आगत्य संस्थितस्तावद्रथपत्तिसमाकुलम् । समुद्र इव तत्स्थानात्प्लावितुं पुरुषानयात्
तेथे पोहोचून, तो रथ आणि पायदळ सैनिकांच्या गर्दीत उभा राहिला, जणू काही समुद्रच समोर उभ्या असलेल्या माणसांना पाण्यात बुडवायला निघाला आहे.
तदागतं बलं दृष्ट्वा रथिभिः शस्त्रकोविदैः । कोलाहलीकृतं सर्वमुवाच सुमतिं नृपः
ते सैन्य, कुशल रथी आणि शस्त्रज्ञांनी गोंगाट केला पाहून, राजाने सुमतीला बोलावले.
शत्रुघ्न उवाच। समागतो वीरमणिर्मम वाजिधरो बली । योद्धुं मां महता भूयः सैन्येन चतुरंगिणा
शत्रुघ्न म्हणाला: वीरमणि, बलवान आणि घोड्यावर आरूढ, मोठ्या चौफेर सैन्यासह मला लढायला आला आहे.
कथं युद्धं प्रकर्तव्यं के योत्स्यंति बलोत्कटाः । तान्सर्वान्दिश मे वीरान्यथा स्याज्जय ईप्सितः
हे युद्ध कसे लढावे, आणि बलशाली वीरांपैकी कोण लढणार आहेत? सर्व वीरांची माहिती मला सांग, म्हणजे हवी ती विजय मिळवता येईल.
सुमतिरुवाच। स्वामिन्नसौ महाराजो महासैन्यपरीवृतः । समागतः स युद्धार्थं शिवभक्तिसमन्वितः
सुमती म्हणाला: स्वामी, तो महान राजा मोठ्या सैन्याने वेढलेला, युद्धासाठी आणि शिवभक्तीने प्रेरित येथे आला आहे.
सांप्रतं युद्ध्यतां वीरः पुष्कलः परमास्त्रवित् । अन्येपि नीलरत्नाद्या योद्धारो युद्धकोविदाः
आता पुष्कळ, जो पराक्रमी आणि श्रेष्ठ अस्त्रांचा जाणकार आहे, त्याने युद्ध करावे; तसेच नील, रत्न आणि इतर युद्धकुशल वीरांनीही.
शिवेन सह योद्धव्यं राज्ञा वा भवतानघ । द्वंद्वयुद्धेन जेतव्यो महाबलपराक्रमः
तुम्ही शिवाशी किंवा त्या राजाशी युद्ध करा, हे निष्पापा; तो महाबलवान आणि पराक्रमी आहे, त्याला द्वंद्वयुद्धात हरवावे लागेल.
अनेन विधिना राजञ्जयस्तेऽत्र भविष्यति । पश्चाद्यद्रोचते स्वामिंस्तत्कुरुष्व महामते
राजा, या प्रकारे केल्यास तुला येथे विजय मिळेल; नंतर तुला जे योग्य वाटेल ते करा, हे महाबुद्धिमान स्वामी.
शेष उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य शत्रुघ्नः परवीरहा । सुभटानादिदेशाथ युद्धाय कृतनिश्चयः
शेष म्हणतो: हे शब्द ऐकून, शत्रूंचा संहार करणारा शत्रुघ्न युद्धासाठी निश्चित झाला आणि आपल्या शूर सैनिकांना आज्ञा दिली.
सर्वैः ससैन्यैर्युद्धार्थं राजभिः शस्त्रकोविदैः । यथा स्यान्मे जयः क्षिप्रं यतितव्यं तथा पुनः
सर्व राजे आणि त्यांची सैन्ये, शस्त्रकुशल असताना, पुन्हा प्रयत्न करा, म्हणजे मला लवकर विजय मिळेल.
जयार्थं राघवस्यैव श्रुत्वा ते रणकोविदाः । महोत्साहेन संयुक्ता ययुर्योद्धुं तु सैनिकैः
राघवाच्या विजयासाठी, हे ऐकून, युद्धकुशल वीर मोठ्या उत्साहाने आपल्या सैन्यासह लढायला निघाले.
शेष उवाच। आह्वयंतं महासैन्यवारिधौ पुष्कलं नृपम् । समालक्ष्य कपींद्रोऽपि हनूमांस्तमधावत
शेष म्हणतो: मोठ्या सैन्याच्या समुद्रात आव्हान देणारा राजा पुष्कळ दिसताच, वानरांचा प्रमुख हनुमान त्याच्याकडे धावला.
लांगूलमुद्यम्य विशालदेहं । सरावमातत्य पयोदघोषम् । रणस्थितान्वीरवरान्कपींद्रो । जगाम तं वीरमणिं नृपेन्द्रम्
आपली शेपटी उंचावून, विशाल देहाने, मेघगर्जनेसारखा आवाज करत, वानरराज रणांगणात उभ्या असलेल्या वीरांकडे, राजा वीरमणीकडे गेला.
आयांतं तं हनूमंतं वीक्ष्य पुष्कल उद्भटः । विलोकयामासदृशा वैरिक्रोध सुशोणया
हनुमान समोर येताना पाहून, उग्र पुष्कळ शत्रुत्वाच्या रागाने लाल झालेल्या डोळ्यांनी त्याच्याकडे पाहू लागला.
जगाद तं हनूमंतं पुष्कलः परमास्त्रवित् । मेघगंभीरया वाचा नादयन्रणमंडलम्
परम अस्त्रविद्या असलेल्या पुष्कळाने, रणभूमीवर गडगडाटासारख्या गंभीर आवाजात, हनुमंताला उद्देशून बोलले.
पुष्कल उवाच। कथं त्वं समरे योद्धुमागतोसि महाकपे । कियद्बलं स्वल्पमेतद्राज्ञो वीरमणेर्महत्
पुष्कळ म्हणाला: महाकपि, तू या युद्धात लढायला कसा आलास? या राजा वीरमणीचे बळ मोठे आहे, आणि तुझे बळ फारच थोडे आहे.
यत्र त्रिजगती सर्वा संमुखे समुपागता । तत्र त्वं लीलया योद्धुं यातुमिच्छसि वा न वा
इथे जिथे तिन्ही लोकांचा मेळा झाला आहे, तिथे तू सहजपणे लढायला आलास का, की तुला अजिबात इच्छा नाही?
कोयं राजा वीरमणिः कियद्बलमथाल्पकम् । अत्रागमनमत्युग्रं तव वीर न भाव्यते
हा राजा वीरमणी कोण आहे, आणि त्याचे बळ किती—जास्त की कमी? हे वीर, तुझे इथे येणे हलक्यात घेण्यासारखे नाही.
रघुनाथकृपापांगादहं निस्तीर्य दुस्तरम् । क्षणान्निर्यामि कीशेंद्र मा चित्तं कुरु संगरे
रघुनाथाच्या कृपादृष्टीने मी हे कठीण संकट सहज पार करू शकतो आणि क्षणात निघून जाईन, कीशेंद्र, युद्धात तुझे मन अस्वस्थ करू नकोस.
त्वया राक्षसपाथोधिस्तीर्णो रामकृपाव्रजात् । तथा रामं सुसंस्मृत्य निस्तरिष्यामि दुस्तरम्
तू राक्षसांचा महासागर रामाच्या कृपेने ओलांडलास; तसेच मीही रामाचे स्मरण करून हे कठीण पार करीन.
ये केचिद्दुस्तरं प्राप्य रघुनाथं स्मरंति च । तेषां दुःखोदधिः शुष्को भविष्यति न संशयः
जे कोणी कठीण प्रसंगात रघुनाथाचे स्मरण करतात, त्यांच्यासाठी दुःखाचा समुद्र नक्कीच सुकून जाईल—यात शंका नाही.
तस्माद्व्रज महावीर शत्रुघ्नसविधे बलिन् । एष आयामि निर्जित्य भूपं वीरमणिं क्षणात्
म्हणून, महावीर, तू बलाढ्य शत्रुघ्नाजवळ जा; मी क्षणात राजा वीरमणीला जिंकून येतो.
शेष उवाच। इति धीरां समाकर्ण्य वाणीं पुष्कलभाषिताम् । जगाद वचनं भूयः पुष्कलं परवीरहा
शेष म्हणतो: पुष्कळाने असे धैर्याने सांगितलेले शब्द ऐकून, शत्रूंचा संहार करणारा पुन्हा पुष्कळाला म्हणाला.
हनुमानुवाच। पुत्र मा साहसं कार्षीर्भूपं वीरमणिं प्रति । एष दाता शरण्यश्च बलशौर्यसमन्वितः
हनुमान म्हणाला: पुत्रा, राजा वीरमणीविरुद्ध घाईघाईने काही करू नकोस; तो दानशूर, शरण देणारा, बळ आणि शौर्याने युक्त आहे.
त्वं बालः स्थविरो भूपोऽखिलशस्त्रास्त्रवित्तमः । अनेके विजिताः संख्ये वीराः शौर्यसुशोभिनः
तू अजून लहान आहेस, तर राजा वृद्ध असून सर्व शस्त्रास्त्रांचा जाणकार आहे; युद्धात त्याने अनेक शूर, शौर्याने उजळलेले वीर पराभूत केले आहेत.
जानीहि पार्श्वे तस्य त्वं रक्षितारं सदाशिवम् । भक्त्या वशीकृतं स्थाणुं सोमं चैतत्पुरिस्थितम्
त्याच्या बाजूला नेहमीच रक्षण करणारे सदाशिव आहेत, ज्यांना त्याने भक्तीने वश केले आहे; आणि या नगरीत सोमदेवही आहे.
तस्मादहमनेनैव योत्स्ये भूपेन पुष्कल । अन्यान्वीरान्विजित्वा त्वं कीर्तिमाप्नुहि पुष्कलाम्
म्हणून, पुष्कळा, या राजाशी मीच लढेन; तू इतर वीरांना जिंकून मोठी कीर्ती मिळव.
पुष्कल उवाच। शिवो भक्त्या वशीकृत्य स्वपुरे स्थापितोऽमुना । परमस्याशु हृदयेन तिष्ठति महेश्वरः
पुष्कळ म्हणाला: या राजाने भक्तीने शिवाला वश करून आपल्या नगरीत स्थापन केला आहे; महेश्वर त्याच्या हृदयात वेगाने वास करतो.
सदाशिवोयमाराध्य परमं स्थानमागतः । स रामो मन्मनस्त्यक्त्वा न क्वापि परिगच्छति
सदाशिवाची आराधना करून त्याने परम स्थान मिळवले आहे; पण राम माझ्या मनातून निघून कुठेही जात नाही.
यत्र रामस्तत्र विश्वं सर्वं स्थास्नु चरिष्णु च । तस्मादहं जयिष्यामि रणे वीरमणिं नृपम्
जिथे राम आहे, तिथे सगळे विश्व—स्थिर आणि चल—आहे; म्हणून मी युद्धात राजा वीरमणीला नक्कीच जिंकणार.