद्यंते गजशीर्षाणि पतंति मौक्तिकानि तु
पुष्कळसुद्धा त्या रणभूमीत मोठा संहार करू लागला; हत्तींची डोकी फाटली आणि त्यातून मोती खाली पडू लागले.
दृश्यते लोमभिः पूर्णा ताम्रपर्णीव तन्नदी । पुष्कलप्रहिता बाणा नृणामंगेषु संगताः । कुर्वंति प्राणविच्छेदं वीराणामपि सर्वतः
ती नदी जणू ताम्रपर्णीप्रमाणे, बाणांनी भरलेली दिसत होती. हे असंख्य बाण माणसांच्या अंगावर एकत्र येऊन, अगदी शूर वीरांच्याही प्राणांना चारही बाजूंनी छेदत होते.
सर्वे रुधिरसिक्तांगाः सर्वे च्छिन्ननिजांगकाः । दृश्यंते किंशुका यद्वत्सुभटाः प्रधनांगणे
सर्वांच्या अंगावर रक्त सांडलेले, सर्वांचे स्वतःचे अवयव छिन्नविछिन्न झालेले दिसत होते; रणभूमीतील हे शूरवीर जणू किंशुकाच्या झाडांसारखे भासत होते.