तेषां वचनमाकर्ण्य पप्रच्छ सुमतिं नृपः । शत्रुघ्नः शत्रुसंहारकारीमोहनरूपधृक्
त्यांच्या बोलण्यावर लक्ष देऊन, राजाने सुमतीला विचारले. शत्रूंचा नाश करणारा शत्रुघ्न, शत्रूंना गोंधळवणारे रूप धारण करून उभा राहिला.
शत्रुघ्न उवाच। कोऽत्र राजा निवसति कथं वाहस्य संगमः । कियद्बलं भूमिपतेर्येन मेऽद्य हृतो हयः
शत्रुघ्न म्हणाला: इथे कोण राजा राहतो? घोडा इथे कसा आला? आज माझा घोडा ज्या राजाने पकडला, त्याची ताकद किती आहे?
सुमतिरुवाच। राजन्देवपुरं ह्येतद्देवेनैव विनिर्मितम् । कैलासमिव दुर्गम्यं वैरिसंघैः सुसंहतैः
सुमती म्हणाली: राजन, हे देवपुर आहे, हे देवानेच निर्माण केले आहे. हे कैलासासारखे दुर्गम असून, शत्रूंच्या सैन्यांनी चांगलेच राखलेले आहे.
अस्मिन्वीरमणी राजा महाशूरः प्रतापवान् । राज्यं करोति धर्मेण शिवेन परिरक्षितः
इथे वीरमणी नावाचा राजा आहे. तो मोठा शूर आणि पराक्रमी आहे. तो शिवाच्या कृपेने, धर्माने राज्य करतो.
योऽसौ प्रलयकारी स आस्ते भक्त्या वशीकृतः । चंद्रचूडः स्वभक्तस्य पक्षपातं सृजन्सदा
जो प्रलय करणारा आहे, तो इथे भक्तीमुळे वश झाला आहे. चंद्रचूड नेहमी आपल्या भक्तावरच कृपा करतो.
तस्मादत्र महद्युद्धं गृहीतश्चेद्भविष्यति । यत्ताः संतः प्रकुर्वंतु रक्षणं कटकस्य हि
म्हणून, इथे मोठे युद्ध झालेच तर ते घडेलच. म्हणून सज्जनांनी आपल्या छावणीचे रक्षण नीट करावे.
एवं श्रुत्वा स शत्रुघ्नः सर्वभूपशिरोमणिः । सैन्यव्यूहं रचित्वासौ तिष्ठति स्म महायशाः
असं ऐकून, सर्व राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या शत्रुघ्नाने सैन्याची मांडणी केली आणि मोठ्या कीर्तीने ठामपणे उभा राहिला.
अथ तं सुखमासीनं मंत्रयंतं सुमंत्रिणा । आजगाम स देवर्षिर्युद्धकौतुकसंयुतः
तेव्हा, तो मंत्र्यांसोबत सुखाने बसून चर्चा करत असताना, युद्धाची उत्सुकता असलेला दिव्य ऋषी तेथे आला.
तमागतं मुनिं दृष्ट्वा शत्रुघ्नस्तपसां निधिम् । अभ्युत्थायासने स्थाप्य मधुपर्कमथार्पयत्
तो ऋषी आला हे पाहून, तपस्वी शत्रुघ्न उठला, त्यांना आसनावर बसवले आणि मधुपर्क अर्पण केला.
स्वागतेन च संतुष्टं नारदं मुनिसत्तमम् । उवाच प्रीणयन्वाचा वाक्यवादविशारदः
स्वागताच्या शब्दांनी, त्याने श्रेष्ठ ऋषी नारदांना प्रसन्न केले आणि गोड बोलून त्यांचे मन जिंकले.
शत्रुघ्न उवाच। मदीयोऽश्व कुत्र विप्र कथयस्व महामते । न लक्ष्यते गतिस्तस्य सेवकैर्मम कोविदैः
शत्रुघ्न म्हणाला: हे विद्वान ब्राह्मण, माझा घोडा कुठे आहे ते सांगा. माझ्या कुशल सेवकांनाही त्याचा माग कळत नाही.
शंस तं येन वा नीतं क्षत्त्रियेण च मानिना । कथमत्र हयप्राप्तिर्भविष्यति तपोधन
कोणत्या अभिमानी क्षत्रियाने तो नेला, ते सांगा. हे तपस्वी, इथे घोडा परत कसा मिळेल?
इति वाक्यं समाकर्ण्य शत्रुघ्नस्य स नारदः । उवाच वीणां रणयन्गायन्रामकथां मुहुः
शत्रुघ्नाची ही वचने ऐकून, नारदाने वीणेवर रामकथा गात पुन्हा पुन्हा गायन केले.
नारद उवाच। एतद्देवपुरं राजन्भूपो वीरमणिर्महान् । तत्पुत्रेण वनस्थेन गृहीतस्तव वाजिराट्
नारद म्हणाले: राजन, हे देवपुर आहे. येथे महान राजा वीरमणी आणि त्याचा वनात राहणारा मुलगा, त्यांनी तुझा मुख्य घोडा पकडला आहे.
तत्र युद्धं महत्तेऽद्य भविष्यति सुदारुणम् । अत्र वीराः पतिष्यंति बलशौर्यसमन्विताः
इथे आज मोठे आणि अत्यंत भयंकर युद्ध होईल. इथे पराक्रमी आणि शूर वीर पडतील.
तस्मादत्र महायत्नात्स्थातव्यं ते महाबल । रचय व्यूहरचनां दुर्गमां परसैनिकैः
म्हणून, हे बलवान राजा, इथे मोठ्या प्रयत्नाने ठाम उभे राहा. शत्रूच्या सैन्याला भेदता येणार नाही अशी युद्धाची मांडणी कर.
जयस्ते भविता राजन्कृच्छ्रेणास्मान्नृपोत्तमात् । रामं को नु पराजीयाद्भुवने सकले ह्यपि
राजन, तुला विजय मिळेल, जरी तो कठीण असेल तरी. या जगात रामाला कोण पराभूत करू शकतो?
इत्युक्त्वांतर्दधे विप्रो नभसि स्थितवांस्ततः । युद्धं सुदारुणं द्रक्ष्यन्देवदानवयोरिव
असं म्हणून, तो ऋषी आकाशात अदृश्य झाला. देव आणि दानवांच्या युद्धासारखे भीषण युद्ध इथे पाहायला मिळेल.
शेष उवाच। अथ राजा वीरमणिः सर्वशूरशिरोमणिः । पटहं घोषितुं स्वीये पुरमध्ये महारवम्
शेष म्हणाले, मग वीरामणि राजा, सगळ्या शूरवीरांमध्ये श्रेष्ठ, आपल्या नगराच्या मध्यभागी मोठ्या आवाजात नगारे वाजवायला सांगितले.
आह्वयामास सेनान्यं रिपुवीरं महोन्नतम् । कथयामास च क्षिप्रं मेघगंभीरया गिरा
त्याने आपल्या शत्रूंचा पराक्रमी शत्रू असलेल्या सेनापतीला बोलावले आणि वादळासारख्या गंभीर आवाजात पटकन बोलू लागला.
वीरमणिरुवाच। सेनानीः पटहस्याज्ञां देहि मे शोभने पुरे । तच्छ्रुत्वा मे सुसन्नद्धाः शत्रुघ्नं प्रति यांतु ते
वीरमणि म्हणाला, सेनापती, माझ्या सुंदर नगरीत नगारे वाजवायची आज्ञा दे. ती ऐकून माझे सशस्त्र वीर शत्रुघ्नाकडे निघावेत.
इति वाक्यं समाकर्ण्य राज्ञो वीरमणेस्तदा । कारयामास पटहं महारवनिनादितम्
राजा वीरमणिचे हे शब्द ऐकून सेनापतीने मोठ्या गजरात नगारे वाजवले.
गेहे गेहे च रथ्यायां श्रूयते पटहध्वनिः । शत्रुघ्नं यांतु ये सर्वे वीरा राजपुरे स्थिताः
प्रत्येक घरात आणि रस्त्यावर नगाऱ्यांचा आवाज ऐकू येऊ लागला. राजवाड्यातील सर्व वीरांनी शत्रुघ्नाकडे जावे.
ये वै राज्ञः समुल्लंघ्य शासनं वीरमानिनः । पुत्रा वा भ्रातरो वापि ते वध्याः स्युर्नृपाज्ञया
जे कोणी राजाच्या आज्ञेला अहंकाराने न जुमानतील, मग ते पुत्र असोत किंवा भाऊ, त्यांना राजाच्या आज्ञेने शिक्षा दिली जाईल.
शृण्वंतु वीराः पुनरप्याह ते पटहे रवम् । श्रुत्वा विधीयतामाशु कर्तव्यं मा विलंबितम्
वीरांनी पुन्हा एकदा नगाऱ्याचा आवाज ऐकावा. तो ऐकताच काम त्वरित पूर्ण करावे, वेळ दवडू नये.
शेष उवाच। इति पटहरवं स्वकर्णगोचरं । नरवरवीरवरा ययुर्नृपोत्तमम् । कनककवचभूषितस्वदेहाः । समरमहोत्सव हृष्टचित्तकोशाः
शेष म्हणाले, नगाऱ्याचा आवाज कानावर पडताच श्रेष्ठ वीर आणि नरश्रेष्ठ आपापल्या देहावर सोन्याची कवच घालून, युद्धाच्या उत्सवासाठी आनंदित मनाने राजाकडे गेले.
केचिद्ययुः शिरस्त्राणं धृत्वा शिरसि शोभनम् । कवचेन सुशोभाढ्याः शतकोटिसुशोभिताः
काहींनी डोक्यावर सुंदर शिरस्त्राण घातले होते, काहींनी तेजस्वी कवच घातले होते आणि असंख्य वीरांमध्ये ते उठून दिसत होते.
रथेन हययुग्मेन मणिकांचनशोभिना । ययुस्ते राजसंदेशान्नृवरालयमुन्मदाः
मणी आणि सोन्याने सजवलेल्या घोड्यांनी जोडलेल्या रथांत बसून, राजाच्या आज्ञेने भारावून, ते राजवाड्याकडे गेले.
केचिन्मतंगजैर्मत्तैः केचिद्वाहैः सुशोभनैः । ययुर्नपगृहं सर्वे राजसंदेशकारकाः
काहींनी मदमस्त हत्तीवर, काहींनी सुंदर वाहनांवर बसून, सर्वजण राजाची आज्ञा पाळत राजवाड्याकडे गेले.
विविक्तस्वर्णकवचशिरस्त्राणसुशोभितः । रुक्मांगदोऽपि च निजे रथे तिष्ठन्मनोजवे
रुक्मांगद स्वतःच्या वेगळ्या सोन्याच्या कवचात आणि तेजस्वी शिरस्त्राणात शोभून, आपल्या वेगवान रथावर उभा होता.